Nowe przepisy dotyczące recept i dyżurów aptecznych, które weszły w życie 14 lutego 2025 roku, realnie zmieniają codzienne funkcjonowanie pacjentów, aptek i lekarzy. Choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się techniczną korektą ustawy, w praktyce oznaczają łatwiejszy dostęp do leków refundowanych, większą odpowiedzialność aptek oraz rozszerzenie uprawnień farmaceutów i lekarzy pracujących poza systemem NFZ. To jedna z najważniejszych zmian w organizacji dostępu do leków od lat.
Nowelizacja ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych porządkuje kilka obszarów jednocześnie. Dotyczy zarówno dyżurów aptecznych, zasad refundacji, jak i samego procesu wystawiania recept. W efekcie pacjent rzadziej będzie musiał słyszeć, że „recepta się nie należy” albo że musi ponownie iść do lekarza tylko dlatego, że korzysta z prywatnej wizyty.
Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian jest zaostrzenie zasad dotyczących dyżurów aptecznych. Do tej pory obowiązek dyżurowania bywał traktowany dość swobodnie, a konsekwencje niewykonania dyżuru były w praktyce ograniczone. Od 14 lutego 2025 roku sytuacja uległa istotnej zmianie.
Jeżeli apteka nie zrealizuje dyżuru wyznaczonego przez zarząd powiatu, będzie zobowiązana do zwrotu ryczałtowego wynagrodzenia otrzymanego z tego tytułu, wraz z ustawowymi odsetkami. Co ważne, termin na oddanie środków wynosi zaledwie 14 dni od momentu doręczenia wezwania. To oznacza, że dyżury przestają być formalnością, a stają się realnym zobowiązaniem.
Ustawodawca przewidział jednak sytuacje nadzwyczajne. Apteka nie poniesie odpowiedzialności finansowej, jeśli brak dyżuru był wynikiem siły wyższej, takiej jak awaria techniczna, pożar czy inne zdarzenie losowe, albo nagłej choroby personelu, uniemożliwiającej obsadzenie dyżuru. Warunkiem jest jednak terminowe zgłoszenie zdarzenia do NFZ oraz zarządu powiatu oraz przedstawienie dokumentacji potwierdzającej okoliczności.
Czytaj też: Jak wykupić e-receptę bez podawania PESEL w aptece? Jest prosty i legalny sposób
Nowelizacja przyniosła również istotne zmiany w zakresie kompetencji farmaceutów. Od lutego 2025 roku farmaceuci mogą wystawiać recepty farmaceutyczne na szczepionki objęte refundacją, przeznaczone dla osób dorosłych. To przełomowa zmiana, która znacząco skraca drogę pacjenta do szczepienia.
Do tej pory recepty farmaceutyczne dotyczyły głównie leków pełnopłatnych, co w praktyce ograniczało ich znaczenie. Obecnie farmaceuta może wystawić receptę refundowaną na szczepionkę ochronną, niezależnie od powodu jej podania. To rozwiązanie szczególnie ważne w sezonach wzmożonych zachorowań, gdy dostęp do lekarzy bywa ograniczony.
Jednocześnie przepisy jasno wskazują granice nowych uprawnień. Recepty farmaceutyczne nadal nie mogą obejmować leków zawierających substancje psychotropowe ani środki odurzające. Mogą natomiast zawierać oznaczenia szczególnych uprawnień pacjenta, takich jak „S” dla seniorów, „DZ” dla dzieci czy „ZK” dla zasłużonych dawców krwi, o ile spełnione są warunki refundacyjne.
Zmiany objęły także samą konstrukcję recept. Jeżeli na recepcie znajduje się choć jeden lek objęty refundacją, dokument musi zawierać precyzyjne określenie poziomu odpłatności. To element kluczowy zarówno dla pacjenta, jak i dla apteki realizującej receptę.
W przypadku recept farmaceutycznych na szczepionki ustawodawca zrezygnował z obowiązku podawania przyczyny zastosowania. Ma to uprościć procedurę i ograniczyć biurokrację. Jednocześnie na recepcie musi znaleźć się numer wpisu do rejestru zezwoleń na prowadzenie apteki, co pozwala na jednoznaczną identyfikację podmiotu wystawiającego dokument.
Wszystkie systemy informatyczne obsługujące recepty muszą być dostosowane do nowych regulacji. Za aktualizacje odpowiada Centrum e-Zdrowia oraz producenci oprogramowania, jednak w praktyce oznacza to również większą odpowiedzialność po stronie placówek medycznych i aptek, które muszą zadbać o zgodność danych z obowiązującym prawem.
Jedną z najważniejszych zmian z perspektywy pacjentów jest rozszerzenie prawa do wystawiania recept na bezpłatne leki. Od lutego 2025 roku recepty na darmowe leki z listy „S” dla dzieci i seniorów może wystawić każdy lekarz posiadający prawo wykonywania zawodu, niezależnie od tego, czy ma podpisaną umowę z NFZ.
To oznacza, że pacjent korzystający z prywatnej wizyty lekarskiej nie traci już automatycznie prawa do refundacji. Nowe przepisy obejmują lekarzy wszystkich specjalizacji, w tym psychiatrów, stomatologów, lekarzy opieki paliatywnej i hospicyjnej. W praktyce zmniejsza to presję na publiczną ochronę zdrowia i skraca czas oczekiwania na leczenie.
