
Probiotyki dla seniorów – wsparcie dla mikrobiomu po 60-tce
Dojrzały mikrobiom jelitowy, podobnie jak cały organizm, ulega zmianom wraz z wiekiem. Niestety, nie zawsze są one korzystne – flora bakteryjna staje…

Odkryj, jakie oleje tłoczone na zimno są najlepsze dla Twojego zdrowia. W artykule porównujemy różne rodzaje olejów i podpowiadamy, jaki olej jest najzdrowszy do picia. Poznaj ich właściwości i zastosowania, aby świadomie wybierać produkty wspierające Twoje zdrowie.
Oleje tłoczone na zimno to produkty pozyskiwane z nasion lub owoców roślin oleistych poprzez mechaniczne wyciskanie, bez użycia wysokiej temperatury ani chemikaliów. Dzięki temu olej zachowuje więcej naturalnych składników, takich jak witamina E, niż olej rafinowany. Metoda tłoczenia na zimno jest często stosowana w przypadku oleju lnianego, kokosowego, z wiesiołka czy z czarnuszki. Dzięki niskiej temperaturze procesu tłoczenia, oleje te zachowują swój naturalny aromat i smak, które w procesie rafinacji w dużej części się tracą.
O wartości oleju decyduje przede wszystkim skład kwasów tłuszczowych, a nie sam sposób tłoczenia. Większość olejów roślinnych dostarcza nienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym omega-3 i omega-6. WHO zaleca zastępowanie nimi tłuszczów nasyconych, czyli m.in. masła, smalcu i tłustego mięsa. Wyjątkiem są oleje kokosowy i palmowy, które zawierają dużo tłuszczów nasyconych.
Do popularnych olejów tłoczonych na zimno należą olej lniany, kokosowy, z wiesiołka oraz z czarnuszki. Każdy z nich ma inny skład i inne zastosowanie.
Olej lniany jest jednym z najbogatszych roślinnych źródeł kwasu alfa-linolenowego (ALA), czyli roślinnego kwasu omega-3. Nie dostarcza jednak kwasów EPA i DHA, które znajdują się w rybach, dlatego nie zastępuje ich w diecie.
Olej kokosowy zawiera głównie nasycone kwasy tłuszczowe, w tym średniołańcuchowe (MCT). WHO wymienia go wśród tłuszczów bogatych w kwasy nasycone, które powinny dostarczać mniej niż 10% energii z diety. Dlatego nie jest zdrowszym zamiennikiem masła i lepiej używać go rzadko. Bywa stosowany w pielęgnacji skóry i włosów.
Olej z wiesiołka zawiera kwas gamma-linolenowy (GLA), jeden z kwasów omega-6. Często stosuje się go przy objawach napięcia przedmiesiączkowego czy menopauzy, ale według amerykańskiego NCCIH nie ma wystarczających dowodów, że w tych dolegliwościach pomaga.
Olej z czarnuszki ma wyrazisty, gorzkawy smak i od wieków jest używany w kuchni i medycynie ludowej Bliskiego Wschodu. Jego wpływ na odporność czy trawienie nie jest na tyle zbadany, żeby polecać go jako sposób na wsparcie zdrowia.
Jeśli chcesz pić olej lub jeść go na surowo, najczęściej wybiera się olej lniany ze względu na zawartość roślinnego kwasu omega-3. Ponieważ szybko się utlenia, kupuj małe butelki, przechowuj go w lodówce i nie podgrzewaj. Olej to dużo kalorii, dlatego wystarczy niewielka ilość, np. łyżka dodana do owsianki, sałatki lub koktajlu.
Jakie oleje najlepiej spożywać na surowo? Na surowo dobrze sprawdzają się oliwa z oliwek extra virgin, olej lniany, olej rzepakowy tłoczony na zimno czy olej z pestek dyni. Można je dodawać do sałatek, kasz, warzyw i past.
Jak włączyć oleje tłoczone na zimno do swojego menu? Możesz zacząć od dodawania ich do sałatek, zarówno liściastych, jak i tych z kasz czy warzyw strączkowych. Olej lniany lub konopny pasuje do porannych koktajli lub owsianki. Pamiętaj, aby włączać oleje stopniowo, zwracając uwagę na ich smak i to, jak reaguje na nie Twój organizm.
Który olej wybrać na start? Na początek dobrze sprawdzi się oliwa z oliwek extra virgin. Jest łatwo dostępna, ma łagodny smak i nadaje się do sałatek oraz krótkiego duszenia. Zawiera głównie kwasy jednonienasycone.
