Choroby od A do Z

Atopowe zapalenie skóry

Publikacja

Aktualizacja

Czas czytania8 min

atopowe zapalenie skóry, AZS, przyczyny atopowego zapalenia skóry, objawy AZS, leczenie AZS, sucha skóra, świąd, pielęgnacja skóry przy AZS, atopowe zapalenie skóry u dzieci, atopowe zapalenie skóry u dorosłych, kremy na AZS, dieta przy AZS, alergie skórne, przewlekłe choroby skóry, dermatologiczne porady

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, nawrotowa choroba zapalna skóry, która powoduje suchość, świąd i zaczerwienienie. Występuje u dzieci i dorosłych, a objawy nasilają się okresowo, np. przez czynniki drażniące, alergeny, stres lub infekcje. Leczenie opiera się na emolientach, unikaniu czynników zaostrzających i lekach przeciwzapalnych zaleconych przez lekarza.

Co to jest atopowe zapalenie skóry?

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła choroba zapalna skóry. Osłabiona bariera naskórka sprawia, że skóra się przesusza i mocno reaguje na bodźce. Poprawa przeplata się z zaostrzeniami.

  • Świąd i drapanie

    Drapanie daje chwilową ulgę, ale uszkadza naskórek, więc skóra swędzi jeszcze bardziej.

  • Czy AZS jest zaraźliwe?

    Nie. Często towarzyszy mu katar sienny, astma lub alergia pokarmowa, ale nie każdy chory ma alergię.

  • Kiedy się zaczyna?

    Zwykle w dzieciństwie, często przed 5. rokiem życia. Może trwać w dorosłości lub pojawić się później.

  • AZS a egzema, czym się różnią?

    Egzema (wyprysk) to szersza nazwa. AZS to jeden z jej rodzajów, a inny to wyprysk kontaktowy, np. po kosmetyku. Rozróżnienie ma znaczenie dla leczenia.

Przyczyny atopowego zapalenia skóry

AZS rozwija się na styku kilku czynników.

  • Uszkodzona bariera skórna
    U części osób przez zmiany w genie filagryny, białka naskórka.
  • Nadmierna reakcja odporności
    Na bodźce ze środowiska.
  • Zaburzone drobnoustroje skóry
    Większa skłonność do gronkowca złocistego.
  • Predyspozycja rodzinna
    AZS, astma lub katar sienny u rodziców albo rodzeństwa.

Co nasila AZS? M.in. gorące kąpiele, detergenty, perfumowane kosmetyki, suche powietrze, pot, wełna, dym tytoniowy, stres i infekcje, a u części osób roztocza, pyłki lub sierść.

Czy AZS jest dziedziczne? Dziedziczy się skłonność, a nie samą chorobę. Nie jest to wina rodziców.

Objawy atopowego zapalenia skóry

Typowe są świąd (często silniejszy w nocy), suchość, zaczerwienienie i łuszczenie. W zaostrzeniu pojawiają się grudki, pęcherzyki, sączenie i strupki.

  • Objawy u niemowląt

    Policzki, skóra głowy, tułów, zewnętrzne strony rąk i nóg. Dziecko gorzej śpi.

  • Objawy u dzieci

    Zgięcia łokci i kolan, szyja, nadgarstki, kostki, okolice ust.

  • Objawy u dorosłych

    Dłonie, szyja, powieki, twarz i zgięcia. Nasila je częste mycie rąk i rękawiczki.

  • Skóra po długim drapaniu

    Grubieje i ciemnieje, mogą zostać przebarwienia. Na ciemnej karnacji zmiany bywają brunatne lub fioletowawe.

Szybko skonsultuj się z lekarzem, gdy pojawi się ból, ocieplenie skóry, ropne lub żółte strupy, szerzące się zaczerwienienie lub gorączka. Bolesne, rozsiane pęcherzyki i nadżerki mogą oznaczać ciężkie zakażenie wirusowe i wymagają pilnej pomocy.

Diagnostyka atopowego zapalenia skóry

Nie ma jednego badania, które potwierdza AZS.

Ocena wyglądu i przebiegu zmian

Lekarz ocenia zmiany, świąd, nawroty i atopię w rodzinie.

Wywiad o czynnikach nasilających objawy

Pyta o kosmetyki, leki, pracę i zwierzęta. Pomagają zdjęcia z zaostrzenia.

Testy alergiczne

Nie zawsze, głównie przy wyraźnym związku z alergenem lub ciężkim AZS. Dodatni wynik nie musi oznaczać, że alergen zaostrza chorobę.

Testy płatkowe przy podejrzeniu wyprysku kontaktowego

Zwłaszcza przy zmianach na dłoniach, twarzy lub powiekach.

Z czym można pomylić AZS?

Z wypryskiem kontaktowym, łuszczycą, łojotokowym zapaleniem skóry, grzybicą lub świerzbem. Czasem potrzebna jest biopsja.

Leczenie atopowego zapalenia skóry

Leczenie odbudowuje barierę skóry i wycisza zapalenie. Poproś lekarza o plan na poprawę i na zaostrzenie.

  • Emolienty codziennie

    Preparaty natłuszczające to podstawa leczenia. Stosuj je także, gdy skóra wygląda dobrze.

  • Jaki emolient wybrać?

    Bezzapachowy, który dobrze tolerujesz. Maści chronią silniej, kremy łatwiej rozprowadzić.

  • Sterydy miejscowe

    Podstawowe leki w zaostrzeniu. Słabsze na twarz i fałdy, silniejsze na grube zmiany.

  • Jak stosować sterydy?

    Za krótko lub za mało przedłuża zaostrzenie. Silnych nie stosuj na twarz bez planu od lekarza.

  • Inhibitory kalcyneuryny

    Takrolimus i pimekrolimus na twarz, szyję i zgięcia. Mogą chwilowo piec.

  • Łagodzenie świądu

    Leki przeciwhistaminowe często słabo działają. Pomagają chłodne okłady i krótkie paznokcie.

  • Fototerapia

    Przy umiarkowanym lub ciężkim AZS kontrolowane naświetlanie UV u dermatologa. To nie opalanie.

  • Leczenie ogólne

    Przy ciężkim AZS leki immunomodulujące, biologiczne lub inhibitory JAK, z regularnymi kontrolami.

Czy AZS można wyleczyć? To choroba przewlekła, ale leczenie zmniejsza świąd i ogranicza nawroty. Wróć do lekarza, gdy objawy często wracają, świąd zaburza sen, pojawia się zakażenie albo zmiany obejmują twarz, powieki, dłonie lub duże obszary ciała.

Przy bolesnych, rozsianych pęcherzykach i nadżerkach z gorączką jedź na SOR lub dzwoń pod 112.

Pielęgnacja skóry przy AZS

Jak pielęgnować skórę?

  • krótka kąpiel w letniej wodzie, łagodny środek bez zapachu
  • osuszanie ręcznikiem bez tarcia
  • emolient w kilka minut po kąpieli
  • miękkie, bawełniane ubrania, nowe uprane przed założeniem
  • po wysiłku krótki prysznic i emolient

Czego unikać w codziennej pielęgnacji?

  • gorących kąpieli, mydeł, peelingów, kosmetyków z alkoholem i zapachem
  • „domowych” metod, np. octu, sody czy olejków eterycznych
  • częstego odkażania skóry bez wskazań
  • odstawiania zaleconych leków z obawy przed nimi

Dieta przy atopowym zapaleniu skóry

Nie ma diety, która leczy AZS. U większości chorych jedzenie nie jest główną przyczyną zmian. Wykluczanie nabiału, jaj czy glutenu na własną rękę grozi niedoborami, zwłaszcza u dzieci. Gdy podejrzewasz jakiś produkt, prowadź dzienniczek i omów go z lekarzem.

Atopowe zapalenie skóry a alergia, astma i katar sienny

AZS bywa pierwszą chorobą atopową.

  • Czym jest marsz atopowy?

    U części dzieci po AZS pojawiają się katar sienny, astma lub alergia pokarmowa. Świszczący oddech, duszność, przewlekły kaszel lub objawy po pokarmach zgłoś lekarzowi.

  • Jak ograniczać czynniki zaostrzające?

    Szukaj kilku realnych wyzwalaczy zamiast długiej listy zakazów. Pomaga umiarkowana temperatura, wietrzenie i łagodne środki piorące, a dłonie chroń przy sprzątaniu.

Jak żyć z atopowym zapaleniem skóry na co dzień?

Najlepiej działa prosta, stała rutyna.

  • Nocny świąd

    Pomaga chłodniejsza sypialnia, przewiewna piżama i emolient przed snem.

  • Drapanie u dziecka

    Nie karć dziecka, to trudny do opanowania odruch. Lepiej zmniejszyć świąd.

  • Stres i samopoczucie

    Stres nasila świąd. Gdy AZS utrudnia sen, naukę lub pracę, powiedz o tym lekarzowi.

Nieleczone AZS i możliwe powikłania

  • Nadkażenia bakteryjne

    Ból, ocieplenie skóry, żółte strupy i ropa. Wymagają leczenia, nie tylko natłuszczania.

  • Zakażenia wirusowe skóry

    Bolesne pęcherzyki, nadżerki i gorączka, zwłaszcza przy rozległym AZS. Wymagają pilnej pomocy.

  • Pogrubienie i przebarwienia

    Drapana skóra grubieje i ciemnieje.

  • Sen i samopoczucie

    Gorszy sen, zmęczenie, obniżony nastrój.

Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek

Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.

Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Na czym polega zasada 3 minut w przypadku atopowego zapalenia skóry?

Po krótkiej, letniej kąpieli delikatnie osusz skórę i nałóż emolient w ciągu kilku minut. Pomaga to zatrzymać wilgoć w naskórku i zmniejsza przesuszenie.

Jakiej witaminy brakuje przy atopowym zapaleniu skóry?

Nie ma jednej witaminy, której brak powoduje AZS. Często mówi się o witaminie D, ale jej suplementacja nie jest leczeniem AZS. Jeśli podejrzewasz niedobór, zbadaj jej poziom i omów wynik z lekarzem.

Jakie są babcine sposoby na atopowe zapalenie skóry?

Bezpieczne są letnia kąpiel, emolient po myciu, chłodne okłady, bawełniana odzież i krótkie paznokcie. Cytryna, ocet, soda, olejki eteryczne czy spirytus mogą podrażnić skórę.

Dlaczego nagle zachorowałem na atopowe zapalenie skóry?

AZS może ujawnić się w dorosłości, np. po stresie, infekcji, częstym myciu rąk lub nowych kosmetykach. Podobnie mogą wyglądać wyprysk kontaktowy, łuszczyca czy grzybica, dlatego nowe lub nietypowe zmiany warto pokazać dermatologowi.

Czy przy AZS trzeba stosować dietę eliminacyjną?

Nie u każdego. Ma sens tylko przy uzasadnionym podejrzeniu alergii pokarmowej i po konsultacji z lekarzem.

Źródła

  1. American Academy of Dermatology. Atopic dermatitis clinical guidelinehttps://www.aad.org/member/clinical-quality/guidelines/atopic-dermatitis (otwiera się w nowej karcie)
  2. National Eczema Association. Bathing and Eczemahttps://nationaleczema.org/treatments/bathing/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. Mayo Clinic. Atopic dermatitis (eczema) - Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/atopic-dermatitis-eczema/symptoms-causes/syc-20353273 (otwiera się w nowej karcie)
  4. mp.pl/pacjent – Atopowe zapalenie skóry (AZS) u dorosłych: przyczyny, objawy i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/59313,atopowe-zapalenie-skory (otwiera się w nowej karcie)
  5. Przegląd Dermatologiczny – Nowicki R.J. i wsp. Atopowe zapalenie skóry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne PTD, PTA, PTP i PTMR. Część I (2019)https://www.termedia.pl/Atopowe-zapalenie-skory-Interdyscyplinarne-rekomendacje-diagnostyczno-terapeutyczne-Polskiego-Towarzystwa-Dermatologicznego-Polskiego-Towarzystwa-Alergologicznego-Polskiego-Towarzystwa-Pediatrycznego-,56,37824,0,0.html (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne

Artykuły w poradniku

Artykuły redakcji eDoktorzy, w których piszemy więcej o temacie „atopowe zapalenie skóry”.