Od 1 lipca 2025 roku w Polsce zaczynają obowiązywać jedne z najważniejszych zmian w leczeniu raka płuca od dekad. Nowe decyzje refundacyjne oraz rozszerzenie programu lekowego B6 sprawiają, że choroba, która przez lata była synonimem bardzo złego rokowania, zaczyna być postrzegana jako schorzenie przewlekłe, możliwe do kontrolowania przez długi czas. To, co jeszcze niedawno wydawało się nieosiągalne, dziś staje się realnym scenariuszem klinicznym także w publicznym systemie ochrony zdrowia.
W stadium rozsiewu pacjenci mogą żyć nie kilka miesięcy, lecz nawet kilkadziesiąt miesięcy, często przy zachowaniu dobrej jakości życia. Ten przełom nie jest dziełem jednego leku, lecz efektem połączenia nowoczesnej diagnostyki molekularnej, terapii celowanych, immunoterapii oraz coraz lepiej zorganizowanej opieki nad chorym. Jednocześnie eksperci podkreślają, że sam dostęp do innowacyjnych terapii to dopiero początek zmian, a bez reform systemowych potencjał tej rewolucji może zostać częściowo zmarnowany.
Zmiany wchodzące w życie od 1 lipca 2025 roku obejmują rozszerzenie wskazań refundacyjnych oraz dostęp do kolejnych nowoczesnych terapii w ramach programu lekowego B6. To jeden z największych programów onkologicznych w Polsce, dedykowany chorym na raka płuca, głównie niedrobnokomórkowego.
W praktyce oznacza to szersze zastosowanie leczenia ukierunkowanego molekularnie, w tym terapii opartych na inhibitorach kinaz tyrozynowych oraz nowoczesnej immunoterapii z wykorzystaniem przeciwciał monoklonalnych. Jak podkreślają onkolodzy kliniczni, dla części pacjentów choroba przestaje być wyrokiem, a zaczyna przypominać inne przewlekłe schorzenia, które wymagają stałego monitorowania i leczenia, ale nie wykluczają aktywnego życia.
Szczególne znaczenie ma dostęp do ozymertynibu, który w określonych grupach chorych z mutacją EGFR pozwala istotnie wydłużyć czas wolny od progresji choroby. Dane kliniczne pokazują, że u części pacjentów ryzyko nawrotu nowotworu po leczeniu radykalnym może zostać zmniejszone nawet o kilkadziesiąt procent, a w wybranych sytuacjach o wartości sięgające około 90 procent.
Diagnostyka molekularna raka płuca jako wąskie gardło systemu
Mimo przełomowych terapii dostępnych na papierze, jednym z największych problemów polskiej onkologii płucnej pozostaje diagnostyka molekularna. Bez niej nowoczesne leczenie nie ma racji bytu, ponieważ to właśnie wynik badań genetycznych decyduje o kwalifikacji do konkretnej terapii.
W wielu ośrodkach czas oczekiwania na wyniki badań molekularnych nadal jest zbyt długi. Materiał biologiczny bywa przesyłany pomiędzy laboratoriami, a pacjent czeka tygodniami na decyzję terapeutyczną. W raku płuca takie opóźnienia mają ogromne znaczenie kliniczne, ponieważ choroba często postępuje bardzo dynamicznie.
Szczególnym wyzwaniem pozostaje ograniczony dostęp do sekwencjonowania nowej generacji, czyli NGS. To metoda, która pozwala jednocześnie zbadać wiele mutacji genetycznych i dobrać leczenie w sposób precyzyjny. Wciąż jednak nie jest ona standardem finansowanym rutynowo u wszystkich pacjentów.
Dodatkowym problemem jest brak refundacji tzw. płynnej biopsji, czyli badania materiału genetycznego nowotworu z krwi. To rozwiązanie ma ogromne znaczenie u pacjentów w złym stanie ogólnym lub wtedy, gdy klasyczna biopsja jest niemożliwa albo obarczona dużym ryzykiem.
Zobacz też: Jakie badania warto wykonać, aby sprawdzić stan zdrowia?
Terapie celowane zmieniły sposób myślenia o raku płuca. Zamiast jednego schematu leczenia dla wszystkich pacjentów, mamy dziś do czynienia z podejściem spersonalizowanym, opartym na biologii konkretnego nowotworu.
Program B6 obejmuje leczenie ukierunkowane na mutacje takie jak EGFR, ALK, ROS1, BRAF, MET, RET czy KRAS. W praktyce klinicznej oznacza to możliwość zahamowania choroby na wiele miesięcy, a czasem lat, przy znacznie mniejszej toksyczności niż klasyczna chemioterapia.
