Niedokrwistość
Niedokrwistość, czyli anemia, to zbyt mała ilość hemoglobiny lub zdrowych krwinek czerwonych, które przenoszą tlen. Może powodować zmęczenie, osłabienie, bladość, duszność i kołatanie serca. Leczenie zależy od przyczyny, dlatego najpierw trzeba ją ustalić.
Co to jest niedokrwistość?
Niedokrwistość, potocznie anemia, to za mało hemoglobiny we krwi. To białko krwinek czerwonych przenosi tlen do narządów.
Sygnał, nie jedna choroba
Anemię wywołuje utrata krwi, słaba produkcja lub szybkie niszczenie krwinek. Nie każda wymaga żelaza, a suplementy bez badań mogą opóźnić wykrycie krwawienia.
Kiedy mówi się o niedokrwistości?
Gdy hemoglobina w morfologii jest niższa niż norma dla wieku, płci lub ciąży. Ciężka anemia wymaga pilnej oceny lekarza.
Rodzaje niedokrwistości
Rodzaje niedokrwistości różnią się przyczyną i wielkością krwinek.
| Rodzaj | Charakterystyka |
|---|---|
| Niedobór żelaza | Jeden z najczęstszych typów, krwinki są małe. Bywają łamliwe paznokcie, wypadanie włosów i zajady. |
| Niedobór B12 lub folianów | Krwinki są duże. Brak witaminy B12 daje też mrowienie, drętwienie i zaburzenia równowagi. |
| Choroby przewlekłe | Organizm gorzej wykorzystuje żelazo, więc samo żelazo często nie pomaga. |
| Choroba nerek | Brakuje erytropoetyny, hormonu pobudzającego szpik. |
| Hemoliza | Krwinki rozpadają się za szybko. Możliwa żółtaczka i ciemny mocz. |
| Niedokrwistość aplastyczna | Szpik wytwarza za mało komórek krwi, stąd też infekcje, siniaki i krwawienia. |
| Choroby dziedziczne | Np. talasemie i anemia sierpowata, zwykle pod opieką hematologa. |
Przyczyny niedokrwistości
Każda przyczyna wymaga innego leczenia.
- Utrata krwiPo urazie lub operacji albo przewlekła i niezauważalna, u kobiet często przez obfite miesiączki
- Krwawienie z przewodu pokarmowegoSzuka się go przy niedoborze żelaza u mężczyzn i kobiet po menopauzie, np. z wrzodów, polipów, hemoroidów, nowotworów
- Niedobory w diecie lub większe zapotrzebowanieNp. w ciąży, przy szybkim wzroście, diecie eliminacyjnej, alkoholu
- Zaburzenia wchłanianiaCeliakia, choroby zapalne jelit, choroby lub operacje żołądka i jelit
- Choroby przewlekłe, nerek i szpiku
- Nadmierne niszczenie krwinek
Objawy niedokrwistości
Nasilenie objawów zależy od poziomu hemoglobiny, tempa jej spadku, wieku oraz chorób serca i płuc.
- Zmęczenie i osłabienie: nie mija po odpoczynku
- Bladość skóry i spojówek
- Duszność: przy wysiłku, w ciężkiej anemii także w spoczynku
- Kołatanie serca
- Zawroty i bóle głowy, szum w uszach
- Gorsza koncentracja, zimne dłonie i stopy
U seniorów objawy bywają nietypowe, np. upadki lub gorsza pamięć. Anemię potwierdza dopiero morfologia krwi.
Czytaj dalejZwiń
Kiedy objawy wymagają pilnej pomocy?
Jedź na SOR, a przy ciężkim stanie dzwoń pod 112, gdy pojawi się:
- omdlenie, duszność w spoczynku, ból w klatce piersiowej, bardzo szybkie lub nierówne bicie serca, splątanie,
- krwawienie, czyli smoliste stolce, krew w stolcu, krwiste wymioty, bardzo obfita miesiączka, krwawienie po menopauzie lub krwiomocz,
- nagłe, silne osłabienie.
Nie czekaj wtedy na efekt diety ani suplementów. Do lekarza zgłoś się też, gdy łagodne objawy się utrzymują, miesiączki są bardzo obfite, chudniesz lub masz przewlekłe bóle brzucha.
Diagnostyka niedokrwistości
Podstawą jest morfologia krwi z hemoglobiną i parametrami krwinek.
- Co mówi MCV?
To średnia objętość krwinki. Niskie sugeruje niedobór żelaza, wysokie m.in. niedobór B12 lub kwasu foliowego. Prawidłowe nie wyklucza anemii.
- Ferrytyna i żelazo
Ferrytyna pokazuje zapasy żelaza, ale w stanie zapalnym bywa prawidłowa mimo niedoboru.
- B12, kwas foliowy, retikulocyty
Witaminy bada się zwłaszcza przy wysokim MCV. Retikulocyty, czyli młode krwinki, pokazują, czy szpik nadrabia braki.
- Gastroskopia i kolonoskopia
Przy niedoborze żelaza u mężczyzn i kobiet po menopauzie lekarz może je zlecić lub badanie kału na krew utajoną.
- Kiedy do hematologa?
Przy ciężkiej, nawracającej lub niewyjaśnionej anemii, braku poprawy po leczeniu, szybkim spadku hemoglobiny lub złych wynikach innych krwinek.
Leczenie niedokrwistości
Leczenie niedokrwistości zależy od przyczyny, np. trzeba zatrzymać krwawienie. Samo podnoszenie hemoglobiny daje tylko chwilową poprawę.
Preparaty żelaza
Bierze się je dłużej niż do poprawy hemoglobiny, by odbudować zapasy. Długość terapii ustala lekarz.
Działania niepożądane żelaza
Nudności, ból brzucha, zaparcia i ciemne stolce. Nie zwiększaj dawki sam. Smolisty stolec z osłabieniem wymaga pilnej pomocy, jedź na SOR.
Witamina B12
Doustnie lub w zastrzykach, np. przy złym wchłanianiu i objawach neurologicznych. Przerwanie leczenia grozi nawrotem.
Kwas foliowy
Najpierw trzeba wykluczyć niedobór B12, bo sam kwas foliowy poprawi morfologię, ale nie objawy neurologiczne.
Wlewy żelaza i transfuzja
Wlewy, gdy tabletki nie działają lub są źle tolerowane. Transfuzja w ciężkiej anemii lub po dużej utracie krwi.
Czy niedokrwistość można wyleczyć?
Często tak, gdy przyczyna jest odwracalna. Przy chorobach nerek czy zapalnych bywa przewlekła, a celem jest bezpieczna hemoglobina.
Dieta przy niedokrwistości
Dieta wspiera leczenie, ale go nie zastąpi, gdy anemię wywołuje krwawienie lub choroba.
- Żelazo z mięsa i ryb
Wchłania się lepiej niż z roślin. Jest też w podrobach.
- Żelazo z roślin
Strączki, orzechy, kasze, zielone warzywa. Wchłanianie poprawia witamina C, np. z natki, kiwi lub cytrusów.
- Kawa i herbata osobno
Nie pij ich do posiłku bogatego w żelazo ani z preparatem żelaza.
- Witamina B12
Jest w produktach odzwierzęcych, więc weganie powinni omówić jej suplementację z lekarzem.
- Suplementy po badaniach
Nie bierz ich na wszelki wypadek. Nadmiar żelaza może szkodzić, zwłaszcza przy niektórych chorobach wątroby.
Niedokrwistość u kobiet, dzieci i osób starszych
Obfite miesiączki
Częsta zmiana podpasek, duże skrzepy lub przeciekanie to powód do wizyty u ginekologa. Przyczyną mogą być np. mięśniaki lub polipy.
Niedokrwistość w ciąży
Rośnie zapotrzebowanie na żelazo i kwas foliowy. Ciężka anemia może zwiększać ryzyko powikłań. Nie zwiększaj sama dawek ani nie łącz preparatów.
Niedokrwistość u dzieci
Najczęściej to niedobór żelaza przy szybkim wzroście. Dziecko bywa blade, senne i rozdrażnione.
Żelazo poza zasięgiem dzieci
Podawaj je tylko pod kontrolą lekarza. Przedawkowanie żelaza jest dla dzieci szczególnie groźne.
Niedokrwistość u seniorów
To nie jest część starzenia. Może ją wywołać np. ukryte krwawienie, więc zawsze szuka się przyczyny.
Nieleczona niedokrwistość i możliwe powikłania
Nieleczona niedokrwistość obciąża serce, które musi pracować szybciej.
Choroby serca i płuc
Nawet umiarkowana anemia może nasilać duszność i ból w klatce piersiowej. Długa, ciężka anemia może sprzyjać niewydolności serca.
Omdlenia i upadki
Zdarzają się zwłaszcza u seniorów.
Sygnał innej choroby
Anemia bywa pierwszym objawem choroby jelit, nerek, nowotworu lub szpiku. Niewyjaśniona lub nawracająca wymaga diagnostyki.
Kontrola po leczeniu
Przy niskiej ferrytynie niedobór szybko wraca, nawet przy dobrej hemoglobinie. Gdy anemia wraca, szuka się przyczyny, a nie suplementuje bez badań.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Lekarze, którzy mogą pomóc
-
-
-
Najczęstsze pytania
Jaki wynik hemoglobiny oznacza anemię?
U dorosłych zwykle hemoglobina poniżej 12 g/dl u kobiet, poniżej 13 g/dl u mężczyzn i poniżej 11 g/dl w ciąży. Wynik trzeba omówić z lekarzem, bo znaczenie mają też inne parametry, np. MCV i ferrytyna, oraz objawy.
Czy niedokrwistość jest groźna?
Łagodna anemia często daje tylko zmęczenie, ale bardzo nasilona może zagrażać życiu, a czasem jest pierwszym sygnałem poważniejszej choroby. Omdlenie, ból w klatce piersiowej, nasilona duszność, bardzo szybkie bicie serca lub objawy krwawienia wymagają pilnej pomocy.
Co jeść przy niedokrwistości?
Przy niedoborze żelaza warto jeść mięso, ryby, rośliny strączkowe, kasze i zielone warzywa, łącząc je z produktami bogatymi w witaminę C. Kawę i herbatę lepiej pić poza takimi posiłkami. Dieta nie zastąpi leczenia, gdy przyczyną jest krwawienie lub choroba.
Czy przy anemii trzeba brać żelazo?
Tylko wtedy, gdy anemia wynika z niedoboru żelaza. Przyczyną może być też niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego, choroba przewlekła albo krwawienie, dlatego żelazo najlepiej zaczynać po badaniach i konsultacji z lekarzem.
Jak długo leczy się niedokrwistość?
To zależy od przyczyny. Przy niedoborze żelaza hemoglobina zwykle rośnie w ciągu kilku tygodni, ale preparat stosuje się kilka miesięcy (zwykle około 4–6), także po wyrównaniu morfologii, aby odbudować zapasy. Lekarz kontroluje wtedy morfologię i ferrytynę.
Źródła
- WHO – Anaemiahttps://www.who.int/health-topics/anaemia (otwiera się w nowej karcie)
- NHS – Iron deficiency anaemiahttps://www.nhs.uk/conditions/iron-deficiency-anaemia/ (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna (mp.pl) – Anemia (niedokrwistość): przyczyny, rodzaje, objawy i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/152170,niedokrwistosc-anemia (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna (mp.pl) – Niedokrwistość z niedoboru żelaza – objawy, przyczyny i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170510,niedokrwistosc-z-niedoboru-zelaza (otwiera się w nowej karcie)
