Niedoczynność tarczycy
Niedoczynność tarczycy to choroba, w której tarczyca produkuje zbyt mało hormonów, przez co metabolizm i praca wielu narządów zwalniają. Objawy bywają niespecyficzne, dlatego rozpoznanie opiera się na badaniach krwi. Leczenie zwykle polega na uzupełnianiu hormonu tarczycy w dobranej dawce.
Co to jest niedoczynność tarczycy?
Niedoczynność tarczycy to stan, w którym tarczyca wytwarza za mało hormonów (T4 i T3). Gdy ich brakuje, metabolizm i wiele procesów w organizmie zwalnia. Częściej chorują kobiety i osoby starsze.
- Pierwotna czy centralna?
Zwykle problem dotyczy samej tarczycy (pierwotna), rzadziej przysadki lub podwzgórza (centralna). Choroba bywa trwała albo przejściowa.
- Niedoczynność jawna
TSH jest podwyższone, a FT4 obniżone. Zwykle wymaga leczenia lewotyroksyną.
- Niedoczynność subkliniczna
TSH jest podwyższone, a FT4 w normie. Nie każdy wymaga od razu leczenia. Lekarz bierze pod uwagę m.in. wysokość TSH, wiek, objawy, anty-TPO, serce i ciążę.
- Niedoczynność tarczycy a Hashimoto
Hashimoto (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) to częsta przyczyna niedoczynności, ale nie jedyna. Hormony mogą przy nim latami być prawidłowe.
Przyczyny niedoczynności tarczycy
Najczęstsze przyczyny to:
- Choroba HashimotoPrzeciwciała (najczęściej anty-TPO, rzadziej anty-TG) stopniowo uszkadzają tarczycę.
- Operacja tarczycyZwłaszcza usunięcie całego gruczołu.
- Jod promieniotwórczyNiedoczynność po takim leczeniu to przewidywany skutek, a nie niepowodzenie terapii.
- Radioterapia szyi lub głowyZaburzenia mogą pojawić się z opóźnieniem.
- Niektóre lekiM.in. amiodaron, lit, część leków onkologicznych i immunoterapii. Nie odstawiaj ich samodzielnie.
Rzadziej niedoczynność jest wrodzona (wykrywana u noworodków w badaniach przesiewowych) lub przejściowa, np. po zapaleniu tarczycy.
Czynniki ryzyka. Choroby tarczycy w rodzinie, dodatnie anty-TPO, inne choroby autoimmunologiczne (np. cukrzyca typu 1, celiakia), ciąża i okres po porodzie.
Objawy niedoczynności tarczycy
Objawy narastają powoli i łatwo przypisać je stresowi lub wiekowi. Najczęściej występują:
Zmęczenie, senność, spowolnienie
Marznięcie i zaparcia
Skóra i włosy: Sucha, łuszcząca się skóra, łamliwe i wypadające włosy
Masa ciała i obrzęki: Przybieranie na wadze, obrzęki, opuchnięta twarz
Serce, mięśnie, głos: Wolniejsze tętno, osłabienie i bóle mięśni, chrypka
Nastrój i pamięć: Obniżony nastrój, apatia, gorsza pamięć i koncentracja
Wyniki badań: Podwyższony cholesterol
Objawy u kobiet: Obfite lub nieregularne miesiączki, trudności z zajściem w ciążę, spadek libido
Podobne objawy dają m.in. anemia, depresja, zaburzenia snu i niedobory witamin, dlatego niedoczynności nie da się rozpoznać ani wykluczyć na podstawie samopoczucia.
Jak lekarz rozpoznaje niedoczynność tarczycy?
Lekarz pyta o objawy, rodzinę, ciążę i leki oraz ogląda szyję, ale rozstrzygają badania krwi.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Badanie podstawowe | TSH Podstawowe badanie. W pierwotnej niedoczynności TSH rośnie zwykle jako pierwsze, zanim spadnie FT4. |
| Postać choroby | FT4 (wolna tyroksyna) Odróżnia postać jawną od subklinicznej. |
| Zwykle niepotrzebne | FT3 Zwykle niepotrzebne. Prawidłowe FT3 nie wyklucza niedoczynności. |
| Przyczyna | Przeciwciała anty-TPO i anty-TG Pokazują, czy przyczyna jest autoimmunologiczna. Same nie oznaczają konieczności leczenia. |
| Nietypowy wynik | Podejrzenie niedoczynności centralnej Niskie lub prawidłowe TSH przy obniżonym FT4 wymaga diagnostyki specjalistycznej, w tym przysadki. |
| Ocena wyniku | Wynik w kontekście Lekarz uwzględnia wiek, ciążę, leki i niedawną infekcję. Czasem badanie powtarza się po kilku tygodniach. |
| Badanie obrazowe | USG tarczycy Nie rozpoznaje niedoczynności, ale pokazuje np. cechy Hashimoto lub guzki. |
| Inne przyczyny objawów | Badania dodatkowe Morfologia, ferrytyna, witamina B12 czy lipidogram pomagają znaleźć inne przyczyny objawów. |
Leczenie niedoczynności tarczycy
Leczenie niedoczynności tarczycy polega najczęściej na codziennym przyjmowaniu lewotyroksyny, czyli syntetycznej tyroksyny (T4).
Ważne: nie zmieniaj dawki samodzielnie i nie odstawiaj leku na własną rękę.
Jak dobiera się dawkę?
Dawkę ustala lekarz według wagi, wieku, serca, ciąży i wyników. U osób starszych i z chorobą wieńcową zaczyna się ostrożniej.
Kontrola TSH
TSH bada się kilka tygodni po rozpoczęciu lub zmianie dawki, potem okresowo. Docelowe TSH bywa różne.
Za mała lub za duża dawka
Za mała nie usuwa objawów. Za duża daje kołatanie serca, niepokój, bezsenność, drżenie rąk i chudnięcie, a z czasem zaburzenia rytmu i utratę masy kostnej. Wtedy zrób badania i skonsultuj wynik.
Jak przyjmować lewotyroksynę?
Zwykle rano, na czczo, z wodą, przed jedzeniem i kawą, najważniejsza jest regularność. Preparatu nie zmieniaj bez kontroli, zwłaszcza w ciąży lub po raku tarczycy.
Co osłabia działanie leku?
Wapń, żelazo, magnez, glin, leki na zgagę, niektóre leki na cholesterol, soja i dużo błonnika blisko tabletki. Odstępy ustal z lekarzem lub farmaceutą.
Czy niedoczynność tarczycy można wyleczyć?
Zależy od przyczyny. Po trwałym uszkodzeniu tarczycy leczenie trwa często do końca życia, a postacie przejściowe, np. po porodzie, mijają. Przy dobrze dobranym leczeniu większość osób funkcjonuje normalnie.
Dieta przy niedoczynności tarczycy
Dieta nie zastąpi lewotyroksyny. Najlepsza jest zwykła, zbilansowana dieta, a skrajne diety grożą niedoborami.
- Jod
Wysokie dawki na własną rękę mogą szkodzić, zwłaszcza przy Hashimoto. W ciąży i przy karmieniu piersią suplementację rozważa lekarz.
- Selen
Najlepiej czerpać go z diety, bo nadmiar z suplementów może szkodzić.
- Żelazo
Preparaty żelaza przyjmuj z odstępem od lewotyroksyny.
- Witamina D
Suplementację najlepiej dobrać do wyniku badania.
- Gluten, laktoza, soja
Nie trzeba ich wykluczać bez potrzeby. Gluten odstawia się przy celiakii, laktozę przy potwierdzonej nietolerancji.
Niedoczynność tarczycy w ciąży i przy planowaniu ciąży
Źle kontrolowana niedoczynność tarczycy może zwiększać ryzyko powikłań ciąży.
-
Przed ciążą
Przy niedoczynności, Hashimoto, dodatnich przeciwciałach, problemach z płodnością lub po poronieniach omów badania tarczycy z lekarzem przed ciążą lub na jej początku.
-
W czasie ciąży
Lewotyroksyna w ciąży
Zapotrzebowanie rośnie często już w pierwszych tygodniach. Po dodatnim teście szybko skontaktuj się z lekarzem, a dawki nie zmieniaj samodzielnie.
Witaminy w ciąży
Witaminy prenatalne, żelazo i wapń przyjmuj z odstępem od leku.
-
Po porodzie
Może pojawić się poporodowe zapalenie tarczycy, często przejściowe, z okresem nadczynności, niedoczynności lub obu.
Nieleczona niedoczynność tarczycy i możliwe powikłania
Nieleczona niedoczynność może się pogłębiać. Po wyrównaniu hormonów wiele jej skutków się zmniejsza.
Możliwe powikłania
Wyższy cholesterol, problemy z sercem, niedokrwistość, zaburzenia miesiączkowania, libido i płodności.
Dobre TSH, a nadal źle?
Przyczyną może być np. niedobór żelaza lub witaminy B12, zły sen albo depresja. Większa dawka leku nie zawsze pomaga.
Kiedy dzwonić pod 112?
Ciężka, długo nieleczona niedoczynność może rzadko prowadzić do śpiączki hipometabolicznej. Objawy to skrajne osłabienie i senność, zaburzenia świadomości, wychłodzenie, wolne tętno, spłycony oddech i obrzęki. Ryzyko rośnie u osób starszych oraz po infekcji, urazie, wychłodzeniu lub odstawieniu leków. Dzwoń wtedy pod 112.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Leki stosowane w leczeniu
Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.
Na receptę
Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.
Lekarze, którzy mogą pomóc
-
-
-
Najczęstsze pytania
Przy jakim TSH jest niedoczynność tarczycy?
W pierwotnej niedoczynności TSH jest podwyższone, a w postaci jawnej FT4 jest obniżone. Gdy TSH jest podwyższone przy prawidłowym FT4, mówi się o niedoczynności subklinicznej. Nie ma jednej wartości dla wszystkich, bo znaczenie mają wiek, ciąża, objawy, leki i normy laboratorium.
Czy żelazo ma wpływ na TSH?
Pośrednio tak. Żelazo przyjmowane zbyt blisko lewotyroksyny zmniejsza wchłanianie leku, więc TSH może wzrosnąć mimo leczenia. Dlatego zachowuje się odstęp między tymi preparatami, zgodnie z zaleceniem lekarza lub farmaceuty.
Czego nie wolno robić przy niedoczynności tarczycy?
Nie odstawiaj samodzielnie lewotyroksyny i nie zmieniaj dawki bez badań. Przyjmuj lek regularnie, z odstępem od kawy, posiłku i suplementów. Nie stosuj na własną rękę wysokich dawek jodu ani mieszanek „na tarczycę”.
Czy od niedoczynności tarczycy się tyje?
Niedoczynność może sprzyjać przyrostowi masy ciała, częściowo przez zatrzymywanie wody i wolniejszy metabolizm. Zwykle nie tłumaczy jednak bardzo dużego wzrostu wagi. Jeśli waga rośnie mimo prawidłowego TSH, warto szukać innych przyczyn.
Czy niedoczynność tarczycy wpływa na psychikę?
Tak, może powodować obniżony nastrój, senność, spowolnienie i problemy z pamięcią. Jeśli po wyrównaniu hormonów objawy się utrzymują, warto skonsultować inne możliwe przyczyny, np. depresję.
Źródła
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Hypothyroidism (Underactive Thyroid)https://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/hypothyroidism (otwiera się w nowej karcie)
- Mayo Clinic. Hypothyroidism - Symptoms and causes. Mayo Foundation for Medical Education and Researchhttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypothyroidism/symptoms-causes/syc-20350284 (otwiera się w nowej karcie)
- American Thyroid Association. Hypothyroidism. American Thyroid Associationhttps://www.thyroid.org/hypothyroidism/ (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna – Niedoczynność tarczycy - przyczyny, objawy i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/78406,niedoczynnosc-tarczycy (otwiera się w nowej karcie)
