
Nietolerancja laktozy a nadwrażliwość pokarmowa – jak je odróżnić?
Nietolerancja laktozy i nadwrażliwość pokarmowa to pojęcia, które coraz częściej pojawiają się w rozmowach o zdrowiu, ale wciąż bywają ze sobą mylone.…

O nadwrażliwość na gluten bez celiakii pacjenci pytają zarówno lekarzy, jak i dietetyków. Czy to rzeczywisty problem zdrowotny, czy raczej efekt dietetycznej mody? Wyjaśniamy, czym jest nieceliakalna nadwrażliwość na gluten, jakie daje objawy, dlaczego bywa trudna do rozpoznania i czy może mieć związek z krostkami na twarzy i ramionach.
Część osób ma dolegliwości po zjedzeniu glutenu, choć badania w kierunku celiakii i alergii na pszenicę wypadają prawidłowo. Taki stan nazywa się nieceliakalną nadwrażliwością na gluten. Nie ma badania, które by ją potwierdziło lub wykluczyło, dlatego rozpoznaje się ją po wykluczeniu innych chorób.
Nadwrażliwość nieceliakalna na gluten to stan, w którym spożycie glutenu wywołuje objawy, mimo że nie dochodzi do typowych zmian charakterystycznych dla celiakii ani reakcji alergicznej zależnej od przeciwciał IgE. U takich osób nie obserwuje się zaniku kosmków jelitowych, a wyniki badań serologicznych pozostają prawidłowe.
Celiakia to choroba autoimmunologiczna wymagająca ścisłej, dożywotniej diety bezglutenowej. Alergia na pszenicę daje objawy zwykle szybko po zjedzeniu. Nadwrażliwość nieceliakalna objawia się mniej jednoznacznie, często kilka godzin lub dni po spożyciu glutenu.
Możliwe, że część objawów wywołuje nie sam gluten, ale inne składniki zbóż, np. fermentujące węglowodany (FODMAP). U części osób pomaga dieta o niskiej zawartości FODMAP, ale powinna być prowadzona pod kontrolą dietetyka.
U osób z nieceliakalną nadwrażliwością na gluten opisywano objawy skórne, np. rumień i wysypkę. Są one jednak niespecyficzne. Krostki na twarzy, ramionach i plecach mogą mieć wiele innych przyczyn, np. trądzik albo podrażnienie kosmetykami, dlatego ich przyczynę powinien ocenić lekarz.
Swędząca wysypka z pęcherzykami, które pękają przy drapaniu, zwykle na łokciach, kolanach i pośladkach, może być opryszczkowatym zapaleniem skóry. Ta choroba skóry jest związana z celiakią, dlatego taką wysypkę trzeba pokazać lekarzowi przed odstawieniem glutenu.
Jednym z najbardziej frustrujących momentów dla pacjentów jest sytuacja, w której wszystkie standardowe testy wypadają prawidłowo, a dolegliwości nie ustępują. W przypadku nadwrażliwości nieceliakalnej jest to scenariusz częsty, ponieważ obecnie nie istnieje jedno badanie, które jednoznacznie potwierdza ten stan.
W praktyce diagnostyka opiera się na wykluczeniu celiakii i alergii na pszenicę, a następnie na obserwacji reakcji organizmu. Czasowa eliminacja glutenu, zwykle przez co najmniej 6 tygodni, pozwala ocenić, czy objawy ulegają poprawie. Nie odstawiaj glutenu przed badaniami w kierunku celiakii, ponieważ dieta bezglutenowa może dać fałszywie ujemny wynik.
Jeśli po eliminacji objawy słabną, a po ponownym wprowadzeniu glutenu wracają, przemawia to za nadwrażliwością na gluten. Taką próbę najlepiej prowadzić pod kontrolą lekarza lub dietetyka.
Najczęstsze są dolegliwości jelitowe przypominające zespół jelita drażliwego, np. ból brzucha, wzdęcia, biegunka czy nudności. Mogą też pojawiać się objawy spoza jelit, np. zmęczenie, mgła mózgowa, bóle głowy, stawów i mięśni czy wysypka.
Podejrzenie nadwrażliwości na gluten nie powinno prowadzić do chaotycznych eliminacji. Najrozsądniejszym krokiem jest świadoma obserwacja organizmu. Dziennik żywieniowy, w którym zapisywane są posiłki i objawy, często pozwala zauważyć zależności, które wcześniej umykały.
Jeśli decydujesz się na próbę eliminacji glutenu po wykluczeniu celiakii, zadbaj o jakość diety, aby nie doprowadzić do niedoborów. Dieta bezglutenowa nie zawsze jest zdrowsza, jeśli opiera się na wysoko przetworzonych zamiennikach. Warto skorzystać z pomocy dietetyka.
Nie wiadomo, czy nieceliakalna nadwrażliwość na gluten mija. Część osób dobrze toleruje niewielkie ilości glutenu, dlatego zakres diety warto ustalić indywidualnie z lekarzem lub dietetykiem.
Nie wiadomo. Jedna z hipotez zakłada, że nieceliakalna nadwrażliwość na gluten może być przejściowa, a część osób dobrze toleruje niewielkie ilości glutenu.
Nie. Nie ma badania, które potwierdza lub wyklucza nieceliakalną nadwrażliwość na gluten. Badania krwi służą do wykluczenia celiakii i alergii na pszenicę.
Nie. Dieta bezglutenowa przed badaniami może dać fałszywie ujemny wynik, dlatego gluten odstawia się dopiero po wykluczeniu celiakii i alergii na pszenicę.
Zwykle co najmniej 6 tygodni. Potem gluten wprowadza się ponownie i sprawdza, czy objawy wracają.