Niedomykalność zastawki serca to schorzenie, które przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów, a mimo to stopniowo obciążać układ krążenia. Wyjaśniamy, skąd bierze się nieszczelność zastawek, jakie choroby i czynniki ryzyka do niej prowadzą oraz w jaki sposób jest diagnozowana i monitorowana w praktyce klinicznej.
Serce jest niezwykle precyzyjnym narządem, w którym wszystkie struktury muszą współpracować w idealnej synchronizacji. Zastawki serca pełnią rolę biologicznych zaworów, które otwierają się i zamykają w ściśle określonych momentach cyklu pracy serca, umożliwiając jednokierunkowy przepływ krwi. Dzięki temu krew nie cofa się do przedsionków ani komór, a krążenie pozostaje wydajne i stabilne.
Niedomykalność zastawki pojawia się wtedy, gdy płatki zastawkowe nie zamykają się całkowicie. W konsekwencji część krwi wraca do jamy serca, z której powinna zostać wypchnięta. Zjawisko to prowadzi do stopniowego przeciążenia serca, które musi pracować intensywniej, aby utrzymać prawidłowy przepływ krwi. Choć początkowo niedomykalność może nie dawać objawów, z czasem może prowadzić do poważnych zaburzeń pracy serca.
Każde uderzenie serca to sekwencja skurczów i rozkurczów, w trakcie których zastawki precyzyjnie kontrolują kierunek przepływu krwi. Ich prawidłowe funkcjonowanie minimalizuje wysiłek serca i pozwala zachować równowagę hemodynamiczną. Gdy zastawka staje się nieszczelna, serce musi pompować większą objętość krwi, aby osiągnąć ten sam efekt.
Z czasem prowadzi to do powiększenia jam serca, przerostu mięśnia sercowego oraz stopniowego osłabienia jego funkcji. Mechanizmy kompensacyjne mogą działać przez lata, jednak w pewnym momencie stają się niewystarczające, co skutkuje pojawieniem się objawów niewydolności krążenia.
Niedomykalność zastawki może mieć bardzo różne podłoże. U części pacjentów wynika z wad wrodzonych, które powstają jeszcze w życiu płodowym. Nieprawidłowa budowa płatków zastawkowych, ich liczba lub sposób umocowania mogą przez długi czas nie powodować dolegliwości, a pierwsze objawy pojawiają się dopiero w dorosłości.
Bardzo często niedomykalność jest jednak następstwem chorób serca nabytych w ciągu życia. Zawał mięśnia sercowego, zapalenie mięśnia sercowego czy kardiomiopatie zmieniają geometrię serca i prowadzą do rozciągania pierścieni zastawkowych. Szczególnie niebezpieczne jest infekcyjne zapalenie wsierdzia, które może bezpośrednio niszczyć tkankę zastawek i powodować nagłą, ciężką niedomykalność wymagającą pilnej interwencji.
Istotną rolę odgrywają również czynniki związane z wiekiem. Zmiany zwyrodnieniowe zastawek są jedną z najczęstszych przyczyn niedomykalności u osób starszych. Płatki tracą elastyczność, grubieją i gorzej reagują na zmiany ciśnienia, co sprzyja ich niepełnemu domykaniu.
Znaczenie nadciśnienia i stylu życia w rozwoju niedomykalności: nadciśnienie tętnicze jest jednym z kluczowych czynników ryzyka rozwoju niedomykalności zastawek. Przewlekle podwyższone ciśnienie powoduje przeciążenie serca i stopniowe rozciąganie struktur odpowiedzialnych za prawidłowe zamykanie zastawek. W efekcie dochodzi do ich nieszczelności.
Znaczenie mają także inne elementy stylu życia i stanu zdrowia, takie jak otyłość, cukrzyca, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu czy choroby tkanki łącznej. U części pacjentów istotną rolę odgrywają przewlekłe choroby płuc, które wtórnie obciążają prawą stronę serca i sprzyjają niedomykalności zastawki trójdzielnej. Wpływ czynników ryzyka narasta stopniowo i często pozostaje niezauważony przez wiele lat.
Obraz kliniczny niedomykalności zastawki jest bardzo zróżnicowany. U wielu osób choroba przez długi czas przebiega bezobjawowo i zostaje wykryta przypadkowo podczas rutynowego badania echokardiograficznego. U innych objawy narastają stopniowo wraz z pogarszaniem się funkcji serca.
Do najczęściej zgłaszanych dolegliwości należą duszność, zwłaszcza podczas wysiłku, kołatanie serca, obrzęki kończyn dolnych, przewlekłe zmęczenie oraz bóle w klatce piersiowej. W bardziej zaawansowanych stadiach mogą pojawić się zawroty głowy lub omdlenia. Pojawienie się takich objawów zawsze wymaga oceny lekarskiej, ponieważ może świadczyć o postępującym przeciążeniu układu krążenia.
Czytaj również: Zadbaj o swoje serce! Praktyczne porady dla osób z niedomykalnością zastawki
Podstawowym badaniem służącym do rozpoznania niedomykalności jest echokardiografia, czyli USG serca. Umożliwia ona ocenę stopnia nieszczelności, kierunku cofania się krwi oraz wpływu wady na funkcjonowanie jam serca. W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może zlecić także EKG, test wysiłkowy, rezonans magnetyczny serca lub badania laboratoryjne.
Leczenie zależy od rodzaju zastawki, stopnia zaawansowania niedomykalności oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. W łagodnych przypadkach wystarczają regularne kontrole i obserwacja. Nie każda niedomykalność wymaga natychmiastowej interwencji. W bardziej zaawansowanych stadiach stosuje się farmakoterapię, a w wybranych przypadkach zabiegi interwencyjne lub operacje kardiochirurgiczne. Wszystkie decyzje terapeutyczne podejmowane są indywidualnie przez lekarza.
Źródła:
MedlinePlus. (2025). Heart Valve Diseases. U.S. National Library of Medicine.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Wszystkie niepokojące objawy powinny być skonsultowane z lekarzem – nie czekaj i umów e-Wizytę!
1. Czy niedomykalność zastawki zawsze wymaga operacji?
Nie, w łagodnych przypadkach wystarczy obserwacja i leczenie farmakologiczne.
2. Czy aktywność fizyczna jest bezpieczna przy niedomykalności zastawki?
Tak, ale intensywność ćwiczeń powinna być dostosowana do zaleceń kardiologa.
3. Czy niedomykalność zastawki może być dziedziczna?
Tak, niektóre wady zastawek mają podłoże genetyczne i mogą występować rodzinnie.
4. Jakie badania najlepiej wykrywają niedomykalność zastawki?
Podstawą diagnostyki jest echo serca, które pozwala ocenić funkcję zastawek i przepływ krwi.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
