Co może pomagać?
- regularne leczenie zalecone przez lekarza
- kalendarz bólu i miesiączek
- dobrana aktywność fizyczna
- fizjoterapia dna miednicy, gdy jest wskazana
- konsultacja przy nowych lub silniejszych objawach
Endometrioza
Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy rozwija się poza jej jamą. Może powodować silne bóle miesiączkowe, przewlekły ból miednicy, dolegliwości podczas współżycia oraz problemy z płodnością, choć u części osób przebiega z niewielkimi objawami lub bez nich.
Co to jest endometrioza?
Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy (endometrium) rośnie poza macicą, najczęściej w miednicy.
Może powodować ból, stan zapalny, zrosty i problemy z płodnością. WHO szacuje, że dotyczy około 10% kobiet w wieku rozrodczym.
Objawy endometriozy
Jakie są objawy endometriozy?
Nasilenie bywa bardzo różne. Najczęściej występują:
- bardzo bolesne miesiączki,
- przewlekły ból podbrzusza i miednicy,
- ból przy współżyciu,
- ból przy wypróżnianiu lub oddawaniu moczu,
- obfite lub nieregularne krwawienia,
- wzdęcia, zmęczenie,
- trudności z zajściem w ciążę.
Ból może promieniować do pleców, odbytu i pachwin.
Jakie są pierwsze objawy endometriozy?
Często miesiączki dużo bardziej bolesne niż wcześniej:
- ból narastający z miesiąca na miesiąc,
- częste sięganie po leki przeciwbólowe,
- ból przed krwawieniem,
- ból, który utrudnia naukę lub pracę.
Miesiączka i brzuch przy endometriozie
Nasilenie objawów nie zawsze odpowiada rozległości choroby.
Jak wygląda miesiączka?
Często bardzo bolesna, z bólem już przed krwawieniem. Bywa obfita, z plamieniami i nudnościami.
Jak wygląda brzuch przy endometriozie?
Nie ma jednego wyglądu. Bywają silne, okresowe wzdęcia („endo belly”), ale nie wystarczają do rozpoznania.
Gdzie występuje i jakie są rodzaje endometriozy?
Zmiany najczęściej leżą w miednicy, np. na jajnikach, otrzewnej, przy jelitach i pęcherzu, czasem w bliźnie po operacji.
- Endometrioza otrzewnej
Powierzchowne ogniska na otrzewnej wyściełającej miednicę.
- Endometrioza jajnika
Torbiele endometrialne, potocznie torbiele czekoladowe.
- Endometrioza głęboka
Zmiany naciekają głębsze tkanki, np. okolice jelita, pęcherza lub więzadeł.
- Endometrioza pozamiedniczna
Rzadko poza miednicą, np. w jamie brzusznej lub klatce piersiowej.
Przyczyny endometriozy
Dokładna przyczyna endometriozy nie jest znana. Udział mają prawdopodobnie geny, układ odpornościowy, hormony, stan zapalny i przemieszczanie się komórek podczas miesiączki.
Co zwiększa ryzyko endometriozy?
- Endometrioza u matki lub siostry
- Wczesna pierwsza miesiączka
- Krótkie cykle, długie lub obfite miesiączki
- Więcej cykli w ciągu życia
Czynniki ryzyka nie oznaczają, że choroba na pewno się rozwinie.
Jak wykryć endometriozę?
Nie ma jednego testu na endometriozę. Laparoskopia nie zawsze jest potrzebna przed leczeniem.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Wywiad lekarski | Objawy i cykl miesiączkowy Lekarz pyta o ból i jego związek z miesiączką, krwawienia i płodność. |
| Badanie ginekologiczne | Ocena narządów miednicy Może wykazać bolesność lub inne zmiany, ale prawidłowy wynik nie wyklucza choroby. |
| USG | USG przezpochwowe Podstawowe badanie obrazowe. Wykrywa m.in. torbiele jajników i część zmian głębokich. |
| Rezonans magnetyczny | MRI miednicy Pomocny przy podejrzeniu endometriozy głębokiej i przed operacją. |
| Laparoskopia | Ocena zmian podczas zabiegu W wybranych przypadkach. Pozwala obejrzeć zmiany, pobrać materiał i usunąć ogniska. |
Prawidłowe USG nie zawsze wyklucza endometriozę. Gdy objawy trwają, diagnostykę warto kontynuować u ginekologa doświadczonego w jej leczeniu.
Nie rozpozna jej badanie krwi, domowy test ani marker CA-125.
Leczenie endometriozy
Leczenie endometriozy dobiera się do nasilenia bólu, miejsca zmian, wieku i planów dotyczących ciąży.
Leczenie przeciwbólowe
Niesteroidowe leki przeciwzapalne i inne leki łagodzą ból miesiączkowy i ból miednicy.
Leczenie hormonalne
Zmniejsza ból i aktywność choroby. Stosuje się m.in.:
- złożoną antykoncepcję hormonalną,
- progestageny, także we wkładce wewnątrzmacicznej,
- agonistów lub antagonistów GnRH.