Ocena tego, który olej tłoczony na zimno jest najzdrowszy do picia, powinna opierać się przede wszystkim na jego profilu kwasów tłuszczowych. Kluczowe znaczenie ma proporcja kwasów nasyconych, jednonienasyconych oraz wielonienasyconych, w tym kwasów omega-3 i omega-6. WHO i polskie normy żywienia (NIZP PZH–PIB) zalecają, aby tłuszcze nasycone dostarczały nie więcej niż 10% energii z diety, a WHO zaleca zastępowanie ich tłuszczami nienasyconymi z roślin. Kwasy jednonienasycone znajdziesz m.in. w oliwie z oliwek, oleju rzepakowym i oleju z awokado.
Zwraca się też uwagę na proporcję kwasów omega-6 do omega-3. W typowej diecie kwasów omega-6 jest znacznie więcej, a olej lniany czy konopny dostarczają stosunkowo dużo omega-3. Z tego powodu nie sam fakt tłoczenia na zimno, lecz rzeczywisty skład kwasów tłuszczowych decyduje o wartości zdrowotnej oleju.
Ważną cechą olejów tłoczonych na zimno jest ich podatność na utlenianie. Oleje bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe są szczególnie wrażliwe na działanie światła, tlenu i temperatury. W wyniku utleniania powstają nadtlenki i aldehydy, które pogarszają smak i jakość oleju. Dlatego źle przechowywany olej lniany szybko jełczeje.
Z tego względu oleje tłoczone na zimno przeznaczone do picia powinny być przechowywane w ciemnych butelkach, w niskiej temperaturze, najlepiej w lodówce, oraz spożywane w krótkim czasie po otwarciu. Wysoka zawartość naturalnych antyoksydantów, takich jak tokoferole czy polifenole, zwiększa stabilność oleju, co sprawia, że oleje z oliwek extra virgin czy z czarnuszki są pod tym względem bardziej odporne niż oleje bardzo bogate w omega-3.
Picie oleju na czczo bywa promowane jako prosty sposób na poprawę trawienia, pracy wątroby czy obniżenie stanów zapalnych, ale brakuje dowodów, że taki sposób przynosi korzyści.
U osób z nadwrażliwością przewodu pokarmowego, refluksem żołądkowo-przełykowym lub zaburzeniami pracy pęcherzyka żółciowego picie oleju na czczo może nasilać dolegliwości, takie jak nudności czy ból brzucha. Dlatego rozsądniej jest jeść oleje tłoczone na zimno jako dodatek do potraw, a nie pić ich osobno.
Choć oleje tłoczone na zimno są postrzegane jako produkty naturalne i bezpieczne, ich długotrwałe spożywanie w nadmiernych ilościach może prowadzić do niepożądanych efektów zdrowotnych. Oleje są źródłem skoncentrowanej energii, dostarczając około 9 kcal w jednym gramie, dlatego ich nadmiar sprzyja dodatniemu bilansowi energetycznemu i przyrostowi masy ciała.
Istotne znaczenie ma również jakość produktu. Oleje niskiej jakości, źle przechowywane lub spożywane po upływie terminu przydatności mogą zawierać produkty utleniania lipidów, które pogarszają jakość oleju. Z tego względu zaleca się wybieranie olejów z wiarygodnych źródeł, spożywanie ich w umiarkowanych ilościach oraz regularną rotację różnych rodzajów olejów w diecie.

Zachowują więcej naturalnych składników, np. witaminy E, oraz smak i aromat. O wartości zdrowotnej decyduje jednak głównie skład kwasów tłuszczowych, dlatego nie każdy olej tłoczony na zimno jest zdrowszy od rafinowanego. Na przykład olej kokosowy zawiera dużo tłuszczów nasyconych.
Oleje tłoczone na zimno należy przechowywać w ciemnym, chłodnym miejscu, najlepiej w szklanej butelce, która ogranicza wpływ światła i tlenu. Niektóre, takie jak olej lniany, wymagają przechowywania w lodówce.
Oleje bogate w kwasy omega-3, jak lniany, nie nadają się do podgrzewania, bo łatwo się utleniają. Oliwę extra virgin można używać do krótkiego duszenia. Do smażenia w wysokiej temperaturze lepiej wybrać olej rafinowany i nie dopuszczać do jego dymienia.