Choroby od A do Z

Schizofrenia

Publikacja

Aktualizacja

Czas czytania7 min

Kobieta z wieloma nałożonymi na siebie obrazami, co symbolizuje wewnętrzny chaos i złożoność emocji, charakterystyczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak schizofrenia.

Schizofrenia to poważne zaburzenie psychiczne, które może wpływać na sposób myślenia, postrzegania rzeczywistości, emocje, zachowanie i relacje z innymi. Choroba może obejmować m.in. omamy, urojenia, dezorganizację myślenia, wycofanie społeczne i trudności poznawcze, ale odpowiednie leczenie oraz wsparcie pomagają wielu pacjentom lepiej funkcjonować.

Co to jest schizofrenia?

Schizofrenia to poważne zaburzenie psychiczne, które zmienia myślenie, emocje i postrzeganie rzeczywistości. Chory może słyszeć głosy albo czuć się obserwowany lub prześladowany.

To nie słabość charakteru ani wybór, tylko choroba, którą można skutecznie leczyć.

  • Schizofrenia a psychoza

    Psychoza to utrata kontaktu z rzeczywistością, z omamami lub urojeniami. Bywa też w innych chorobach i po substancjach, więc pierwsza psychoza zawsze wymaga oceny lekarza.

  • To nie rozdwojenie osobowości

    To mit, podobnie jak przekonanie, że osoby chorujące na schizofrenię są niebezpieczne.

  • Jak przebiega schizofrenia?

    Z nawrotami i okresami poprawy albo przewlekle. Pierwszy epizod często poprzedzają wycofanie, podejrzliwość i gorsze wyniki w nauce lub pracy.

Objawy schizofrenii

Nie każdy ma wszystkie objawy schizofrenii, a ich nasilenie zmienia się w czasie.

  • Omamy (objawy pozytywne)Najczęściej głosy komentujące lub wydające polecenia
  • Urojenia (objawy pozytywne)Fałszywe przekonania, np. o śledzeniu lub prześladowaniu, dla chorego całkiem realne
  • Objawy negatywneBrak motywacji, wycofanie, uboga mimika, zaniedbanie higieny. To objaw choroby, nie lenistwo
  • DezorganizacjaChaotyczna mowa i niezrozumiałe zachowanie
  • Objawy poznawczeKłopoty z koncentracją, pamięcią i planowaniem

Kiedy objawy wymagają pilnej pomocy?

Dzwoń pod 112 lub jedź do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego przy głosach nakazujących skrzywdzenie siebie lub innych, myślach lub wypowiedziach samobójczych, samookaleczeniu, skrajnym pobudzeniu, utracie logicznego kontaktu, odmowie jedzenia i picia, wielu nocach bez snu albo zachowaniu zagrażającym bezpieczeństwu. Nie zostawiaj wtedy chorego samego. Pierwszy epizod psychozy zawsze wymaga pilnej oceny psychiatry.

Przyczyny i czynniki ryzyka schizofrenii

Schizofrenia rozwija się najprawdopodobniej przez współdziałanie genów, rozwoju mózgu i środowiska. Nie jest winą chorego ani jego rodziny.

  • Genetyka
    Choroba u rodzica lub rodzeństwa zwiększa ryzyko, ale dziedziczy się tylko podatność
  • Praca mózgu
    Zaburzenia przekaźników, np. dopaminy, oraz czynniki działające przed porodem i w dzieciństwie
  • Substancje psychoaktywne
    Konopie, amfetamina, metamfetamina i dopalacze mogą wywołać lub nasilić psychozę
  • Stres i środowisko
    Silny stres, brak snu, trauma czy izolacja mogą wyzwolić epizod lub nawrót

Czy schizofrenii można zapobiec?

Nie ma pewnego sposobu. Pomaga unikanie narkotyków, dbanie o sen i szybka pomoc przy pierwszych objawach, np. podejrzliwości lub słyszeniu głosów.

Diagnostyka schizofrenii

Schizofrenię rozpoznaje psychiatra. Nie potwierdza jej żadne badanie krwi, obrazowe ani test.

  • Jak psychiatra rozpoznaje schizofrenię?

    Pyta o początek objawów, kryzysy, choroby w rodzinie, używki, sen i urazy głowy. Pomagają informacje od bliskich.

  • Badania dodatkowe

    Laboratoryjne, toksykologiczne lub neurologiczne, jeśli trzeba wykluczyć inne przyczyny psychozy.

  • Jakie choroby trzeba wykluczyć?

    M.in. depresję z objawami psychotycznymi, chorobę dwubiegunową, psychozy po substancjach, choroby mózgu, infekcje, choroby tarczycy i działanie leków.

    Ważne: szybsza diagnostyka jest potrzebna, gdy objawy pojawiły się nagle, z gorączką, zaburzeniami świadomości, drgawkami lub silnym bólem głowy.

Leczenie schizofrenii

Leczenie schizofrenii jest zwykle długoterminowe i łączy leki, psychoterapię oraz wsparcie w codziennym życiu.

  • Leki przeciwpsychotyczne

    Podstawa leczenia. Zmniejszają omamy i urojenia. Są tabletki, krople i zastrzyki o przedłużonym działaniu. Lek i dawkę dobiera psychiatra.

  • Działania niepożądane leków

    Np. senność, tycie, sztywność mięśni, niepokój ruchowy. Zgłaszaj je lekarzowi, często można zmienić dawkę lub lek.

