Choroby od A do Z

Alergie

Publikacja

Aktualizacja

Czas czytania6 min

Alergie

Alergia to nadmierna reakcja układu odpornościowego na substancje zwykle nieszkodliwe, np. pyłki, roztocza, sierść zwierząt, pokarmy, leki czy jad owadów. Najczęściej daje katar, kichanie, świąd i wysypkę. Rzadziej prowadzi do anafilaksji, czyli ciężkiej reakcji zagrażającej życiu.

Co to jest alergia?

Alergia, czyli uczulenie, to nadmierna reakcja układu odpornościowego na zwykle obojętną substancję, nazywaną alergenem. Organizm wytwarza przeciwciała IgE, a przy kolejnym kontakcie uwalnia histaminę, która daje świąd, katar, obrzęk czy skurcz oskrzeli.

Alergia często występuje rodzinnie, razem z astmą i atopowym zapaleniem skóry.

Rodzaje alergii i najczęstsze alergeny

Alergie dzieli się według tego, co je wywołuje.

Alergie wziewne

Pyłki, roztocza kurzu, pleśń i sierść zwierząt. Pyłki uczulają sezonowo, reszta przez cały rok.

Alergie pokarmowe

Najczęściej mleko, jaja, orzechy (także ziemne), ryby, skorupiaki, soja i pszenica. U dzieci alergia na mleko i jaja często mija.

Alergia na jad owadów

Użądlenie pszczoły, osy lub szerszenia może dać duży obrzęk albo reakcję całego organizmu, nawet anafilaksję.

Alergia na leki

Najczęściej penicyliny i inne antybiotyki oraz leki przeciwbólowe z grupy NLPZ. Zwykle wysypka, rzadziej ciężka reakcja.

Alergia kontaktowa

Nikiel, kosmetyki, farby do włosów lub guma dają swędzącą wysypkę.

Dym, perfumy i spaliny zwykle nie uczulają, ale mogą nasilać objawy.

Jakie objawy daje alergia?

Pojawiają się zwykle od kilku minut do kilku godzin po kontakcie z alergenem.

  • Nos i oczyKichanie, wodnisty katar lub zatkany nos, świąd nosa, podniebienia i oczu, łzawienie.
  • OskrzelaKaszel, świszczący oddech, duszność i ucisk w klatce piersiowej.
  • SkóraPokrzywka, obrzęk ust, powiek lub twarzy, zaostrzenie egzemy.
  • Przewód pokarmowyŚwiąd w ustach po jedzeniu, ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka.

Anafilaksja, czyli kiedy alergia zagraża życiu

Anafilaksja to ciężka reakcja alergiczna całego organizmu. Rozwija się w ciągu minut, najczęściej po pokarmach, jadzie owadów i lekach.

  1. Objawy anafilaksji

    • obrzęk języka, gardła lub krtani, chrypka, trudność w połykaniu,
    • duszność, świszczący oddech, uporczywy kaszel,
    • zawroty głowy, osłabienie, omdlenie,
    • blada, zimna skóra i szybkie tętno.

  2. Co zrobić?

    Jeśli masz autowstrzykiwacz z adrenaliną, użyj go od razu i dzwoń pod 112. Połóż się z uniesionymi nogami, przy duszności usiądź. Nie wstawaj gwałtownie.

  3. Gdy nie ma poprawy

    Po 5 minutach bez poprawy użyj drugiego wstrzykiwacza, jeśli go masz. Lek przeciwhistaminowy nie zastępuje adrenaliny.

Z czym można pomylić alergię?

Katar bywa objawem przeziębienia, a ból brzucha po jedzeniu nietolerancji laktozy lub celiakii, które nie są alergiami. Stres nie wywołuje alergii, ale nasila świąd i pokrzywkę.

Jak lekarz rozpoznaje alergię?

Dodatni test bez objawów oznacza tylko uczulenie i nie zawsze wymaga leczenia.

Jak lekarz rozpoznaje alergię?
Badanie / ocenaCo warto wiedzieć
Wywiad

Kiedy pojawiają się objawy

Lekarz pyta, kiedy i po czym masz objawy. Pomaga dzienniczek objawów.

Testy skórne

Punktowe testy skórne

Alergeny nakłuwa się na przedramieniu, wynik jest po kilkunastu minutach. Wcześniej odstawia się leki przeciwhistaminowe, jeśli zaleci lekarz.

