Zespół jelita drażliwego (IBS)
Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe zaburzenie pracy jelit. Powoduje bóle brzucha, skurcze, wzdęcia i gazy oraz biegunki, zaparcia albo ich naprzemienne występowanie. Objawy bywają uciążliwe, ale dieta, zmiany stylu życia i dobrane leki pomagają wielu osobom je kontrolować.
Co to jest zespół jelita drażliwego (IBS)?
Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe zaburzenie pracy jelit. Typowe są ból brzucha, zmiany rytmu wypróżnień i wzdęcia.
- Skąd biorą się objawy?
Jelita reagują zbyt mocno na zwykłe bodźce. Objawy są realne, choć badania nie pokazują uszkodzeń.
- IBS a choroby zapalne jelit
Choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego dają podobne objawy, ale uszkadzają jelito. Nie zakładaj sam, że to IBS.
- Czy IBS jest groźny?
Zwykle nie uszkadza jelit trwale i nie jest nowotworem. Ryzykiem jest pomylenie go z inną chorobą lub zbyt restrykcyjna dieta.
Rodzaje zespołu jelita drażliwego
Rodzaj IBS zależy od dominujących wypróżnień i wpływa na leczenie.
- IBS z biegunką
Luźne stolce i nagłe parcie, często rano lub po posiłku.
- IBS z zaparciami
Rzadkie, twarde stolce i uczucie zalegania.
- IBS mieszany
Biegunki i zaparcia na zmianę. Lek przeciwbiegunkowy może nasilić zaparcie, a lek na zaparcia biegunkę.
- IBS nieokreślony
Nie pasuje do żadnej postaci. Typ może się zmieniać, pomaga dzienniczek.
Przyczyny i czynniki ryzyka IBS
Zwykle działa kilka mechanizmów naraz. To nie wina pacjenta.
- Nadwrażliwość jelitGazy i rozciąganie jelita odczuwa się jako ból lub skurcz.
- Zaburzenia pracy jelitZbyt szybka praca sprzyja biegunkom, zbyt wolna zaparciom.
- Oś jelito-mózgStres i niewyspanie nasilają objawy, choć IBS nie jest tylko od stresu.
- Przebyta infekcja jelitowaPo zatruciu jelita mogą długo pozostać nadwrażliwe.
- Dieta i mikrobiotaObfite, tłuste posiłki, alkohol, kawa, słodziki czy laktoza. Reakcje są indywidualne.
U kobiet objawy często nasilają się przed miesiączką lub w jej trakcie.
Objawy zespołu jelita drażliwego
Objawy zmieniają się z dnia na dzień.
- Ból brzucha i skurcze: związane z wypróżnieniem, zwykle słabną po nim
- Wzdęcia, gazy, pełność: nasilają się po posiłkach
- Biegunka, zaparcia lub obie na zmianę
- Śluz w stolcu: bez krwi, gorączki i chudnięcia nie musi być groźny
- Uczucie niepełnego wypróżnienia
Objawy alarmowe, które nie pasują do IBS i wymagają diagnostyki:
- krew w stolcu, czarne stolce, krwawienie z odbytu,
- chudnięcie bez przyczyny, niedokrwistość,
- gorączka, nawracające wymioty,
- nocne biegunki budzące ze snu,
- silny lub stały ból niezwiązany z wypróżnieniem,
- początek objawów po 50. roku życia,
- rak jelita grubego, celiakia lub choroby zapalne jelit w rodzinie,
- guz wyczuwalny w brzuchu lub przy odbycie.
Ważne: silny, narastający ból brzucha z gorączką, wymiotami, krwią w stolcu lub twardym, bolesnym brzuchem wymaga pilnej pomocy. Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.
Jak lekarz rozpoznaje IBS?
Nie ma jednego badania na IBS. Lekarz rozpoznaje go, gdy ból brzucha nawraca i wiąże się z wypróżnieniami, a nie ma objawów alarmowych.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Wywiad i badanie brzucha | Pytania o wypróżnienia, dietę, leki, infekcje i choroby jelit w rodzinie. |
| Badania krwi | M.in. w kierunku niedokrwistości, stanu zapalnego i chorób tarczycy. |
| Badania kału | W kierunku infekcji oraz kalprotektyna, która pomaga ocenić, czy to stan zapalny. |
| Badania w kierunku celiakii | Nie przechodź przed nimi na dietę bezglutenową, bo może to zafałszować wynik. |
| Kolonoskopia i gastroskopia | Kolonoskopia przy objawach alarmowych, gastroskopia m.in. przy trudnościach w połykaniu lub podejrzeniu celiakii. |
Leczenie zespołu jelita drażliwego
Leczenie dobiera się do dominujących objawów. Zmiany najlepiej wprowadzać stopniowo.
Dieta bez listy zakazów
Pomagają dzienniczek i regularne posiłki. Nie wykluczaj wielu produktów naraz, bo grozi to niedoborami.
Dieta low FODMAP
Czasowe ograniczenie fermentujących węglowodanów może zmniejszyć wzdęcia i ból. Nie na całe życie, najlepiej z dietetykiem.