  • Nie odstawiaj leków samodzielnie

    Nawet przy dobrym samopoczuciu. Odstawienie często prowadzi do nawrotu psychozy.

  • Psychoterapia i rehabilitacja

    Psychoedukacja, także rodziny, psychoterapia i terapia zajęciowa pomagają wcześnie zauważyć nawrót i odzyskać samodzielność. Wspierają leki, ale ich nie zastępują.

  • Kiedy potrzebny jest szpital?

    Przy nasilonych objawach, skrajnym pobudzeniu, zaniedbaniu podstawowych potrzeb lub zagrożeniu dla siebie albo innych, czasem przy pierwszym epizodzie psychozy.

  • Co zrobić, gdy objawy wracają?

    Sygnały nawrotu to m.in. bezsenność, podejrzliwość i wycofanie. Nie zmieniaj dawek sam i jak najszybciej skontaktuj się z psychiatrą.

Schizofrenia na co dzień

Osoby chorujące na schizofrenię mogą pracować, uczyć się i budować relacje. Pomaga stały rytm dnia, sen i unikanie alkoholu oraz narkotyków.

  • Jak wspierać chorego?

    Pomagaj w organizacji wizyt i zauważaj objawy nawrotu, ale nie traktuj dorosłego jak dziecka. Mów spokojnie, bez ironii.

  • Jak rozmawiać z bliskim w psychozie?

    Nie kłóć się o urojenia i nie wyśmiewaj ich. Możesz powiedzieć „Widzę, że to jest dla ciebie bardzo realne i trudne”. Ogranicz bodźce i zadbaj o bezpieczeństwo.

  • Wsparcie dla opiekunów

    Opiekunowie też potrzebują pomocy, np. grup wsparcia lub własnej terapii.

  • Schizofrenia a ciąża

    Ciążę, połóg i karmienie piersią zaplanuj z psychiatrą i lekarzem prowadzącym ciążę. Nie odstawiaj leków sama, bo nawrót psychozy może być groźny dla matki i dziecka.

Nieleczona schizofrenia i możliwe powikłania

  • Nawroty

    Każdy epizod może utrudniać naukę, pracę i samodzielność. Ryzyko rośnie po odstawieniu leków i przy używkach.

  • Izolacja i utrata samodzielności

    Kłopoty z higieną, finansami i organizacją dnia.

  • Depresja i ryzyko samobójcze

    Niepokojące są słowa o braku sensu życia lub byciu ciężarem, rozdawanie rzeczy, pożegnania i samookaleczenia. To nie „straszenie”, szukaj pilnej pomocy.

  • Używki

    Nasilają objawy, wchodzą w interakcje z lekami i utrudniają leczenie.

  • Zdrowie fizyczne

    Leki i styl życia wpływają na wagę, metabolizm i serce, więc potrzebne są regularne kontrole.

Rokowanie przy schizofrenii

Rokowanie jest indywidualne. U części osób leczenie dobrze kontroluje objawy, u innych choroba nawraca lub przebiega przewlekle.

  • Co poprawia rokowanie?

    Szybkie rozpoczęcie leczenia, regularna terapia, unikanie używek i wsparcie bliskich. Gorzej rokują częste nawroty, uzależnienie i izolacja.

  • Czy można zakończyć leczenie?

    Podatność na nawrót często zostaje, więc lekarz zwykle zaleca leczenie także przy dobrym samopoczuciu. O jego zakończeniu decyduj z psychiatrą.

Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek

Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.

Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.

Leki stosowane w leczeniu

Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.

Na receptę

Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.

Lekarze, którzy mogą pomóc

Zobacz wszystkich

Najczęstsze pytania

Czy schizofrenia jest uleczalna?

To choroba przewlekła, ale można ją skutecznie leczyć. Leki, psychoterapia i wsparcie pomagają wielu osobom stabilnie funkcjonować i zmniejszają ryzyko nawrotów.

Czy schizofrenia jest dziedziczna?

Może występować rodzinnie, ale nie dziedziczy się jej w prosty sposób. Obciążenie rodzinne zwiększa podatność, ale nie przesądza o zachorowaniu.

Czy osoba ze schizofrenią jest niebezpieczna?

Większość osób ze schizofrenią nie stanowi zagrożenia dla innych. Ryzyko kryzysów rośnie przy braku leczenia, nasilonej psychozie i używaniu substancji psychoaktywnych.

Czy przy schizofrenii trzeba brać leki do końca życia?

Leczenie jest zwykle długoterminowe, czasem przez całe życie. O czasie leczenia decyduje psychiatra. Leków nie należy odstawiać samodzielnie.

Jak pomóc bliskiej osobie z objawami psychozy?

Zachowaj spokój, mów prosto, nie kłóć się o urojenia i zachęcaj do kontaktu z lekarzem. Przy zagrożeniu zdrowia lub życia wezwij pilną pomoc.

Źródła

  1. World Health Organization, "Schizophrenia"https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia (otwiera się w nowej karcie)
  2. NHS, "Causes - Schizophrenia"https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/schizophrenia/causes/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. Mayo Clinic, "Schizophrenia - Symptoms and causes"https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/schizophrenia/symptoms-causes/syc-20354443 (otwiera się w nowej karcie)
  4. mp.pl – Schizofreniahttps://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/78549,schizofrenia (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne