Od 14 lutego 2025 roku obowiązują przepisy, które w praktyce mocno zmieniły codzienne funkcjonowanie aptek i wpłynęły na realną dostępność leków dla pacjentów. Nowelizacja ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wprowadziła nowe zasady dotyczące dyżurów aptek oraz rozszerzyła kompetencje farmaceutów w zakresie wystawiania recept. Celem zmian jest uporządkowanie systemu, ograniczenie nadużyć oraz poprawa bezpieczeństwa pacjentów, zwłaszcza w sytuacjach nagłych, gdy dostęp do lekarza bywa utrudniony.
Jedną z najważniejszych zmian jest zaostrzenie zasad dotyczących dyżurów nocnych i świątecznych. Do tej pory zdarzało się, że apteki formalnie figurowały w harmonogramach dyżurów, lecz w praktyce pozostawały zamknięte lub funkcjonowały w bardzo ograniczonym zakresie. Pacjenci, którzy w nocy lub w święta pilnie potrzebowali leków, często odbijali się od zamkniętych drzwi.
Nowe przepisy jasno określają, że apteka, która nie zrealizuje zaplanowanego dyżuru, traci prawo do otrzymanego ryczałtu. Co więcej, Narodowy Fundusz Zdrowia może domagać się zwrotu środków wraz z odsetkami ustawowymi. Placówka ma 14 dni na oddanie pieniędzy od momentu wezwania do zapłaty. To rozwiązanie ma zniechęcać do deklarowania dyżurów „na papierze” i wymusić rzeczywistą dostępność leków.
Kiedy apteka nie ponosi konsekwencji finansowych? Ustawodawca przewidział jednak sytuacje, w których apteka nie ponosi odpowiedzialności finansowej za niezrealizowany dyżur. Chodzi o zdarzenia, na które placówka nie ma realnego wpływu. Do takich okoliczności zaliczono między innymi siłę wyższą, czyli nagłe awarie techniczne, zalanie lokalu, przerwy w dostawie prądu czy skutki klęsk żywiołowych. Uwzględniono także nagłe zdarzenia losowe, na przykład chorobę personelu, jeśli nie ma możliwości zorganizowania zastępstwa.
Kluczowym warunkiem jest jednak niezwłoczne poinformowanie NFZ oraz właściwego powiatu. Brak zgłoszenia oznacza automatyczny obowiązek zwrotu pieniędzy. W praktyce oznacza to większą odpowiedzialność organizacyjną po stronie aptek, ale też większą przejrzystość dla pacjentów i samorządów.
Czytaj też: Jak wykupić e-receptę bez podawania PESEL w aptece? Jest prosty i legalny sposób
Drugim filarem zmian są rozszerzone kompetencje farmaceutów w zakresie wystawiania recept. Od 14 lutego 2025 roku farmaceuci mogą wystawiać recepty na szczepionki w ramach programów ochronnych, nie tylko przeciwko grypie. To istotne ułatwienie dla pacjentów, zwłaszcza osób starszych, przewlekle chorych oraz rodziców małych dzieci, którzy dotychczas musieli każdorazowo umawiać wizytę w przychodni.
Nowe regulacje pozwalają także na uwzględnienie refundacji, jeśli pacjent posiada odpowiednie uprawnienia, takie jak oznaczenia S, DZ, ZK, WE, IW czy IB. W praktyce oznacza to szybszy dostęp do szczepień i mniejsze obciążenie lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, którzy w sezonach zwiększonej zachorowalności często pracują na granicy wydolności systemu.
Procedura wystawienia recepty przez farmaceutę została precyzyjnie uregulowana. Przed jej wystawieniem farmaceuta weryfikuje dane pacjenta w systemie SIM, sprawdzając m.in. uprawnienia do refundacji. Recepta może zostać zrealizowana wyłącznie w aptece, w której została wystawiona. Nie ma możliwości przeniesienia jej do innej placówki, co ma ograniczać ryzyko nadużyć.
Choć to rozwiązanie ma swoje ograniczenia, dla wielu pacjentów oznacza realną oszczędność czasu i szybszy dostęp do świadczeń. Warto jednak pamiętać, że każda decyzja dotycząca szczepień czy stosowania leków powinna być podejmowana indywidualnie, najlepiej po konsultacji z lekarzem lub innym uprawnionym specjalistą.
Dowiedz się również: A co jeśli lekarz wypisał ci zły lek? Sprawdź, co zrobić krok po kroku
Nowelizacja objęła również zasady wystawiania recept pro auctore i pro familiae. Farmaceuci mogą obecnie wystawiać takie recepty również na leki refundowane, w tym dla dzieci do 18. roku życia oraz seniorów powyżej 65 lat. To zmiana, na którą środowisko farmaceutyczne czekało od lat.
Ustawodawca wprowadził jednak szczegółowe wymogi formalne. Recepta musi zawierać dane pacjenta, poziom odpłatności oraz numer wpisu do rejestru aptek. Dzięki temu system staje się bardziej transparentny, a ryzyko nieprawidłowości jest ograniczone. Z perspektywy pacjentów oznacza to większą dostępność leków, a z perspektywy państwa, lepszą kontrolę nad wydatkami refundacyjnymi.
Wprowadzone od lutego 2025 roku zmiany pokazują, że rola aptek i farmaceutów w systemie ochrony zdrowia wyraźnie się rozszerza. To krok w stronę modelu, w którym apteka staje się nie tylko miejscem sprzedaży leków, ale także realnym punktem wsparcia zdrowotnego dla pacjentów.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Wszystkie niepokojące objawy powinny być skonsultowane z lekarzem – nie czekaj i umów e-Wizytę!
Czy recepta od farmaceuty działa we wszystkich aptekach?
Nie – można ją zrealizować tylko w aptece, w której została wystawiona.
Czy każda apteka musi mieć dyżur nocny?
Nie, dyżury ustalane są lokalnie przez samorząd powiatu i nie wszystkie apteki biorą w nich udział.
Czy farmaceuta może wystawić receptę na inne leki niż szczepionki?
Na razie w ramach nowych przepisów tylko na określone szczepionki – z refundacją, jeśli pacjent ma uprawnienia.
Jak apteka może udowodnić, że nie odbyła dyżuru z powodu siły wyższej?
Musi jak najszybciej zgłosić sytuację do NFZ i starostwa, dokumentując przyczynę (np. awarię, chorobę personelu).
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