Błonnik i płyny
Przy zaparciach lepszy jest błonnik rozpuszczalny. Zwiększaj go stopniowo i pij dużo płynów.
Leki dobrane do objawów
Lekarz dobiera leki na biegunkę, zaparcia lub ból i skurcze. Nie nadużywaj ich samodzielnie.
Probiotyki
Pomagają części osób. Jeśli po kilku tygodniach nie ma poprawy, omów to z lekarzem.
Wsparcie psychologiczne
Np. terapia poznawczo-behawioralna przy silnym napięciu wokół objawów. Nie znaczy to, że problem jest tylko psychiczny.
IBS a styl życia i codzienne funkcjonowanie
Styl życia nie powoduje IBS, ale wpływa na nasilenie objawów.
- Sen i ruch
Pomagają regularny sen i umiarkowany ruch, np. spacery czy pływanie.
- Stres i posiłki
Pomagają relaksacja, przerwy w ciągu dnia i stały rytm posiłków bez obfitych kolacji.
- Plan na zaostrzenie
Wiedz, co jeść w gorszy dzień i jakie leki doraźne zalecił lekarz.
- Nietypowe zaostrzenie
Krew w stolcu, gorączka, nocne biegunki, chudnięcie, omdlenia, odwodnienie lub silny, nietypowy ból wymagają oceny lekarza.
Zespół jelita drażliwego u różnych grup pacjentów
IBS u kobiet
Ból miednicy, bardzo bolesne miesiączki lub ból przy współżyciu to powód do wizyty u ginekologa, bo IBS może współistnieć np. z endometriozą.
W ciąży i podczas karmienia
Nie wszystkie leki na IBS są wtedy odpowiednie. Zioła i środki na biegunkę lub zaparcia omów z lekarzem.
IBS u dzieci
Często ból brzucha przed stresującymi sytuacjami. Dziecko nie powinno być na restrykcyjnej diecie bez nadzoru.
Po antybiotyku lub infekcji
Silna, wodnista biegunka z gorączką, krwią lub odwodnieniem wymaga pilnej konsultacji.
Lęk i przewlekły stres
Objawy nasilają lęk, a lęk objawy. Pomaga praca z napięciem.
Niepokojące objawy u dziecka
Zahamowanie wzrastania, spadek masy ciała, gorączka, krew w stolcu, budzenie się w nocy z bólu.
Powikłania i wpływ IBS na jakość życia
IBS nie niszczy jelita, ale może utrudniać pracę, naukę i sen.
Lęk przed jedzeniem
Coraz uboższa dieta grozi niedoborami. Wtedy pomoże dietetyk.
Zmęczenie
Stałe wyczerpanie, chudnięcie, bladość, zawroty głowy czy omdlenia wymagają badań.
Kiedy wrócić do lekarza?
Gdy objawy zmieniają charakter lub się nasilają, ból budzi ze snu, pojawiają się objawy alarmowe albo leczenie nie pomaga.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Lekarze, którzy mogą pomóc
Zobacz wszystkich
Najczęstsze pytania
Czy IBS da się wyleczyć?
IBS to zwykle choroba przewlekła. Nie zawsze da się ją całkowicie wyleczyć, ale u wielu osób objawy można opanować dietą, zmianą stylu życia i leczeniem.
Czy IBS powoduje biegunkę po jedzeniu?
U części osób tak. Ból brzucha i parcie na stolec często pojawiają się po posiłku, zwłaszcza tłustym, z kawą lub alkoholem. Nagła lub bardzo nasilona biegunka wymaga konsultacji, bo nie musi oznaczać IBS.
Czy przy IBS można mieć zaparcia?
Tak. IBS może przebiegać z zaparciami, biegunkami albo ich naprzemiennym występowaniem. Leczenie dobiera się do dominujących objawów.
Czy stres może nasilać IBS?
Tak, bo jelita są silnie połączone z układem nerwowym. Stres jest czynnikiem nasilającym objawy, ale IBS to realne zaburzenie pracy jelit, a nie choroba wyłącznie psychiczna.
Jaką dietę stosować przy zespole jelita drażliwego?
Dobraną indywidualnie. Pomagają regularne posiłki, dzienniczek objawów i ograniczenie produktów, które u danej osoby nasilają dolegliwości. U części pacjentów stosuje się czasowo dietę low FODMAP, najlepiej z dietetykiem.
Źródła
- NIDDK – Irritable Bowel Syndrome (IBS)https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/irritable-bowel-syndrome (otwiera się w nowej karcie)
- Mayo Clinic – Irritable bowel syndrome: Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/irritable-bowel-syndrome/symptoms-causes/syc-20360016 (otwiera się w nowej karcie)
- NHS – Diet, lifestyle and medicines for IBShttps://www.nhs.uk/conditions/irritable-bowel-syndrome-ibs/diet-lifestyle-and-medicines/ (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna (mp.pl/pacjent) – Zespół jelita drażliwego (IBS): objawy, dieta, leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitogrube/80662,zespol-jelita-drazliwego-jelito-drazliwe-ibs-objawy-dieta-leczenie (otwiera się w nowej karcie)
