Narcyz to popularne hasło opisujące kogoś, kto zachowuje się próżno lub jest zaabsorbowany sobą. Wiele osób nie wie, że narcyzm lub narcystyczne zaburzenie osobowości jest w rzeczywistości poważnym stanem. Narcystyczne zaburzenie osobowości — jeden z kilku rodzajów zaburzeń osobowości — to stan psychiczny, w którym ludzie mają zawyżone poczucie własnej ważności, głęboką potrzebę nadmiernej uwagi i podziwu, kłopotliwe relacje i brak empatii dla innych. Ale za tą maską ekstremalnej pewności siebie kryje się krucha samoocena, która jest podatna na najmniejszą krytykę.
Narcystyczne zaburzenie osobowości obejmuje egocentryczny, arogancki sposób myślenia i zachowania, brak empatii i troski o innych ludzi oraz nadmierną potrzebę podziwu. Narcystyczne zaburzenie osobowości dotyka częściej mężczyzn niż kobiety i często zaczyna się u nastolatków lub wczesnej dorosłości. Chociaż przyczyna narcystycznego zaburzenia osobowości nie jest znana, to niektórzy badacze uważają, że na biologicznie wrażliwe dzieci mogą mieć wpływ nadopiekuńcze lub zaniedbujące style rodzicielskie. Genetyka i neurobiologia również mogą odgrywać rolę w rozwoju narcystycznego zaburzenia osobowości.
Osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości są zakochane w wyidealizowanym, majestatycznym obrazie siebie. Osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości są niezwykle odporne na zmianę swojego zachowania, nawet jeśli powoduje to problemy. Ich tendencją jest zrzucanie winy na innych. Co więcej, są niezwykle wrażliwi i źle reagują na nawet najdrobniejszą krytykę, nieporozumienia lub domniemane lekceważenie, które postrzegają jako ataki osobiste.
Osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości:
Jednocześnie osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości mają problem z radzeniem sobie ze wszystkim, co postrzegają jako krytykę. Narcystyczne osoby:
Osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości mogą nie chcieć myśleć, że coś może być nie tak, więc prawdopodobnie nie będą szukać leczenia. Jeśli zgłoszą się na leczenie, to najprawdopodobniej z powodu objawów depresji, używania narkotyków, alkoholu lub innego problemu ze zdrowiem psychicznym. Jednak postrzeganie zniewag dla samooceny może utrudnić zaakceptowanie i kontynuowanie leczenia.
Jeśli rozpoznajesz w opisie pewne aspekty swojej osobowości, które są wspólne dla narcystycznego zaburzenia osobowości lub czujesz się przytłoczony smutkiem, rozważ skontaktowanie się z lekarzem. Odpowiednie leczenie może sprawić, że Twoje życie stanie się bardziej satysfakcjonujące i przyjemne.
Narcystyczne zaburzenie osobowości w sposób szczególny odbija się na relacjach międzyludzkich, ponieważ fundamentem tych relacji staje się nierównowaga emocjonalna. Osoba narcystyczna często dąży do dominacji, kontroli i potwierdzania własnej wyjątkowości kosztem potrzeb drugiej strony. W związkach partnerskich może to przybierać formę idealizacji na początku relacji, a następnie stopniowego dewaluowania partnera, krytyki i podważania jego wartości. W relacjach rodzinnych narcyzm bywa źródłem chronicznego napięcia, poczucia winy i emocjonalnego wyczerpania bliskich, którzy uczą się funkcjonować wokół zmiennych nastrojów i reakcji narcystycznej osoby. W środowisku zawodowym narcyzm może objawiać się nadmierną rywalizacją, brakiem współpracy, potrzebą dominowania oraz trudnością w przyjmowaniu informacji zwrotnej. Choć osoby narcystyczne potrafią sprawiać wrażenie charyzmatycznych i kompetentnych, długofalowo ich relacje często ulegają destabilizacji, co prowadzi do konfliktów, izolacji społecznej i problemów zawodowych.
Warto wyraźnie rozróżnić potoczne rozumienie narcyzmu od narcystycznego zaburzenia osobowości. Pewien poziom skupienia na sobie, potrzeba uznania czy ambicja są elementami zdrowej osobowości i nie oznaczają zaburzenia. O narcystycznym zaburzeniu osobowości mówimy dopiero wtedy, gdy wzorce myślenia, przeżywania emocji i zachowania są trwałe, sztywne i powodują istotne cierpienie lub zaburzenia funkcjonowania społecznego. Kluczowe znaczenie ma tu brak empatii, chroniczna potrzeba podziwu oraz niestabilna samoocena ukryta pod pozorami pewności siebie. Zaburzenie to nie jest chwilowym stylem zachowania ani reakcją na stres, lecz utrwalonym sposobem funkcjonowania psychicznemu, który zwykle rozwija się stopniowo od okresu dorastania. Rozróżnienie to ma ogromne znaczenie diagnostyczne i terapeutyczne, ponieważ nie każda osoba o cechach narcystycznych wymaga leczenia, natomiast osoby z pełnoobjawowym zaburzeniem często potrzebują długoterminowej, specjalistycznej pomocy.
Leczenie narcystycznego zaburzenia osobowości jest procesem długotrwałym i wymagającym, zarówno dla pacjenta, jak i terapeuty. Podstawową metodą leczenia jest psychoterapia, najczęściej prowadzona w nurcie psychodynamicznym, poznawczo-behawioralnym lub schematów. Celem terapii nie jest szybka zmiana zachowań, lecz stopniowe budowanie zdolności do refleksji nad sobą, rozpoznawania własnych emocji oraz rozwijania empatii wobec innych. Jednym z największych wyzwań terapeutycznych jest fakt, że osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości rzadko zgłaszają się na terapię z własnej inicjatywy, a jeśli już to robią, często oczekują potwierdzenia swojej wyjątkowości lub szybkich efektów. Proces leczenia może obejmować również farmakoterapię, jednak leki nie leczą samego zaburzenia osobowości, a jedynie towarzyszące mu objawy, takie jak depresja, lęk czy impulsywność. Przy odpowiednio dobranej terapii możliwe jest jednak poprawienie jakości relacji, większa stabilność emocjonalna i bardziej realistyczny obraz siebie.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
Odkryj aktualne i rzetelne treści dotyczące zdrowia, profilaktyki oraz nowoczesnych usług medycznych.
