Co można jeść przy celiakii?
- ryż, ziemniaki, kukurydzę, grykę, proso, komosę ryżową
- warzywa, owoce, strączki
- jaja, mięso i ryby bez panierki
- nabiał, jeśli go tolerujesz
- certyfikowane produkty bezglutenowe, w tym owies oznaczony jako bezglutenowy
Celiakia
Celiakia, nazywana także chorobą trzewną, to przewlekła choroba autoimmunologiczna wywoływana przez gluten. U osób z celiakią spożycie glutenu prowadzi do reakcji układu odpornościowego i uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego. Choroba może powodować zarówno dolegliwości ze strony układu pokarmowego, jak i objawy dotyczące całego organizmu.
Czym jest celiakia?
Celiakia to choroba autoimmunologiczna, a nie alergia ani zwykła nietolerancja pokarmowa. Organizm źle reaguje na gluten, czyli białka z pszenicy, żyta i jęczmienia.
Co gluten robi w jelicie?
Uszkadza kosmki jelitowe, które wchłaniają składniki odżywcze. Z czasem brakuje żelaza, witamin i minerałów.
Kiedy ujawnia się celiakia?
W każdym wieku. Nie zawsze daje typowe objawy jelitowe.
Jakie są objawy celiakii?
Objawy celiakii bywają bardzo różne, nie tylko jelitowe.
Objawy celiakii u dorosłych
- Bóle brzucha, wzdęcia, biegunki lub zaparcia
- Zmęczenie, anemia i niedobory
- Chudnięcie
- Bóle kości i stawów
- Afty, zmiany skórne, bóle głowy
Objawy celiakii u dzieci
- Biegunki lub zaparcia, bóle brzucha, wzdęcia
- Brak apetytu i słaby przyrost masy ciała
- Wolniejszy wzrost
- Osłabienie, drażliwość
- Anemia i niedobory
Jakie są pierwsze objawy celiakii?
Objawy bywają łagodne i okresowe, a chorobę czasem wykrywa się przypadkowo. Pierwszym sygnałem może być:
- Przewlekłe zmęczenie
- Nawracające wzdęcia i bóle brzucha
- Niewyjaśniona anemia z niedoboru żelaza
- Niedobory o niejasnej przyczynie
- Utrata masy ciała
Czujność powinna wzrosnąć, gdy celiakię mają bliscy krewni.
Przyczyny i czynniki ryzyka celiakii
Geny HLA-DQ2 lub HLA-DQ8 ma wiele osób, które nigdy nie zachorują. Potrzebne jest kilka czynników naraz.
Przyczyny celiakii
- Geny HLA-DQ2 lub HLA-DQ8
- Gluten w diecie
- Nieprawidłowa reakcja odporności na gluten
Kto jest najbardziej narażony?
- Krewni pierwszego stopnia chorych
- Osoby z cukrzycą typu 1autoimmunologiczną chorobą tarczycy lub inną chorobą autoimmunologiczną
- Osoby z zespołem Downa, Turnera lub Williamsa
- Osoby z niedoborem IgA
Czy celiakia to to samo co nietolerancja glutenu?
Nie. Celiakia to choroba autoimmunologiczna, która uszkadza jelito cienkie.
Nadwrażliwość na gluten
Daje podobne dolegliwości, ale bez typowych przeciwciał i uszkodzenia kosmków.
Alergia na pszenicę
To reakcja alergiczna na białka pszenicy, czyli inna choroba.
Najpierw ustal przyczynę
Nie odstawiaj glutenu na własną rękę, zanim lekarz sprawdzi, skąd biorą się dolegliwości.
Jak wygląda diagnostyka celiakii?