Zmiana ta ma również znaczenie systemowe. Refundacja przestaje być ściśle powiązana z formą zatrudnienia lekarza, a zaczyna być związana przede wszystkim z uprawnieniami pacjenta. To krok w stronę bardziej spójnego i sprawiedliwego modelu ochrony zdrowia.
Nowelizacja przepisów rozszerzyła katalog lekarzy uprawnionych do wystawiania recept z ulgami również o specjalistów pracujących z pacjentami szczególnie wrażliwymi. Lekarze leczenia uzależnień, psychiatrzy, stomatolodzy oraz lekarze opieki paliatywnej i hospicyjnej mogą obecnie wystawiać recepty na darmowe leki zgodnie z obowiązującymi listami refundacyjnymi.
Ma to ogromne znaczenie dla pacjentów przewlekle chorych, osób starszych oraz dzieci, które często korzystają z leczenia poza klasyczną podstawową opieką zdrowotną. Dotychczas pacjent mógł znaleźć się w paradoksalnej sytuacji, w której posiadał uprawnienie do darmowego leku, ale recepta wystawiona w prywatnym gabinecie nie była honorowana.
Nowe regulacje eliminują ten problem i sprawiają, że dostęp do refundacji staje się realnym wsparciem, a nie jedynie zapisem w przepisach. To jedna z tych zmian, które nie tylko porządkują system, ale też realnie wpływają na komfort leczenia i poczucie bezpieczeństwa pacjentów.
Czytaj też: Pacjenci skorzystają, apteki zapłacą. Oto szczegóły nowego prawa
Dla pacjentów nowe przepisy oznaczają przede wszystkim mniej formalnych barier i krótszą drogę do leczenia. Dotychczas wiele osób, mimo realnych uprawnień do refundacji, napotykało przeszkody wynikające z organizacji systemu. Recepta wystawiona prywatnie często nie dawała prawa do darmowego lub refundowanego leku, a pacjent był zmuszony do umawiania kolejnej wizyty, wyłącznie po to, by uzyskać właściwy dokument.
Po 14 lutego 2025 roku sytuacja uległa wyraźnemu uproszczeniu. Pacjent korzystający z prywatnej opieki medycznej, w tym konsultacji psychiatrycznej czy leczenia stomatologicznego, może otrzymać receptę z takimi samymi uprawnieniami jak w publicznym systemie. W praktyce oznacza to mniejsze kolejki, oszczędność czasu i większą ciągłość leczenia, zwłaszcza u osób przewlekle chorych oraz seniorów.
Istotną zmianą jest także większa dostępność szczepień. Możliwość uzyskania recepty refundowanej bezpośrednio w aptece, u farmaceuty, skraca proces do minimum. Pacjent nie musi już planować wizyty lekarskiej wyłącznie w celu uzyskania recepty, co ma szczególne znaczenie w sezonach zwiększonej zachorowalności i w mniejszych miejscowościach, gdzie dostęp do lekarza bywa ograniczony.
Zmiany wprowadzone w 2025 roku wyraźnie wzmacniają odpowiedzialność zawodową zarówno aptek, jak i osób wystawiających recepty. W przypadku aptek oznacza to koniec dowolności w realizacji dyżurów. Ryczałt przestaje być jedynie dodatkiem finansowym, a staje się świadczeniem, które trzeba realnie „odpracować”. Niewywiązanie się z dyżuru bez uzasadnionej przyczyny skutkuje obowiązkiem zwrotu środków, co ma charakter dyscyplinujący i porządkujący rynek.
Dla lekarzy i farmaceutów nowe przepisy oznaczają natomiast konieczność większej staranności przy wystawianiu recept. Precyzyjne oznaczenie poziomu odpłatności, prawidłowe uwzględnienie uprawnień pacjenta oraz zgodność danych z aktualnymi listami refundacyjnymi stają się kluczowe. Błędy formalne mogą skutkować problemami przy realizacji recepty, a w konsekwencji frustracją pacjenta.
Jednocześnie system daje specjalistom większą autonomię. Lekarze niezwiązani kontraktem z NFZ nie są już wykluczeni z procesu refundacji, a farmaceuci zyskują realny wpływ na dostęp do profilaktyki zdrowotnej. To przesunięcie akcentów z biurokracji na potrzeby pacjenta, przy jednoczesnym zachowaniu kontroli finansowej po stronie państwa.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Wszystkie niepokojące objawy powinny być skonsultowane z lekarzem – nie czekaj i umów e-Wizytę!
1. Czy recepta farmaceutyczna wystawiona na szczepionkę refundowaną działa w każdej aptece?
Tak, pod warunkiem że apteka ma podpisaną umowę z NFZ na realizację recept refundowanych.
2. Czy można dostać darmowe leki od lekarza przez teleporadę?
Tak, jeśli lekarz potwierdzi wskazania i ma uprawnienia do wystawiania recept z oznaczeniem “S” lub “DZ”.
3. Co jeśli farmaceuta odmówi realizacji recepty z powodu błędu?
Pacjent powinien wrócić do osoby, która wystawiła receptę, by ją poprawić – zgodnie z nowymi zasadami, niektóre dane są obowiązkowe i brak ich unieważnia dokument.
4. Czy darmowe leki należą się każdemu seniorowi po 65. roku życia?
Nie każdemu – leki muszą znajdować się na liście refundacyjnej “S”, a ich przepisanie musi być zgodne z aktualnymi wskazaniami medycznymi.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