Pacjenci leczeni terapiami celowanymi często funkcjonują zawodowo i społecznie, a leczenie odbywa się w formie doustnej lub w krótkich cyklach ambulatoryjnych. To radykalna zmiana jakościowa, zarówno dla chorego, jak i dla systemu ochrony zdrowia.
Jednocześnie eksperci zwracają uwagę na luki refundacyjne. Wciąż brakuje finansowania niektórych terapii skojarzonych oraz nowoczesnych kombinacji lekowych, które w badaniach klinicznych wykazują bardzo obiecujące wyniki. System ratunkowego dostępu do technologii lekowych działa, ale w opinii środowiska medycznego jest zbyt restrykcyjny i niejednolity.
Immunoterapia stała się jednym z filarów leczenia raka płuca. Od 2025 roku zakres jej zastosowania w Polsce ulega dalszemu rozszerzeniu, obejmując również leczenie okołooperacyjne w niedrobnokomórkowym raku płuca.
Terapia tak zwana kanapkowa, polegająca na podaniu immunoterapii i chemioterapii przed zabiegiem operacyjnym oraz kontynuacji leczenia po operacji, pozwala zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby i poprawić długoterminowe przeżycia. To podejście wymaga jednak bardzo precyzyjnej kwalifikacji pacjenta.
Kluczową rolę odgrywa tutaj ocena ekspresji PD-L1 oraz pełna diagnostyka molekularna. Wdrożenie immunoterapii u pacjenta z mutacją genetyczną, która powinna być leczona terapią celowaną, może nie tylko nie przynieść korzyści, ale wręcz pogorszyć rokowanie.
Dlatego eksperci podkreślają, że rozwój immunoterapii musi iść w parze z poprawą diagnostyki oraz lepszą koordynacją leczenia. Sama dostępność leku nie wystarczy, jeśli decyzje terapeutyczne będą podejmowane zbyt późno lub bez pełnych danych.
Jednym z najważniejszych elementów planowanej reformy systemowej są Lung Cancer Units, czyli wyspecjalizowane ośrodki kompleksowego leczenia raka płuca. Ich zadaniem jest prowadzenie pacjenta od momentu podejrzenia choroby, przez diagnostykę, leczenie, aż po opiekę po zakończeniu terapii.
W takim modelu chory nie trafia przypadkowo do różnych placówek, lecz jest objęty opieką zespołu wielodyscyplinarnego, w skład którego wchodzą onkolodzy, pulmonolodzy, torakochirurdzy, radioterapeuci, patolodzy i koordynatorzy leczenia.
Szczególnie istotna jest rola koordynatora, który pomaga pacjentowi poruszać się po systemie, pilnuje terminów badań i konsultacji oraz stanowi punkt kontaktowy w sytuacjach kryzysowych. Dla wielu chorych to element, który decyduje o poczuciu bezpieczeństwa i ciągłości opieki.
Eksperci podkreślają, że bez wdrożenia Lung Cancer Units nawet najlepsze terapie mogą nie przynieść oczekiwanych efektów. Nowoczesne leczenie raka płuca wymaga nie tylko leków, ale też sprawnej organizacji, jasnych ścieżek postępowania i współpracy pomiędzy ośrodkami.
Polska onkologia płucna stoi dziś na rozdrożu. Z jednej strony dysponujemy narzędziami, które pozwalają realnie zmieniać przebieg choroby. Z drugiej wciąż zmagamy się z opóźnieniami diagnostycznymi i fragmentacją systemu. Od tego, jak szybko uda się połączyć te dwa światy, zależy, czy zapowiadana rewolucja stanie się codziennością pacjentów, czy pozostanie jedynie zapisem w decyzjach refundacyjnych.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
1. Czy leczenie nowymi terapiami będzie dostępne dla każdego pacjenta?
Nie. Wymagana będzie szczegółowa diagnostyka molekularna i kwalifikacja do programu B6.
2. Co zrobić, jeśli mój szpital nie oferuje badań NGS?
Poproś lekarza o skierowanie do ośrodka referencyjnego – masz prawo do pełnej diagnostyki.
3. Czy można łączyć immunoterapię z innymi formami leczenia?
Tak, tzw. terapia kanapkowa łączy immunoterapię z chemioterapią przed i po operacji.
4. Kiedy powstaną Lung Cancer Units i jak się do nich dostać?
Pierwsze jednostki mają ruszyć wkrótce, ale szczegóły organizacyjne są jeszcze w przygotowaniu.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
