Anoreksja, znana również jako jadłowstręt psychiczny, to jedno z najpoważniejszych zaburzeń odżywiania, które dotyka głównie kobiety i nastolatki. Choć może wydawać się, że problem ten dotyczy wyłącznie osób dążących do „idealnej sylwetki”, w rzeczywistości anoreksja to złożone schorzenie o podłożu psychicznym, społecznym i biologicznym. Wczesne objawy często są niezauważalne – dopiero drastyczna utrata masy ciała, unikanie posiłków czy obsesyjne ćwiczenia zwracają uwagę otoczenia. Choroba wymaga kompleksowego leczenia, które obejmuje zarówno pacjenta, jak i jego rodzinę.
Współczesna medycyna wyróżnia dwa główne typy jadłowstrętu psychicznego: anoreksję restrykcyjną oraz anoreksję bulimiczną.
Anoreksja restrykcyjna charakteryzuje się radykalnym ograniczaniem kalorii, unikaniem posiłków i systematyczną utratą masy ciała. Osoba chora obsesyjnie kontroluje ilość spożywanego jedzenia, często towarzyszą temu intensywne ćwiczenia fizyczne.
Anoreksja bulimiczna natomiast przebiega z okresowymi epizodami objadania się, po których pojawiają się zachowania kompensacyjne – wymioty, stosowanie środków przeczyszczających lub lewatywy. To błędne koło prowadzi do poważnych zaburzeń metabolicznych i psychicznych.
Szacuje się, że anoreksja dotyka od 0,2% do 0,8% dorosłych i nawet 1% nastolatków. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni, a liczba przypadków wciąż rośnie, szczególnie wśród młodych osób narażonych na presję społeczną i kulturową.
Początek anoreksji często wygląda niewinnie – zwykła chęć „zdrowszego odżywiania” czy „poprawienia sylwetki”. Jednak z czasem zachowania żywieniowe przybierają obsesyjny charakter. Typowe objawy obejmują:
Bliscy często nie zauważają pierwszych sygnałów choroby. Osoby z anoreksją zwykle mają silną potrzebę kontroli, zaprzeczają problemowi i nie postrzegają siebie jako chorych. Głodzenie się daje im poczucie panowania nad własnym ciałem, ale prowadzi do wyniszczenia organizmu.
Przyczyny anoreksji są złożone. Choroba nie wynika wyłącznie z presji na szczupłą sylwetkę – ma podłoże psychologiczne, rodzinne, kulturowe i biologiczne. Wyróżniamy trzy główne grupy czynników:
Współczesna kultura promuje ideał szczupłej sylwetki jako symbol sukcesu i atrakcyjności. Moda na smukłość w mediach społecznościowych czy reklamach sprawia, że wiele młodych osób zaczyna postrzegać swoje ciało jako „niewystarczające”. Choć coraz częściej promuje się trend „body positive”, stereotyp „talii osy” wciąż dominuje. Presja społeczna i porównywanie się z innymi prowadzą do niebezpiecznych zachowań – głodówek, restrykcyjnych diet i obsesyjnej kontroli wyglądu.
Rodzina ma ogromne znaczenie w kształtowaniu postaw wobec jedzenia i własnego ciała. Nadmierna kontrola, brak akceptacji, krytyka wyglądu lub emocjonalny dystans mogą sprzyjać rozwojowi zaburzeń odżywiania. U niektórych pacjentów obserwuje się dziedziczoną skłonność do perfekcjonizmu i nadmiernych wymagań wobec siebie.
Konflikty rodzinne, problemy komunikacyjne i trudności w wyrażaniu emocji również zwiększają ryzyko anoreksji. Dziecko, które czuje, że nie ma wpływu na swoje życie, może próbować odzyskać kontrolę poprzez ograniczanie jedzenia.
Do czynników indywidualnych zaliczamy m.in.:
Często wystarczy jedna negatywna uwaga – np. „przytyłaś” – by uruchomić spiralę niebezpiecznych zachowań prowadzących do choroby. Osoba chora traci zdolność obiektywnej oceny swojego wyglądu i mimo wychudzenia wciąż widzi siebie jako „zbyt grubą”.
