Medycyna rodzinna

Probiotyki dla seniorów – wsparcie dla mikrobiomu po 60-tce

dłoń trzymającą białą butelkę jogurtu na tle trójwymiarowych, niebieskich modeli bakterii probiotycznych unoszących się w jasnoniebieskiej, przestrzennej scenerii, sugerująca zdrowotne korzyści produktów fermentowanych

Dojrzały mikrobiom jelitowy, podobnie jak cały organizm, ulega zmianom wraz z wiekiem. Niestety, nie zawsze są one korzystne – flora bakteryjna staje się mniej różnorodna, co może prowadzić do problemów trawiennych i obniżenia odporności. Na szczęście istnieją sposoby, by wspierać zdrowie jelit także w starszym wieku. Jednym z nich jest stosowanie synbiotyków i probiotyków przeznaczonych specjalnie dla seniorów.

Jak starzenie wpływa na mikrobiom jelitowy?

Wraz z upływem lat mikroflora jelitowa stopniowo traci różnorodność, a zmiany są zwykle wyraźniejsze po 80. roku życia. Wpływ na nią mają nie tylko wiek, ale też dieta, przyjmowane leki, choroby przewlekłe i pobyty w placówkach opieki. Badacze wiążą mniej zróżnicowaną florę jelitową u osób starszych z gorszym stanem zdrowia, ale nie zawsze wiadomo, co jest przyczyną, a co skutkiem.

Wielolekowość a flora jelitowa

Na mikrobiom seniorów duży wpływ może mieć wielolekowość, czyli jednoczesne stosowanie wielu leków. W podeszłym wieku często leczy się kilka chorób przewlekłych, a część leków zmienia skład bakterii jelitowych.

W dużym badaniu holenderskim najsilniej ze zmianami flory jelitowej wiązały się:

  • inhibitory pompy protonowej, czyli leki stosowane m.in. przy zgadze i chorobie wrzodowej,
  • metformina, lek stosowany w cukrzycy typu 2,
  • antybiotyki,
  • środki przeczyszczające.

Nie oznacza to, że tych leków należy unikać. Leków przepisanych przez lekarza nie odstawia się na własną rękę. Jeśli przyjmujesz wiele leków i masz problemy z trawieniem, warto omówić z lekarzem lub farmaceutą, czy wszystkie są nadal potrzebne.

Probiotyki i synbiotyki jako wsparcie dla seniorów

Probiotyki to żywe kultury bakterii, które przyjmowane regularnie mogą wspierać równowagę mikrobiologiczną jelit. Synbiotyki łączą w sobie probiotyki i prebiotyki (czyli substancje stanowiące pożywkę dla dobrych bakterii).

Najlepiej udokumentowane jest stosowanie probiotyków w czasie antybiotykoterapii, bo zmniejsza ryzyko biegunki po leczeniu. Działanie zależy jednak od konkretnego szczepu, dawki i czasu stosowania. Dowody na inne korzyści u seniorów, np. na odporność, sprawność czy funkcje poznawcze, są ograniczone i niejednoznaczne.

Jak wybrać probiotyk dla seniora?

Nie wszystkie preparaty probiotyczne działają w taki sam sposób. Kluczowe znaczenie ma dobór odpowiednich szczepów bakterii, które zostały przebadane klinicznie i wykazują korzyści dla osób starszych.

Warto wybierać preparat z podaną pełną nazwą szczepu (oznaczeniem literowo-cyfrowym po nazwie gatunku bakterii) i liczbą bakterii, którego działanie zbadano w danej sytuacji, np. przy antybiotykoterapii. Wiele probiotyków jest sprzedawanych jako suplementy diety, a suplementy nie przechodzą takiej oceny skuteczności jak leki.

Synbiotyki z kolei, oprócz samych bakterii, dostarczają także prebiotyków, takich jak inulina czy fruktooligosacharydy (FOS). Mają one być pożywką dla bakterii probiotycznych.

Przed rozpoczęciem suplementacji warto porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli senior przyjmuje wiele leków lub choruje przewlekle. Probiotyk nie zastępuje diagnostyki. Nowe zaparcia lub biegunki, krew w stolcu, chudnięcie bez wyraźnej przyczyny czy nawracające bóle brzucha u osoby starszej wymagają oceny lekarza.

Rola diety i stylu życia w modulowaniu mikrobiomu jelitowego u seniorów

Mikrobiom jelitowy zależy od codziennych nawyków. U osób starszych duże znaczenie mają jakość diety, regularność posiłków oraz poziom aktywności fizycznej. Bakteriom jelitowym sprzyja urozmaicona dieta bogata w błonnik, czyli warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste, a także produkty fermentowane, np. kefir, jogurt czy kiszonki. Osoby starsze, zwłaszcza w placówkach opieki, często jedzą za mało błonnika. Część bakterii jelitowych rozkłada błonnik do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, takich jak maślan, które są ważne dla błony śluzowej jelita.

Pomaga też regularna, umiarkowana aktywność fizyczna, np. codzienne spacery, która ułatwia pracę jelit i zmniejsza skłonność do zaparć. Ważne jest również picie odpowiedniej ilości płynów, zwłaszcza przy diecie bogatej w błonnik.

Bezpieczeństwo stosowania probiotyków i synbiotyków u osób starszych

Probiotyki i synbiotyki są zwykle dobrze tolerowane, ale u seniorów należy zwrócić szczególną uwagę na indywidualny stan zdrowia oraz współistniejące choroby. Osoby z ciężkimi niedoborami odporności, chorobami nowotworowymi w trakcie intensywnego leczenia lub po rozległych zabiegach chirurgicznych powinny stosować tego typu preparaty wyłącznie po konsultacji lekarskiej. Najczęstsze działania niepożądane to przejściowe wzdęcia lub uczucie pełności.

Źródła

  1. Bradley E, Haran J. The human gut microbiome and aging. Gut Microbes 2024https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11152108/ (otwiera się w nowej karcie)
  2. Vich Vila A. i in. Impact of commonly used drugs on the composition and metabolic function of the gut microbiota. Nat Commun 2020https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31953381/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. mp.pl/pacjent. Probiotyki, prebiotyki, synbiotyki i postbiotyki. Korzystne działanie i stosowaniehttps://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/142829,probiotyki-prebiotyki-i-synbiotyki (otwiera się w nowej karcie)
  4. NCEŻ (NIZP PZH–PIB). Pokarm przyjazny dla jelit pod względem równowagi mikrobiologicznejhttps://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/pokarm-przyjazny-dla-jelit-pod-wzgledem-rownowagi-mikrobiologicznej/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne