NFZ ostrzega przed kleszczami. Te dane naprawdę szokują

Kleszcze znów przypominają o sobie, niewidoczne na pierwszy rzut oka, ale groźne jak nigdy. Sezon aktywności tych pasożytów trwa, a dane Narodowego Funduszu Zdrowia jasno pokazują, że choroby odkleszczowe pozostają jednym z realnych zagrożeń zdrowotnych w Polsce. Borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu i inne infekcje przenoszone przez kleszcze nie są już rzadkimi diagnozami z kart podręczników, lecz codziennością gabinetów lekarskich. Jak się chronić i kiedy ryzyko jest największe? Warto to wiedzieć, zanim wyruszymy na spacer lub wakacyjny wyjazd.

Choroby odkleszczowe w Polsce – alarmujące dane NFZ

Dane NFZ nie pozostawiają wątpliwości. W samym 2024 roku ponad 98 tysięcy osób zgłosiło się po pomoc medyczną z powodu chorób odkleszczowych. Co szósty pacjent otrzymał rozpoznanie boreliozy, choroby, która przy późnym wykryciu może prowadzić do długotrwałych i trudnych w leczeniu powikłań.

Szczególnie niepokojące są statystyki z miesięcy letnich. Od czerwca do sierpnia aż 43 tysiące pacjentów wymagało konsultacji w POZ z powodu objawów sugerujących choroby odkleszczowe. Równocześnie 725 osób trafiło do szpitali z rozpoznaniem kleszczowego zapalenia mózgu. To pokazuje, że nie mamy do czynienia z problemem marginalnym, lecz z istotnym wyzwaniem zdrowia publicznego.

Kiedy kleszcze są najbardziej aktywne i gdzie czają się najczęściej?

Choć wiele osób kojarzy kleszcze wyłącznie z letnimi wędrówkami po lasach, ich aktywność zaczyna się znacznie wcześniej. Przy łagodnych zimach pierwsze osobniki pojawiają się już w lutym lub marcu. Szczyt aktywności przypada jednak na czerwiec, lipiec i sierpień, gdy temperatura i wilgotność sprzyjają ich rozwojowi.

Wbrew powszechnym opiniom kleszcze nie bytują wyłącznie w dzikich ostępach. Coraz częściej spotyka się je w miejskich parkach, na skwerach, w ogródkach działkowych, a nawet na placach zabaw. Kontakt z nimi nie wymaga długiej wyprawy do lasu, czasem wystarczy krótki spacer z psem lub chwila na trawie.

Zobacz też: Choroby przenoszone przez kleszcze: profilaktyka i objawy

Borelioza i inne choroby odkleszczowe – dlaczego są tak niebezpieczne?

Ukłucie kleszcza jest zazwyczaj bezbolesne i łatwe do przeoczenia, jednak konsekwencje mogą być poważne. Pasożyt może przenosić krętki Borrelia, odpowiedzialne za boreliozę, a także wirusy wywołujące kleszczowe zapalenie mózgu.

Nieleczona borelioza może prowadzić do zaburzeń neurologicznych, przewlekłych bólów stawów oraz problemów kardiologicznych. Ryzyko zakażenia rośnie znacząco, gdy kleszcz pozostaje w skórze dłużej niż 36 godzin, dlatego szybkie zauważenie i prawidłowe usunięcie pasożyta ma kluczowe znaczenie.

Po usunięciu kleszcza wiele osób decyduje się na jego badanie laboratoryjne, licząc na szybkie rozwianie wątpliwości. Specjaliści są jednak zgodni, że badanie kleszcza nie ma wartości diagnostycznej.

Jak wyjaśnia Monika Pintal-Ślimak z Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych, taki test może jedynie wykazać, że pasożyt był nosicielem bakterii, ale nie odpowie na kluczowe pytanie, czy doszło do zakażenia człowieka. Co więcej, wynik takiego badania nie powinien wpływać na decyzje medyczne ani zastępować obserwacji pacjenta.

Co zrobić po ukąszeniu kleszcza i kiedy zgłosić się do lekarza?

Po zauważeniu kleszcza należy usunąć go jak najszybciej, chwytając tuż przy skórze i wyciągając zdecydowanym ruchem. Nie wolno smarować go tłuszczem, alkoholem ani przypalać, ponieważ zwiększa to ryzyko przeniesienia patogenów.

Po usunięciu pasożyta kluczowa jest obserwacja organizmu przez kilka tygodni. Niepokojące objawy to rumień wędrujący, gorączka, bóle mięśni i stawów, przewlekłe zmęczenie czy objawy neurologiczne. W przypadku ich wystąpienia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą.

Świadomość zagrożeń i szybka reakcja po kontakcie z kleszczem to dziś jedna z najskuteczniejszych form profilaktyki. W sezonie letnim warto traktować ją równie poważnie jak ochronę przed słońcem czy odwodnieniem.

Jak skutecznie chronić się przed kleszczami podczas spacerów i wakacji?

Profilaktyka chorób odkleszczowych zaczyna się znacznie wcześniej, niż w momencie zauważenia pasożyta na skórze. Najważniejszą zasadą jest ograniczenie ryzyka kontaktu z kleszczem, zwłaszcza w okresach jego największej aktywności. W praktyce oznacza to odpowiedni ubiór podczas spacerów po lasach, łąkach czy parkach. Długie spodnie, zakryte kostki, pełne buty i koszulki z długim rękawem nie są może synonimem letniej wygody, ale znacząco utrudniają kleszczom dostęp do skóry.

Duże znaczenie mają również repelenty. Preparaty zawierające DEET, ikarydynę lub olejek eukaliptusowy mogą skutecznie odstraszać kleszcze, choć nie dają stuprocentowej ochrony. Należy je stosować zgodnie z zaleceniami producenta, pamiętając o ponownej aplikacji po kilku godzinach. Po powrocie do domu kluczowe jest dokładne obejrzenie całego ciała, zwłaszcza miejsc takich jak pachwiny, zgięcia kolan, okolice uszu, pępka i linia włosów. Szybkie wykrycie kleszcza znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia.

Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu – dla kogo?

W przeciwieństwie do boreliozy, na którą nie istnieje szczepionka, kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą, której można skutecznie zapobiegać poprzez szczepienie. Preparaty dostępne w Polsce charakteryzują się wysoką skutecznością i dobrym profilem bezpieczeństwa. Szczepienie zalecane jest przede wszystkim osobom mieszkającym lub często przebywającym na terenach o wysokiej liczbie zachorowań, takich jak północno wschodnia i południowa część kraju.

Szczególną uwagę powinny zwrócić osoby aktywne fizycznie na świeżym powietrzu, pracownicy leśni, rolnicy, działkowcy, a także dzieci i seniorzy, u których przebieg choroby bywa cięższy. Schemat szczepienia obejmuje kilka dawek, dlatego decyzję najlepiej podjąć z wyprzedzeniem, jeszcze przed rozpoczęciem sezonu kleszczowego. Szczepienie nie chroni przed wszystkimi chorobami odkleszczowymi, ale znacząco redukuje ryzyko jednego z najgroźniejszych powikłań neurologicznych.

Źródła:

1. Narodowy Fundusz Zdrowia. Poradnik Pacjenta: Nie lekceważ ukąszenia kleszcza
2. Główny Inspektorat Sanitarny. Kleszcze i choroby odkleszczowe
3. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu – epidemiologia i profilaktyka.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.