Diagnozę stawia psychiatra lub psycholog kliniczny na podstawie wywiadu, obserwacji zachowań oraz testów psychologicznych. Zgodnie z klasyfikacją ICD-10, o anoreksji świadczą m.in.:
Podczas diagnozy lekarz pyta także o relacje rodzinne, emocje, sposób radzenia sobie ze stresem i stosunek do własnego ciała. Wczesne rozpoznanie zwiększa szanse na skuteczne leczenie i uniknięcie powikłań.
Czytaj również: Zaburzenia odżywiania – rodzaje i objawy
Leczenie jadłowstrętu psychicznego wymaga czasu, cierpliwości i zaangażowania całego otoczenia chorego. W ciężkich przypadkach, gdy masa ciała spada do poziomu zagrażającego życiu, konieczna jest hospitalizacja. W pozostałych sytuacjach terapię prowadzi się ambulatoryjnie.
Najważniejsze formy terapii to:
Nie istnieje jeden „lek na anoreksję”. Leczenie skupia się na przywróceniu zdrowych nawyków żywieniowych, pracy nad emocjami i nauce akceptacji siebie. Proces powrotu do zdrowia bywa długi i trudny, ale możliwy dzięki odpowiedniemu wsparciu specjalistów.
Tak – dieta jest kluczowym elementem procesu leczenia. Odpowiedni jadłospis opracowany przez dietetyka medycznego pozwala stopniowo odbudować masę ciała, zregenerować organizm i przywrócić równowagę hormonalną. Celem nie jest szybkie przytycie, ale powrót do zdrowych relacji z jedzeniem. Pacjent uczy się słuchać swojego ciała i rozpoznawać sygnały głodu oraz sytości.
Skutki długotrwałego głodzenia się są dramatyczne. Wśród najczęstszych powikłań wymienia się:
W skrajnych przypadkach anoreksja może prowadzić do śmierci – statystyki wskazują, że umiera z jej powodu od 5 do 10% pacjentów.
Czytaj też: Zdrowe nawyki żywieniowe dla lepszej pracy mózgu
Profilaktyka zaczyna się w domu. Zdrowe relacje rodzinne, akceptacja i otwarta komunikacja są kluczowe dla budowania poczucia własnej wartości u dzieci i młodzieży. Warto rozmawiać z dzieckiem o emocjach, nie oceniać wyglądu i nie wywierać presji. Należy również uczyć, że różnorodność ciał jest naturalna, a zdrowie jest ważniejsze niż wygląd.
Nie warto zwlekać z wizytą u specjalisty. Im szybciej rozpoczęte leczenie, tym większe szanse na pełne wyzdrowienie. Jeśli podejrzewasz u siebie lub bliskiej osoby anoreksję, możesz umówić się na L4 online lub skorzystać z recepty online – konsultacja z psychiatrą lub psychologiem online pomoże postawić pierwsze kroki ku zdrowiu bez wychodzenia z domu.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Czy anoreksja może dotyczyć również mężczyzn?
Tak. Choć częściej diagnozuje się ją u kobiet, anoreksja występuje także u mężczyzn, a jej objawy bywają u nich rzadziej rozpoznawane i później diagnozowane.
Czy osoba z anoreksją zawsze zdaje sobie sprawę, że jest chora?
Nie. Jednym z charakterystycznych elementów choroby jest zaprzeczanie problemowi i brak poczucia zagrożenia mimo wyraźnego niedożywienia.
Czy anoreksja może pojawić się w dorosłym wieku?
Tak. Choć najczęściej rozwija się w okresie dojrzewania, anoreksja może pojawić się również u dorosłych, często w odpowiedzi na silny stres lub traumatyczne wydarzenia.
Czy możliwy jest pełny powrót do zdrowia po anoreksji?
Tak. Przy odpowiednim leczeniu, wsparciu psychologicznym i czasie wiele osób wraca do zdrowia i prowadzi satysfakcjonujące życie.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
Odkryj aktualne i rzetelne treści dotyczące zdrowia, profilaktyki oraz nowoczesnych usług medycznych.