Badanie krwi

Swoiste IgE

Badanie krwi, gdy nie można zrobić testów skórnych.

Alergia kontaktowa

Testy płatkowe

Plastry z alergenami nosi się na plecach przez około 2 dni.

Potwierdzenie

Próba prowokacyjna

Podejrzany pokarm lub lek w rosnących ilościach, tylko pod nadzorem w gabinecie lub szpitalu.

Testy IgG na pokarmy i testy z włosa nie rozpoznają alergii.

Jak leczy się alergię?

Część leków na alergię jest bez recepty, ale przy nasilonych lub przewlekłych objawach leczenie powinien dobrać lekarz.

  • Unikanie alergenu

    Podstawa przy alergii pokarmowej i na leki. Przy roztoczach pomaga częste pranie pościeli.

  • Leki przeciwhistaminowe

    Zmniejszają kichanie, świąd, katar i pokrzywkę. Nowsze rzadziej powodują senność.

  • Steroidy donosowe

    Pomagają przy alergicznym nieżycie nosa, zwłaszcza przy zatkanym nosie.

  • Leki na zatkany nos

    Krople obkurczające stosuj tylko kilka dni, bo dłużej nasilają obrzęk. Przy nadciśnieniu, chorobach serca lub jaskrze zapytaj lekarza lub farmaceutę.

  • Odczulanie (immunoterapia alergenowa)

    Zastrzyki lub tabletki z alergenem, zwykle przez 3–5 lat, zmniejszają nadwrażliwość. Kwalifikuje alergolog.

  • Adrenalina w autowstrzykiwaczu

    Dla osób po anafilaksji lub z dużym ryzykiem, z pisemnym planem od lekarza. Noś go zawsze przy sobie.

Do czego może prowadzić nieleczona alergia?

Nieleczony alergiczny nieżyt nosa pogarsza sen, sprzyja zapaleniu zatok i zwiększa ryzyko astmy. Przy alergii na pokarm, leki lub jad każdy kolejny kontakt może wywołać reakcję, także ciężką.

Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek

Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.

Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.

Leki stosowane w leczeniu

Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.

Na receptę

Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.

Lekarze, którzy mogą pomóc

Zobacz wszystkich

Najczęstsze pytania

Czy alergia może pojawić się nagle u dorosłego?

Tak. Alergia może rozwinąć się w każdym wieku, także u osoby, która wcześniej nie miała objawów po kontakcie z danym alergenem.

Czy alergie są dziedziczne?

Dziedziczy się skłonność do alergii, a nie konkretne uczulenie. Jeśli alergię ma jedno lub oboje rodziców, ryzyko u dziecka jest większe.

Czy alergię można wyleczyć?

Nie zawsze. Leki łagodzą objawy, a odczulanie działa na przyczynę i u wielu osób daje poprawę utrzymującą się po zakończeniu leczenia. Część alergii pokarmowych u dzieci z czasem ustępuje.

Jak odróżnić alergiczny katar od przeziębienia?

Katar alergiczny jest zwykle wodnisty, towarzyszy mu kichanie i świąd nosa lub oczu, a objawy trwają tak długo, jak trwa kontakt z alergenem. Przeziębienie mija zwykle w ciągu 1–2 tygodni i częściej daje ból gardła oraz stan podgorączkowy.

Czy wapno pomaga na alergię?

Nie ma dowodów, że preparaty wapnia łagodzą objawy alergii. Skuteczne są leki przeciwhistaminowe, steroidy donosowe i odczulanie, a przy anafilaksji wyłącznie adrenalina.

Źródła

  1. mp.pl – Co to jest alergia?https://www.mp.pl/pacjent/astma/wszystkooastmie/kacikalergika/49668,co-to-jest-alergia (otwiera się w nowej karcie)
  2. mp.pl – Wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja): objawy, przyczyny i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/59318,wstrzas-anafilaktyczny-anafilaksja (otwiera się w nowej karcie)
  3. NHS – Allergieshttps://www.nhs.uk/conditions/allergies/ (otwiera się w nowej karcie)
  4. NHS – Anaphylaxishttps://www.nhs.uk/conditions/anaphylaxis/ (otwiera się w nowej karcie)
  5. NHS – Allergic rhinitishttps://www.nhs.uk/conditions/allergic-rhinitis/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne

Artykuły w poradniku

Artykuły redakcji eDoktorzy, w których piszemy więcej o temacie „alergie”.