Ból w klatce piersiowej – jakie są przyczyny?

Ból w klatce piersiowej jest objawem, którego nie wolno bagatelizować, nawet jeśli początkowo wydaje się łagodny lub krótkotrwały. Może być odczuwany w różnych miejscach, od nadbrzusza, przez środek klatki piersiowej, aż po plecy, szyję, ramiona czy szczękę. Charakter dolegliwości bywa bardzo zróżnicowany, od bólu tępego i rozpierającego, przez piekący, aż po nagły, ostry ucisk. Choć wiele przyczyn bólu w klatce piersiowej nie ma związku z sercem, każda taka dolegliwość wymaga czujności i wczesnej oceny lekarskiej.

W praktyce klinicznej ból w klatce piersiowej jest jednym z najczęstszych powodów zgłaszania się pacjentów na szpitalne oddziały ratunkowe. Statystyki pokazują, że jedynie część tych przypadków ma podłoże kardiologiczne, jednak ryzyko poważnych powikłań zawsze musi zostać wykluczone w pierwszej kolejności. Dlatego kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie objawów alarmowych.

Kiedy ból w klatce piersiowej wymaga natychmiastowego wezwania pogotowia?

Natychmiastowa pomoc medyczna jest konieczna, gdy ból w klatce piersiowej pojawia się nagle i towarzyszą mu objawy sugerujące zagrożenie życia. W takich sytuacjach nie należy zwlekać z wezwaniem służb ratunkowych ani próbować przeczekać dolegliwości.

• ból promieniujący do ramion, pleców, szyi lub szczęki,
• uczucie ciężaru, ucisku lub ściskania w klatce piersiowej,
• duszność, zimne poty, nudności lub wymioty,
• ból utrzymujący się dłużej niż 10 minut,
• nagłe osłabienie lub uczucie zbliżającego się omdlenia.

Taki zestaw objawów może świadczyć o zawale serca lub innym ostrym stanie kardiologicznym. W oczekiwaniu na przyjazd karetki należy przerwać wszelką aktywność, poluzować uciskające ubrania oraz unikać jedzenia i picia.

Jakie są najczęstsze przyczyny bólu w klatce piersiowej?

Ból w klatce piersiowej nie jest jednorodnym objawem i może mieć wiele przyczyn, zarówno łagodnych, jak i potencjalnie śmiertelnych. Obejmuje on dolegliwości zlokalizowane w obszarze od dolnej części żeber aż po szczękę. Kluczowe znaczenie ma różnicowanie przyczyn sercowych i pozasercowych, ponieważ sposób postępowania w tych przypadkach znacząco się różni.

Wstępna ocena opiera się na charakterze bólu, czasie jego trwania, czynnikach wyzwalających oraz objawach towarzyszących. Nie istnieje jeden objaw, który jednoznacznie pozwala odróżnić ból sercowy od niesercowego, dlatego każdorazowo wymagana jest diagnostyka.

Czytaj też: 10 prostych kroków do zdrowszego serca: Jak zapobiegać chorobom?

Jakie niekardiologiczne choroby mogą powodować ból w klatce piersiowej?

Znaczna część bólów w klatce piersiowej ma podłoże niezwiązane bezpośrednio z sercem. Do najczęstszych przyczyn pozasercowych należą schorzenia przewodu pokarmowego, ukzadu oddechowego, układu mięśniowo szkieletowego oraz zaburzenia lękowe.

• refluks żołądkowo przełykowy, który powoduje piekący ból za mostkiem, często nasilający się po posiłkach,
• infekcje dolnych dróg oddechowych, takie jak zapalenie płuc, opłucnej lub oskrzeli,
• napady lęku i paniki, którym towarzyszą kołatanie serca, duszność i uczucie zagrożenia,
• bóle mięśniowe związane z przeciążeniem, urazem lub przewlekłymi zespołami bólowymi,
• kamica żółciowa, powodująca ból promieniujący do klatki piersiowej, zwłaszcza po tłustych posiłkach,
• nerwobóle międzyżebrowe, nasilające się przy ruchu, kaszlu lub głębokim oddychaniu.

Do rzadszych, lecz istotnych przyczyn należą półpasiec, zapalenie sutka czy zatorowość płucna, która objawia się nagłym, ostrym bólem nasilającym się przy wdechu i wymaga pilnej diagnostyki.

Które choroby serca najczęściej odpowiadają za ból w klatce piersiowej?

Ból w klatce piersiowej pochodzenia sercowego jest szczególnie niebezpieczny i wymaga szybkiej interwencji. Najczęściej wynika z niedokrwienia mięśnia sercowego lub zapalnych chorób serca.

• zawał serca, w którym ból jest silny, długotrwały i nie ustępuje po odpoczynku,
• dusznica bolesna, objawiająca się krótkotrwałym bólem podczas wysiłku lub stresu,
• zapalenie osierdzia, powodujące ostry ból nasilający się przy oddychaniu i zmianie pozycji ciała,
• kardiomiopatie, prowadzące do zaburzeń pracy serca i niewydolności krążenia,
• rozwarstwienie aorty, nagły i wyjątkowo groźny stan, często opisywany jako rozdzierający ból.

