Anemia – przyczyny i objawy

Anemia (niedokrwistość) to stan, w którym organizmowi brakuje zdrowych czerwonych krwinek, aby przenosić odpowiednią ilość tlenu do tkanek organizmu. W rezultacie często objawy zmęczenia lub osłabienia. Istnieje wiele różnych rodzajów niedokrwistości, ale najczęstszym typem jest anemia wywołana niedoborem żelaza. 

Czym jest anemia?

Anemia to stan, w którym organizm nie ma wystarczającej ilości zdrowych czerwonych krwinek, które dostarczają tlen do tkanek organizmu. Głównymi objawami anemii jest uczucie zmęczenia, chłodu i blada skóra. Wynika to z tego, że narządy nie otrzymują tlenu, którego potrzebują do wykonywania swojej pracy.

Różne rodzaje anemii obejmują:

• Anemia z powodu niedoboru witaminy B12
• Anemia spowodowana niedoborem kwasu foliowego (kwasu foliowego)
• Anemia z powodu niedoboru żelaza
• Niedokrwistość chorób przewlekłych
• Niedokrwistość hemolityczna
• Niedokrwistość aplastyczna
• Niedokrwistość megaloblastyczna
• Niedokrwistość złośliwa (choroba Addisona-Biermera)
• Anemia sierpowata
• Talasemia

Anemia dotyka ponad dwa miliardy ludzi na całym świecie, co stanowi ponad 30% całej populacji. Jest to szczególnie powszechne w krajach o niewielkich zasobach, ale dotyka również wielu ludzi w uprzemysłowionym świecie.

Anemia – objawy

We wszystkich rodzajach anemii występuje kilka wspólnych objawów, takich jak zmęczenie, duszność i uczucie zimna. Inne obejmują:

• zawroty głowy lub osłabienie,
• ból głowy,
• obolały język,
• blada, sucha skóra,
• skóra podatna na siniaki,
• niezamierzone ruchy w dolnej części nogi (zespół niespokojnych nóg),
• szybkie bicie serca. 

Inne oznaki niedoboru żelaza to łamliwe paznokcie i utrata włosów. Może się również okazać, że zmieniło się Twoje poczucie smaku lub doświadczasz dzwonienia w uszach. Różne rodzaje anemii mogą prowadzić do innych poważnych problemów. Osoby z anemią sierpowatą często mają powikłania sercowe i płucne. Nieleczona niedokrwistość może prowadzić do arytmii (nieregularnego bicia serca), powiększenia lub niewydolności serca. Osoby z anemią są również bardziej podatne na infekcje i depresję.

Anemia – przyczyny

Najczęstszą przyczyną anemii jest niedobór żelaza w organizmie. Ludzki organizm potrzebuje określonej ilości żelaza, aby wytwarzać hemoglobinę, substancję, która przenosi tlen w całym ciele. Niedokrwistość z niedoboru żelaza to tylko jedna z wielu przyczyn. Innymi przyczynami anemii mogą być:

• dieta pozbawiona witaminy B12,
• dieta pozbawiona kwasu foliowego,
• dziedziczne zaburzenia krwi (takie jak anemia sierpowata lub talasemia),
• stany, które powodują zbyt szybki rozkład czerwonych krwinek (np. niedokrwistość hemolityczna),
• przewlekłe stany powodujące, że organizm nie ma wystarczającej ilości hormonów do tworzenia czerwonych krwinek. Należą do nich nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, zaawansowana choroba nerek, toczeń i inne choroby przewlekłe,
• utrata krwi związana z innymi schorzeniami, takimi jak wrzody, hemoroidy lub zapalenie żołądka.

Wielu rodzajom anemii nie można niestety zapobiec. Ale zdecydowanie można uniknąć niedokrwistości z niedoboru żelaza i witamin, stosując dietę zawierającą różnorodne witaminy i minerały, w tym żelazo, foliany, witamina B12 czy witamina C.

Kto najczęściej choruje na anemię?

Anemia może rozwinąć się u niemal każdego. Natomiast następujące grupy mają zwiększone ryzyko:

• Kobiety – utrata krwi w okresie miesiączki lub porodu może prowadzić do anemii.
• Dzieci w wieku od 1 do 2 lat – organizm potrzebuje wówczas więcej żelaza podczas gwałtownego wzrostu.
• Osoby powyżej 65. roku życia – osoby te częściej mają dietę ubogą w żelazo i niektóre choroby przewlekłe.
• Osoby zażywające leki rozrzedzające krew.

Innymi czynnikami mogą być choroby krwi, zaburzenia autoimmunologiczne lub alkoholizm.

Dlaczego anemia jest tak częstym i niedocenianym problemem zdrowotnym?