Nie jest odpowiednie przy staraniach o ciążę.
Leczenie operacyjne
Usunięcie ognisk, torbieli i zrostów, np. gdy inne metody nie pomagają.
Leczenie niepłodności
Zależy od wieku, rezerwy jajnikowej i choroby. Czasem stosuje się inseminację lub zapłodnienie pozaustrojowe.
Leczenie wielospecjalistyczne
Przy przewlekłym bólu pomaga też fizjoterapeuta uroginekologiczny lub specjalista leczenia bólu.
Czy endometriozę da się wyleczyć?
Nie ma terapii gwarantującej trwałe wyleczenie, ale objawy często udaje się kontrolować. Po odstawieniu hormonów lub po operacji mogą wrócić, dlatego leczenie bywa długie.
Przebieg i możliwe powikłania endometriozy
U części osób choroba jest stabilna, u innych objawy narastają.
Jak przebiega endometrioza?
- przewlekły ból miednicy,
- zrosty i torbiele jajników,
- kłopoty z jelitami lub pęcherzem,
- trudności z zajściem w ciążę,
- gorsza jakość życia.
Czy endometrioza jest groźna?
Zwykle nie zagraża życiu, ale źle kontrolowana daje przewlekły ból, zrosty i problemy z płodnością.
Czy endometrioza to rak?
Nie. Nieco zwiększa ryzyko rzadkich typów raka jajnika, ale większość chorych nigdy na niego nie zachoruje.
Endometrioza a ciąża
Endometrioza może utrudniać zajście w ciążę, ale nie oznacza niepłodności. Wiele kobiet zachodzi w ciążę naturalnie.
Od czego zależy płodność?
Od miejsca i rozległości zmian, zrostów, stanu jajników i jajowodów, wieku i rezerwy jajnikowej. Pomóc może operacja lub wspomagany rozród.
Czy ciąża leczy endometriozę?
Nie. Może czasowo złagodzić objawy, ale po powrocie miesiączek mogą wrócić.
Życie z endometriozą
Poza leczeniem pomaga dopasowanie codzienności do objawów.
Czego lepiej nie robić?
- latami ignorować silnego bólu miesiączkowego
- zwiększać dawek leków przeciwbólowych bez konsultacji
- stosować przypadkowych terapii hormonalnych
- zakładać, że prawidłowe USG wyklucza chorobę
- zastępować leczenia restrykcyjną dietą
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Do ginekologa warto się zgłosić, gdy:
Bolesne miesiączki
Ból utrudnia pracę, naukę lub codzienne życie.
Ból poza miesiączką
Ból podbrzusza lub miednicy trwa także między miesiączkami.
Bolesne współżycie
Ból podczas współżycia lub po nim.
Ból przy wypróżnianiu
Podczas miesiączki boli wypróżnianie lub oddawanie moczu.
Obfite krwawienia
Bardzo obfite miesiączki, nieregularne krwawienia lub plamienia.
Trudności z zajściem w ciążę
Starania nie przynoszą efektu. Endometrioza może to utrudniać, ale nie przesądza o niepłodności.
Leki przeciwbólowe nie pomagają
Mimo leków ból nadal utrudnia codzienne życie.
Nagły, bardzo silny ból brzucha, omdlenie, obfite krwawienie lub silny ból przy możliwej albo potwierdzonej ciąży wymagają pilnej pomocy, dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.
Do jakiego lekarza z endometriozą?
Do ginekologa, najlepiej doświadczonego w leczeniu endometriozy, a w złożonych przypadkach także innych specjalistów.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Czy prawidłowe USG wyklucza endometriozę?
Nie. Drobne i powierzchowne ogniska mogą być niewidoczne w USG, dlatego utrzymujące się charakterystyczne objawy wymagają dalszej oceny.
Co boli przy endometriozie?
Najczęściej podbrzusze i okolica miednicy. Ból może promieniować do pleców, odbytu i pachwin albo pojawiać się podczas współżycia, wypróżniania lub oddawania moczu.
Od czego robi się endometrioza?
Dokładna przyczyna nie jest znana. Znaczenie mogą mieć m.in. predyspozycje genetyczne, hormony, procesy zapalne i działanie układu odpornościowego.
Czy endometrioza może przebiegać bez bólu?
Tak. U części osób daje niewielkie objawy albo nie powoduje typowego bólu i zostaje wykryta przypadkowo, np. podczas diagnostyki niepłodności.
Źródła
- WHO - Endometriosishttps://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/endometriosis (otwiera się w nowej karcie)
- NICE - Endometriosis: diagnosis and managementhttps://www.nice.org.uk/guidance/ng73 (otwiera się w nowej karcie)
- ESHRE - Guideline Endometriosishttps://www.eshre.eu/Guidelines-and-Legal/Guidelines/Endometriosis-guideline.aspx (otwiera się w nowej karcie)
- mp.pl – Endometriozahttps://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/88290,endometrioza (otwiera się w nowej karcie)