Wczesne rozpoznanie chorób serca znacząco poprawia rokowanie i zmniejsza ryzyko trwałych powikłań. Dlatego każdy ból w klatce piersiowej o niejasnym pochodzeniu powinien być skonsultowany z lekarzem.

Jak rozpoznać ból sercowy, a kiedy to raczej przełyk, mięśnie albo nerwy?

W przypadku bólu w klatce piersiowej najtrudniejsze jest to, że organizm często “mówi” podobnym językiem o zupełnie różnych problemach. Ból pochodzenia sercowego bywa opisywany jako ucisk, ciężar, ściskanie za mostkiem, który może promieniować do lewego ramienia, szyi, żuchwy albo pleców. Często pojawia się podczas wysiłku, stresu, po wejściu po schodach, w chłodzie, a ustępuje po odpoczynku. Z drugiej strony ból związany z refluksem jest zwykle piekący, może nasilać się po posiłku i w pozycji leżącej, a poprawa bywa zauważalna po lekach zmniejszających kwaśność. Dolegliwości mięśniowo szkieletowe częściej zmieniają się przy ruchu tułowia, ucisku żeber, głębokim wdechu, kaszlu lub po treningu, czyli wtedy, gdy pracują mięśnie i stawy. Nerwobóle międzyżebrowe bywają kłujące, przeszywające, “przeskakujące” wzdłuż żebra, a pacjent potrafi wskazać palcem dokładne miejsce bólu, co rzadziej zdarza się w bólu typowo wieńcowym.

W praktyce lekarze zwracają uwagę na kilka cech, które zwiększają podejrzenie przyczyny sercowej, ból nowy, silniejszy niż zwykle, związany z wysiłkiem, trwający dłużej niż kilka minut, połączony z dusznością, zimnymi potami, nudnościami, uczuciem lęku lub osłabieniem. Jednocześnie warto podkreślić, że brak “klasycznego” obrazu nie wyklucza problemu kardiologicznego, ponieważ u części osób, zwłaszcza kobiet, osób starszych i pacjentów z cukrzycą, objawy mogą być nietypowe, na przykład dominować może duszność, silne zmęczenie, ból w nadbrzuszu lub uczucie rozpierania. Dlatego najlepszą strategią jest połączenie uważnej obserwacji z niskim progiem konsultacji, szczególnie jeśli ból pojawił się po raz pierwszy, zmienił charakter albo towarzyszą mu objawy ogólne.

Badania przy bólu w klatce piersiowej, co zwykle zleca lekarz i dlaczego to ma sens?

W diagnostyce bólu w klatce piersiowej liczy się czas, zwłaszcza gdy trzeba wykluczyć zawał serca, zatorowość płucną lub rozwarstwienie aorty. Pierwszym krokiem jest ocena stanu pacjenta, pomiar ciśnienia, tętna, saturacji i temperatura, a następnie badanie fizykalne i EKG, które potrafi szybko wykryć cechy niedokrwienia lub zaburzeń rytmu. Równolegle często wykonuje się badania krwi, w tym troponiny, czyli markery uszkodzenia mięśnia sercowego. Ich znaczenie jest praktyczne, ponieważ w zawale stężenie troponin rośnie, ale nie zawsze od razu, dlatego czasem konieczne są oznaczenia powtórne w określonych odstępach. To jeden z powodów, dla których pacjent z bólem klatki piersiowej może zostać pod obserwacją, nawet jeśli pierwsze wyniki nie są jednoznaczne.

W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zlecić również RTG klatki piersiowej, które pomaga ocenić płuca, opłucną i wielkość sylwetki serca, a także wykryć zapalenie płuc czy odmę. Jeśli podejrzewa się zatorowość płucną, rozważane są badania ukierunkowane, takie jak D dimer w odpowiednim kontekście klinicznym i tomografia komputerowa naczyń płucnych, bo ta przyczyna wymaga szybkiego leczenia. Przy podejrzeniu choroby wieńcowej dalszym etapem bywa echo serca, testy wysiłkowe lub badania obrazowe tętnic wieńcowych, dobierane w zależności od ryzyka i objawów. Z perspektywy pacjenta najważniejsze jest zrozumienie, że brak jednego “cudownego testu” wynika z wielości przyczyn, dlatego diagnostyka jest etapowa i oparta na tym, co w danym momencie jest najbardziej prawdopodobne i najbardziej niebezpieczne.

• EKG i troponiny są kluczowe, gdy trzeba wykluczyć ostry zespół wieńcowy.
• RTG klatki piersiowej pomaga odróżnić przyczyny płucne i część stanów nagłych.
• Powtarzane badania mają sens, bo niektóre zmiany rozwijają się w czasie, a nie natychmiast.