Anemia należy do najczęstszych zaburzeń hematologicznych na świecie i według danych epidemiologicznych dotyczy ponad 30 procent globalnej populacji, co oznacza, że zmaga się z nią ponad dwa miliardy ludzi. Mimo tak dużej skali problemu niedokrwistość bardzo często pozostaje nierozpoznana przez długi czas, ponieważ jej objawy są niespecyficzne i łatwo przypisać je zmęczeniu, stresowi lub trybowi życia. Organizm stopniowo adaptuje się do obniżonej zdolności transportu tlenu, dlatego wiele osób funkcjonuje latami z obniżonym poziomem hemoglobiny, nie zdając sobie sprawy z rzeczywistej przyczyny pogorszonego samopoczucia. Tymczasem przewlekłe niedotlenienie tkanek wpływa na pracę niemal wszystkich narządów, w tym serca, mózgu i mięśni, zwiększając ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych oraz pogorszenia wydolności fizycznej i poznawczej.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że anemia nie jest jedną chorobą, lecz zespołem objawów o różnych mechanizmach powstawania. Najczęściej rozpoznawana jest niedokrwistość z niedoboru żelaza, jednak w praktyce klinicznej istotne znaczenie mają również niedobory witaminy B12 i kwasu foliowego, anemia chorób przewlekłych czy niedokrwistości o podłożu genetycznym. Każda z tych postaci może prowadzić do podobnych objawów, ale wymaga odmiennego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. Z tego względu anemia powinna być zawsze traktowana jako sygnał ostrzegawczy, a nie wyłącznie jako wynik laboratoryjny wymagający „podniesienia” suplementem.

Czytaj też: Jakie schorzenia wykrywa rezonans magnetyczny głowy?

Jak anemia wpływa na organizm i jakie niesie konsekwencje?

Podstawowym zadaniem czerwonych krwinek jest transport tlenu do wszystkich tkanek organizmu. W anemii zdolność ta zostaje ograniczona, co prowadzi do stanu przewlekłego niedotlenienia. Objawia się to przede wszystkim uczuciem stałego zmęczenia, osłabieniem, dusznością przy wysiłku oraz nietolerancją zimna. Układ krążenia próbuje kompensować niedobór tlenu poprzez przyspieszenie pracy serca, co u wielu osób objawia się kołataniem, a w dłuższej perspektywie może prowadzić do przerostu mięśnia sercowego i zaburzeń rytmu. Badania wskazują, że nieleczona anemia zwiększa ryzyko rozwoju niewydolności serca, zwłaszcza u osób starszych i pacjentów z chorobami współistniejącymi.

Niedokrwistość wpływa również na układ nerwowy. Niedobór tlenu oraz określonych składników odżywczych, takich jak witamina B12, może skutkować pogorszeniem koncentracji, bólami głowy, zawrotami oraz obniżeniem nastroju. U części pacjentów obserwuje się zwiększoną podatność na depresję i zaburzenia lękowe. Skóra i jej przydatki także reagują na niedobory, pojawia się bladość, suchość, łamliwość paznokci i wypadanie włosów. Charakterystycznym, choć rzadziej omawianym objawem jest zespół niespokojnych nóg, który bywa bezpośrednio związany z niedoborem żelaza i ustępuje po jego wyrównaniu.

W cięższych postaciach anemii organizm staje się bardziej podatny na infekcje, a procesy regeneracyjne ulegają spowolnieniu. Szczególnie niebezpieczna jest niedokrwistość u kobiet w ciąży, ponieważ może prowadzić do powikłań zarówno u matki, jak i u płodu, w tym do przedwczesnego porodu czy niskiej masy urodzeniowej dziecka. U dzieci anemia wiąże się z zaburzeniami rozwoju psychoruchowego i gorszymi wynikami w nauce, co podkreśla znaczenie wczesnego wykrywania i leczenia tego stanu.

Kto jest najbardziej narażony na rozwój anemii i dlaczego?

Anemia może rozwinąć się u osób w każdym wieku, jednak istnieją grupy szczególnie narażone na jej wystąpienie. Kobiety w wieku rozrodczym stanowią jedną z największych grup ryzyka ze względu na regularną utratę krwi podczas miesiączki oraz zwiększone zapotrzebowanie na żelazo w czasie ciąży i połogu. Szacuje się, że u kobiet miesiączkujących niedobór żelaza występuje nawet kilkukrotnie częściej niż u mężczyzn w tym samym wieku. Również kobiety stosujące restrykcyjne diety lub eliminujące produkty pochodzenia zwierzęcego mogą być bardziej narażone na niedobory witaminy B12.

Podwyższone ryzyko dotyczy także dzieci w okresie intensywnego wzrostu, zwłaszcza między pierwszym a drugim rokiem życia oraz w okresie dojrzewania. W tych fazach zapotrzebowanie na żelazo i inne składniki krwiotwórcze znacząco wzrasta, a dieta nie zawsze je pokrywa. Osoby powyżej 65. roku życia częściej cierpią na anemię związaną z chorobami przewlekłymi, gorszym wchłanianiem składników odżywczych oraz przyjmowaniem leków, które mogą wpływać na gospodarkę krwiotwórczą.

Na rozwój niedokrwistości szczególnie narażeni są również pacjenci z chorobami przewlekłymi, takimi jak przewlekła choroba nerek, choroby zapalne jelit, toczeń czy zaburzenia tarczycy. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest przewlekła utrata krwi, na przykład z przewodu pokarmowego, która może przebiegać skrycie i przez długi czas pozostawać niezauważona. Z tego powodu anemia zawsze wymaga nie tylko uzupełnienia niedoborów, ale także ustalenia i leczenia jej przyczyny, aby zapobiec nawrotom i długofalowym konsekwencjom zdrowotnym.

Źródła

1. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/anemia/symptoms-causes/syc-20351360
2. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/iron-deficiency-anemia/symptoms-causes/syc-20355034
3. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/3929-anemia
4. https://www.pennmedicine.org/for-patients-and-visitors/patient-information/conditions-treated-a-to-z/anemia

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.