Leczenie planowane poza granicami Polski wciąż budzi wiele emocji i nieporozumień. Z jednej strony słyszymy o swobodzie przemieszczania się w Unii Europejskiej i dostępie do opieki zdrowotnej w innych krajach, z drugiej pacjenci zderzają się z twardą rzeczywistością procedur administracyjnych. W praktyce bowiem leczenie za granicą na koszt Narodowego Funduszu Zdrowia nie jest prostą decyzją pacjenta, lecz formalnym procesem, który wymaga spełnienia ściśle określonych warunków.
Najważniejsza zasada brzmi jasno: leczenie planowane poza Polską wymaga wcześniejszej zgody Prezesa NFZ. Bez niej nawet najlepiej udokumentowany zabieg nie zostanie sfinansowany. Zgoda ta ma formę decyzji administracyjnej i musi zostać wydana przed rozpoczęciem leczenia. Wniosek w imieniu pacjenta składa lekarz, który posiada uprawnienia do udzielania świadczeń w ramach publicznego systemu ochrony zdrowia.
Statystyki pokazują, jak restrykcyjna jest to procedura. W 2023 roku pozytywną decyzję otrzymało jedynie 125 pacjentów w całej Polsce. To niewielka liczba, ale jednocześnie dowód na to, że mechanizm działa wtedy, gdy istnieją rzeczywiste przesłanki medyczne, a nie tylko preferencje pacjenta.
Jednym z najczęstszych mitów jest przekonanie, że Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego umożliwia leczenie za granicą bez dodatkowych formalności. W rzeczywistości EKUZ ma bardzo ograniczony zakres zastosowania. Chroni pacjenta wyłącznie w sytuacjach nagłych, nieprzewidzianych i wymagających natychmiastowej interwencji medycznej podczas czasowego pobytu za granicą.
Oznacza to, że EKUZ zadziała w przypadku wypadku, ostrego zachorowania czy nagłego pogorszenia stanu zdrowia, ale nie obejmuje leczenia planowego. Jeśli więc pacjent umawia się z wyprzedzeniem na operację, zabieg diagnostyczny lub terapię, karta nie stanowi podstawy do pokrycia kosztów. W takich sytuacjach konieczna jest odrębna zgoda NFZ albo skorzystanie z procedur wynikających z dyrektywy transgranicznej.
Przepisy przewidują dwa główne scenariusze, w których pacjent może ubiegać się o leczenie za granicą finansowane ze środków publicznych. Pierwszy dotyczy sytuacji, gdy czas oczekiwania na świadczenie w Polsce jest nieakceptowalnie długi w kontekście aktualnego stanu zdrowia pacjenta. Drugi przypadek obejmuje sytuacje, w których dane świadczenie nie jest w ogóle wykonywane w kraju.
Kluczowe znaczenie ma tu ocena medyczna. Pacjent musi być wpisany na listę oczekujących w Polsce i posiadać dokumentację potwierdzającą, że dalsze oczekiwanie mogłoby prowadzić do pogorszenia zdrowia, utraty sprawności albo zagrożenia życia. Sam fakt długiej kolejki nie wystarczy, jeśli lekarz nie uzna, że czas oczekiwania jest nieadekwatny do stanu klinicznego.
Czytaj też: O ile dłużej trzeba czekać wykonując badania “na NFZ” zamiast prywatnie?
Pacjenci często nie zdają sobie sprawy, że leczenie za granicą może odbywać się na podstawie dwóch odrębnych mechanizmów prawnych. Pierwszy wynika z przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej. W tym trybie NFZ pokrywa koszty leczenia bezpośrednio, ale pacjent może skorzystać wyłącznie z publicznych placówek ochrony zdrowia.
Druga możliwość to tzw. dyrektywa transgraniczna. Pozwala ona pacjentowi na leczenie zarówno w placówkach publicznych, jak i prywatnych, pod warunkiem że dane świadczenie znajduje się w wykazie świadczeń gwarantowanych w Polsce. W tym modelu pacjent najpierw finansuje leczenie z własnych środków, a następnie składa wniosek o zwrot kosztów.
Należy jednak pamiętać, że zwrot nigdy nie przekroczy kwoty, jaką NFZ zapłaciłby za to samo świadczenie w Polsce. Różnicę między kosztem zagranicznym a krajowym pacjent pokrywa samodzielnie.
Choć zdarza się to niezwykle rzadko, przepisy dopuszczają możliwość leczenia poza UE. Dotyczy to wyłącznie sytuacji, w których dane świadczenie nie jest dostępne ani w Polsce, ani w żadnym kraju Unii Europejskiej. W takich przypadkach NFZ może wyrazić zgodę na leczenie w państwach trzecich, takich jak Stany Zjednoczone czy Izrael.
Warunek pozostaje jednak niezmienny: świadczenie musi znajdować się w katalogu świadczeń gwarantowanych w Polsce. Fundusz nie finansuje terapii eksperymentalnych, leczenia w ramach badań klinicznych ani procedur, które nie zostały ujęte w systemie publicznej opieki zdrowotnej.
Wniosek o leczenie planowane poza Polską składa się do centrali NFZ w Warszawie. Dokument musi zostać przygotowany i podpisany przez lekarza specjalistę właściwego dla danego schorzenia, który jednocześnie posiada uprawnienia do leczenia w ramach NFZ. Sam pacjent nie może samodzielnie złożyć wniosku bez udziału lekarza.
Do dokumentacji należy dołączyć historię leczenia, potwierdzenie wpisu na listę oczekujących w Polsce oraz wskazanie konkretnej placówki zagranicznej. Wniosek można złożyć w formie papierowej albo elektronicznej, o ile zostanie opatrzony podpisem kwalifikowanym lub zaufanym.
Warto wyraźnie oddzielić leczenie finansowane przez NFZ od prywatnej turystyki medycznej. W pierwszym przypadku kluczowe są przesłanki medyczne, brak dostępności świadczenia lub zagrożenie wynikające z długiego oczekiwania. W drugim decyduje wyłącznie wybór pacjenta i jego możliwości finansowe.
Leczenie za granicą za zgodą NFZ nie jest przywilejem, lecz instrumentem ratunkowym. Dla części pacjentów bywa jedyną realną szansą na skuteczne leczenie lub zachowanie sprawności. Dlatego tak istotne jest zrozumienie zasad, zanim pojawi się potrzeba podjęcia tej trudnej i często obciążającej emocjonalnie decyzji.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Wszystkie niepokojące objawy powinny być skonsultowane z lekarzem – nie czekaj i umów e-Wizytę!
1. Czy można wybrać dowolny szpital w innym kraju UE?
W większości przypadków tak, ale musi on spełniać określone warunki – w zależności od ścieżki wniosku.
2. Czy trzeba znać język obcy, żeby leczyć się za granicą?
Nie, ale pomocne może być tłumaczenie dokumentów i wsparcie tłumacza na miejscu.
3. Jak długo trwa rozpatrzenie wniosku przez NFZ?
Decyzje są podejmowane indywidualnie, zazwyczaj w ciągu 30 dni, ale czasem szybciej w nagłych przypadkach.
4. Czy można odwołać się od decyzji NFZ, jeśli jest negatywna?
Tak, decyzja ma formę administracyjną, więc przysługuje prawo do odwołania.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
