Letnie miesiące sprzyjają wypoczynkowi nad wodą, ale wraz z falami upałów coraz częściej pojawia się zjawisko, które skutecznie potrafi zepsuć urlopowe plany. Zakwit sinic zmienia wygląd wody, jej zapach i przede wszystkim bezpieczeństwo. Choć sinice są naturalnym elementem ekosystemów wodnych, w sprzyjających warunkach mogą w krótkim czasie stać się realnym zagrożeniem dla zdrowia ludzi i zwierząt.
Sinice, określane również jako cyjanobakterie, to mikroskopijne organizmy zdolne do fotosyntezy. Podczas masowego namnażania nadają wodzie charakterystyczny wygląd, który trudno pomylić z czymkolwiek innym. Woda może przybierać kolor zielony, niebieskawy, brunatny, żółtawy, a czasem nawet czerwonawy. Na powierzchni często pojawia się kożuch przypominający rozlaną farbę lub gęstą pianę.
Niepokojącym sygnałem bywa także zapach. Woda dotknięta zakwitem sinic często pachnie stęchlizną, mokrą trawą albo ziemią. Taki widok i woń powinny być jednoznacznym sygnałem ostrzegawczym, nawet jeśli temperatura zachęca do kąpieli. Co istotne, sinice mogą gromadzić się miejscowo, dlatego w jednym fragmencie jeziora woda może wyglądać na czystą, a kilkanaście metrów dalej być już skażona.
Dowiedz się: Sporty wodne a zdrowie nóg. Korzyści pływania dla zdrowia żył
Zagrożenie związane z sinicami nie wynika z samej ich obecności, lecz z toksyn produkowanych przez niektóre szczepy. Te substancje chemiczne mogą oddziaływać na różne układy organizmu. Hepatotoksyny wpływają na wątrobę i układ pokarmowy, wywołując bóle brzucha, nudności, wymioty i gorączkę. Neurotoksyny mogą zaburzać funkcjonowanie układu nerwowego, powodując zawroty głowy, osłabienie mięśni, a w skrajnych przypadkach problemy z oddychaniem. Dermatotoksyny odpowiadają za reakcje skórne, takie jak wysypki, świąd, pieczenie czy obrzęk.
Objawy nie zawsze pojawiają się natychmiast. U części osób mogą wystąpić dopiero po kilku godzinach, a nawet dniach od kontaktu z wodą. Szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami przewlekłymi. Warto pamiętać, że do kontaktu z toksynami może dojść nie tylko podczas kąpieli. Wdychanie aerozolu wodnego unoszącego się nad taflą jeziora również stanowi potencjalne źródło narażenia.
Sinice występują naturalnie w większości zbiorników wodnych i w warunkach równowagi ekologicznej nie stanowią problemu. Zakwit pojawia się wtedy, gdy środowisko zaczyna sprzyjać ich gwałtownemu namnażaniu. Kluczowe znaczenie ma wysoka temperatura wody, intensywne nasłonecznienie oraz niewielki przepływ. Jeziora, zalewy i zatoki są znacznie bardziej narażone niż rzeki o szybkim nurcie.
Istotną rolę odgrywa także działalność człowieka. Spływ nawozów z pól uprawnych, ścieki bytowe oraz zanieczyszczenia z terenów zurbanizowanych dostarczają do wody nadmiaru związków azotu i fosforu. To właśnie te substancje działają jak „paliwo” dla sinic, przyspieszając ich rozwój. Zakwit może być dziełem jednego gatunku lub kilku różnych, co dodatkowo utrudnia ocenę zagrożenia bez specjalistycznych badań.
Sinice a wodorosty – dlaczego łatwo je pomylić? Wielu plażowiczów myli zakwit sinic z obecnością wodorostów. Wodorosty, czyli makroglony, są widoczne gołym okiem i przypominają fragmenty roślin. Często są wyrzucane na brzeg przez fale i nie stanowią bezpośredniego zagrożenia toksycznego. Mogą jednak wydzielać nieprzyjemny zapach w trakcie rozkładu, co bywa mylące.
Różnica polega na tym, że wodorosty zwykle opadają na dno lub gromadzą się przy brzegu, podczas gdy sinice unoszą się w toni wodnej i tworzą zawiesinę. To właśnie ta zawiesina jest najbardziej niebezpieczna, ponieważ zawiera toksyny rozpuszczone w wodzie.
Oficjalne kąpieliska wyznaczone przez samorządy podlegają regularnemu monitoringowi jakości wody. Próbki są badane pod kątem obecności sinic i innych zagrożeń biologicznych. W przypadku wykrycia zakwitu wprowadzany jest zakaz kąpieli, a informacja pojawia się na tablicach i w oficjalnych komunikatach.
Znacznie większe ryzyko dotyczy dzikich plaż i niestrzeżonych zbiorników, gdzie kontrola jakości wody nie jest prowadzona. Zakwit może pojawić się nagle i równie szybko zniknąć, na przykład po zmianie pogody lub kierunku wiatru. To sprawia, że ocena bezpieczeństwa „na oko” bywa zawodna. Nawet jeśli woda wygląda na czystą, toksyny mogą być obecne w niewidocznych stężeniach.
Planując wypoczynek nad wodą, warto sprawdzać aktualne komunikaty sanitarne dotyczące jakości kąpielisk. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości najlepiej zrezygnować z kąpieli. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z dziećmi oraz właściciele zwierząt domowych, ponieważ psy są wyjątkowo wrażliwe na toksyny sinic i mogą ulec zatruciu nawet po wypiciu niewielkiej ilości skażonej wody.
Unikanie kontaktu z wodą o podejrzanym wyglądzie, dokładne mycie ciała po przypadkowym zanurzeniu oraz obserwowanie reakcji organizmu to podstawowe zasady bezpieczeństwa. W razie wystąpienia niepokojących objawów po pobycie nad wodą konieczna jest konsultacja lekarska.
Źródła:
Główny Inspektorat Sanitarny. (2023). Sinice – zagrożenie dla zdrowia podczas kąpieli. GIS.
Światowa Organizacja Zdrowia. (2020). Cyanobacterial toxins: Microcystins. WHO.
Centers for Disease Control and Prevention. (2022). Harmful algal blooms and cyanobacteria.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