Celiakii nie da się rozpoznać po samych objawach. Podobne dają m.in. zespół jelita drażliwego, nietolerancja laktozy i alergia na pszenicę.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Wywiad lekarski | Objawy i czynniki ryzyka Dolegliwości, choroby, celiakia w rodzinie, niedobory. |
| Podstawowe badania krwi | tTG-IgA i całkowite IgA Najczęstsze badania przesiewowe w kierunku celiakii. |
| Badania uzupełniające | EMA, DGP i przeciwciała IgG Przy niejasnych wynikach lub niedoborze IgA. |
| Potwierdzenie rozpoznania | Gastroskopia z biopsją U wielu dorosłych wycinki z dwunastnicy pokazują, czy kosmki zanikły. |
| Badania genetyczne | HLA-DQ2 i HLA-DQ8 W trudnych przypadkach. Brak obu wariantów czyni celiakię bardzo mało prawdopodobną. |
| Ocena niedoborów | Morfologia, żelazo, ferrytyna, witaminy M.in. żelazo, witamina B12, kwas foliowy i witamina D. |
Ważne: nie odstawiaj glutenu przed badaniami. Dieta bezglutenowa obniża przeciwciała i pozwala jelitu się odbudować, więc wyniki mogą wyjść fałszywie ujemne.
Jak leczy się celiakię?
Podstawą leczenia celiakii jest ścisła dieta bezglutenowa przez całe życie.
Dieta bezglutenowa
Bez pszenicy, żyta i jęczmienia. Nawet odrobina glutenu może znów wywołać reakcję.
Unikanie zanieczyszczenia glutenem
Uważaj na kontakt z pieczywem, mąką oraz wspólnymi naczyniami i blatami.
Uzupełnianie niedoborów
Żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego, wapnia czy witaminy D, według wyników i zaleceń lekarza.
Wsparcie dietetyka
Pomaga zbilansować dietę i czytać etykiety.
Regularne kontrole
Badania przeciwciał i niedoborów pokazują, czy leczenie działa.
Jeśli mimo diety bezglutenowej objawy się nasilają albo chudniesz, umów się na wizytę u gastroenterologa osobiście.
Dieta przy celiakii
Liczy się skład produktów i ryzyko zanieczyszczenia glutenem.
Czego nie wolno jeść przy celiakii?
- pszenicy, żyta, jęczmienia, orkiszu, pszenżyta
- zwykłego pieczywa, makaronu, ciast
- panierki i produktów z mąką pszenną
- produktów ze słodem jęczmiennym
- żywności zanieczyszczonej glutenem
Czy celiakia jest groźna?
Leczona celiakia zwykle pozwala normalnie żyć. Nieleczona zaburza wchłanianie i może prowadzić do:
Anemii i niedoborów
Osteoporozy
Problemów z płodnością
Zaburzeń wzrostu u dzieci
Niedożywienia i zmęczenia
Rośnie też ryzyko rzadkich powikłań przewodu pokarmowego.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Czy celiakia może pojawić się u dorosłego?
Tak. Celiakia może ujawnić się w dowolnym wieku, również u osoby, która wcześniej przez wiele lat jadła produkty zawierające gluten bez zauważalnych problemów.
Czy celiakia może minąć?
Nie. Celiakia jest chorobą przewlekłą. Nawet jeśli po zastosowaniu diety bezglutenowej objawy ustąpią i jelito się zregeneruje, ponowne spożywanie glutenu może ponownie aktywować chorobę.
Czy celiakia zawsze powoduje biegunkę?
Nie. Część osób ma zaparcia, wzdęcia lub bóle brzucha, a u innych nie występują żadne charakterystyczne objawy jelitowe.
Jakie badanie najlepiej wykonać na celiakię?
Pierwszym etapem diagnostyki jest zazwyczaj badanie przeciwciał tTG-IgA wraz z oceną całkowitego IgA. O dalszych badaniach powinien zdecydować lekarz na podstawie wyników i objawów.
Czy można sprawdzić celiakię domowym testem?
Domowy test nie powinien zastępować pełnej diagnostyki. Rozpoznanie celiakii wymaga właściwej interpretacji badań przez lekarza, a w wielu przypadkach również wykonania gastroskopii z biopsją jelita cienkiego.
Źródła
- NIDDK - Celiac Disease: Definition & Factshttps://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/celiac-disease/definition-facts (otwiera się w nowej karcie)
- NHS - Coeliac disease: Complicationshttps://www.nhs.uk/conditions/coeliac-disease/complications/ (otwiera się w nowej karcie)
- NIDDK - Treatment for Celiac Diseasehttps://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/celiac-disease/treatment (otwiera się w nowej karcie)
- mp.pl – Celiakia: przyczyny, objawy i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitocienkie/54362,celiakia (otwiera się w nowej karcie)