Refluks, stres i nerwobóle, dlaczego te “niegroźne” przyczyny potrafią boleć jak serce?

To, że ból nie jest kardiologiczny, nie oznacza, że jest słaby albo że “to tylko w głowie”. Przełyk i serce mają podobne unerwienie, dlatego ból z refluksu lub skurczu przełyku może być odczuwany centralnie za mostkiem i budzić duży lęk. Typowe są objawy towarzyszące, zgaga, kwaśne odbijania, uczucie cofania treści, nasilenie po obfitym posiłku, po kawie, alkoholu, czekoladzie, a także po położeniu się. Jeśli pacjent odczuwa pieczenie, które powraca w określonych sytuacjach i poprawia się po zmianach diety lub lekach hamujących wydzielanie kwasu, przyczyna przewodu pokarmowego staje się bardziej prawdopodobna, choć nadal wymaga rozsądnej oceny, szczególnie gdy ból jest nowy lub silny.

Z kolei napady lęku i paniki potrafią wywołać zestaw objawów, który do złudzenia przypomina stan kardiologiczny, ból lub ucisk w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszność, drżenie, poty, mrowienie rąk, uczucie “zaraz zemdleję”. Mechanizm jest fizjologiczny, stres uruchamia układ współczulny, wzrasta napięcie mięśni, oddech staje się płytszy i szybszy, a to może nasilać ból w obrębie klatki piersiowej. Do tego dochodzą nerwobóle międzyżebrowe i przeciążenia mięśni, które często nasilają się przy ruchu, zmianie pozycji ciała i głębokim wdechu. Warto jednak pamiętać, że pierwszy w życiu epizod takiego bólu zawsze wymaga wykluczenia groźnych przyczyn, dopiero później można bezpiecznie pracować nad czynnikami takimi jak napięcie, refluks czy przeciążenia.

Kiedy ból w klatce piersiowej wraca, jakie sygnały świadczą o ryzyku i co przygotować na konsultację?

Nawracający ból w klatce piersiowej bywa szczególnie frustrujący, bo pacjent często słyszy, że “wyniki są dobre”, a dolegliwości wracają. W takiej sytuacji kluczowe jest uporządkowanie informacji i zauważenie wzorców. Jeżeli ból jest powtarzalny podczas wysiłku, pojawia się przy podobnym obciążeniu, a ustępuje po odpoczynku, należy traktować to jako sygnał wymagający diagnostyki w kierunku choroby wieńcowej. Jeśli dolegliwość jest związana z jedzeniem, pozycją ciała i zgagą, bardziej prawdopodobny staje się refluks. Jeśli ból występuje po dźwiganiu, skręcie tułowia, długim siedzeniu przy komputerze i nasila się przy ucisku, warto myśleć o układzie mięśniowo szkieletowym. Równolegle trzeba pamiętać o stanach, które mogą dawać ból ostry i niepokojący, takich jak zatorowość płucna czy rozwarstwienie aorty, tu liczy się nagły początek, silny charakter, duszność, omdlenie lub neurologiczne objawy towarzyszące.

Żeby konsultacja była naprawdę efektywna, warto przyjść z konkretami. Lekarzowi pomaga informacja o tym, gdzie dokładnie boli, jak długo trwa, czy promieniuje, co go wywołuje i co przynosi ulgę, a także jakie są objawy towarzyszące, duszność, kołatanie, poty, nudności, gorączka, kaszel, zgaga. Ważne są też czynniki ryzyka, nadciśnienie, palenie, cukrzyca, podwyższony cholesterol, obciążenia rodzinne, a także przyjmowane leki. Z praktycznego punktu widzenia dobrze jest zanotować kilka epizodów bólu w krótkim dzienniczku, z godziną, sytuacją i nasileniem, bo to ułatwia różnicowanie. Jeśli pacjent ma wątpliwości, czy sytuacja jest pilna, bezpieczniej jest kierować się zasadą ostrożności, bo w bólu w klatce piersiowej to szybka ocena bywa najważniejszym elementem profilaktyki poważnych powikłań.

1. Zadzwoń po pomoc, gdy ból jest silny, nagły, trwa ponad 10 minut i towarzyszy mu duszność lub omdlenie.
2. Nie ignoruj bólu wysiłkowego, który wraca w podobnych okolicznościach, to wymaga diagnostyki.
3. Przygotuj opis objawów, bo szczegóły często prowadzą do właściwego rozpoznania szybciej niż kolejne ogólne badania.

Źródła:

1. Grzęda J., Kowal J. Ból w klatce piersiowej – podobne objawy, a różne rozpoznania i przebieg kliniczny. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2011; 7(4): 401–408.
2. Mackiewicz S., Wojtuń S., Gil J. Pozasercowe bóle w klatce piersiowej. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2013; 9: 25–31.
3. Mayo Clinic. Chest pain Symptoms and causes.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.