Interna

Jak dbać o układ nerwowy?

Kobieta medytuje i w ten sposób dba o swój układ nerwowy.

Układ nerwowy, czyli mózg, rdzeń kręgowy i nerwy, steruje ruchem, myśleniem, pamięcią, zmysłami, snem, oddychaniem, pracą serca i trawieniem. Na jego zdrowie w dużym stopniu wpływa styl życia. Wyjaśniamy, jak dbać o układ nerwowy na co dzień i jakie objawy wymagają pilnej pomocy.

Czym jest układ nerwowy?

Układ nerwowy to złożony i skomplikowany system organizmu, który kieruje prawie wszystkim, co robisz, myślisz, mówisz lub czujesz. Jest jak centralny komputer, który kontroluje skomplikowane procesy, takie jak ruch, myśl i pamięć.

Funkcje układu nerwowego można podzielić na trzy główne kategorie: czuciową, integracyjną i motoryczną. Czujniki układu nerwowego zbierają informacje z całego ciała i zewnętrznego środowiska, przekazując je do mózgu i rdzenia kręgowego, które pełnią rolę centrum integracyjnego. Tam informacje są przetwarzane i interpretowane, co prowadzi do wydania odpowiednich poleceń dla konkretnych części ciała.

Twój układ nerwowy wpływa na wiele aspektów zdrowia, między innymi na:

  • myśli, pamięć, nauka i uczucia,
  • ruchy, takie jak równowaga i koordynacja,
  • zmysły,
  • sen, gojenie i starzenie się,
  • wzorce bicia serca i oddychania,
  • reakcje na stresujące sytuacje,
  • trawienie, a także to, jak bardzo jesteś głodny i spragniony,
  • ciśnienie krwi,
  • procesy ciała, takie jak dojrzewanie.

Układ nerwowy, składający się z mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów, jest zatem centrum dowodzenia Twojego ciała. Reguluje wszystkie systemy organizmu, pozwala na doświadczenie otoczenia i umożliwia interakcję ze światem.

Choroby układu nerwowego

Choroby układu nerwowego są szeroką grupą zaburzeń, które wpływają na funkcjonowanie mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów obwodowych. Zalicza się do nich wiele różnorodnych stanów, od schorzeń genetycznych, przez choroby degeneracyjne, aż po zaburzenia spowodowane urazami czy infekcjami.

Do najbardziej znanych chorób układu nerwowego należą Alzheimer, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, epilepsja, migrena, udar mózgu oraz różne formy neuropatii obwodowych. Każda z nich daje inne objawy i wymaga innego leczenia.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc? Nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, opadnięcie kącika ust, bełkotliwa mowa, nagła utrata widzenia, splątanie albo napad drgawek mogą oznaczać udar mózgu lub inny stan zagrożenia życia. Wtedy od razu dzwoń pod numer 112 lub 999. Gdy objawy, takie jak drętwienie, drżenie, zaburzenia równowagi czy pamięci, narastają stopniowo, umów wizytę u lekarza.

Jak dbać o układ nerwowy na co dzień?

Na zdrowie mózgu i nerwów najbardziej wpływają sen, ruch, dieta oraz unikanie używek. Oto jak dbać o układ nerwowy na co dzień:

  • śpij 7–8 godzin każdej nocy i kładź się spać o stałych porach,
  • unikaj palenia i picia nadmiernej ilości alkoholu, ponieważ może to prowadzić do uszkodzeń komórek nerwowych i zaburzeń w funkcjonowaniu układu nerwowego. Długotrwałe spożywanie alkoholu może również prowadzić do neuropatii, czyli uszkodzenia nerwów, co może skutkować m.in. drętwieniem, mrowieniem i bólem kończyn. Palenie papierosów z kolei może prowadzić do zaburzeń krążenia, które wpływają na zdrowie układu nerwowego.
  • stymuluj mózg za pomocą czynności, takich jak ręczne pisanie lub granie w gry umysłowe, takie jak szachy lub Sudoku,
  • ruszaj się regularnie, czyli 150–300 minut umiarkowanego wysiłku albo 75–150 minut intensywnego wysiłku tygodniowo, zgodnie z zaleceniami WHO,
  • utrzymuj zdrową wagę, bo otyłość zwiększa ryzyko cukrzycy, a cukrzyca może uszkadzać nerwy (neuropatia cukrzycowa),
  • unikaj narażenia na toksyczne substancje, takie jak pestycydy czy rozpuszczalniki, i stosuj środki ochrony w pracy, w której masz z nimi kontakt. Przewlekły stres sprzyja zaburzeniom lękowym i depresyjnym, dlatego warto szukać sposobów na jego ograniczenie, a przy długotrwałym obniżeniu nastroju porozmawiać z lekarzem,
  • chroń głowę i kręgosłup, np. zakładając kask podczas jazdy na rowerze i uprawiania ryzykownych sportów.

Co jeść, żeby wzmocnić układ nerwowy?

Aby wzmocnić układ nerwowy, warto zwrócić uwagę na swoją dietę. Spożywanie odpowiednich produktów spożywczych może pomóc w utrzymaniu zdrowia mózgu i układu nerwowego. Najlepiej sprawdza się urozmaicona dieta, bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, ryby i orzechy. Ważne są m.in.:

  • tryptofan, czyli aminokwas, z którego organizm wytwarza serotoninę i melatoninę. Trzeba go dostarczać z pożywieniem,
  • wapń, który znajduje się w zielonych warzywach liściastych, jajach, mleku, serze i innych produktach mlecznych,
  • potas, który można znaleźć w bananach, pomarańczach, suszonych śliwkach i granatach,
  • witaminy z grupy B, które znajdują się m.in. w zielonych warzywach liściastych, produktach pełnoziarnistych, mleku i przetworach mlecznych. Przy urozmaiconej diecie zwykle nie trzeba ich suplementować.

Oto kilka produktów, które warto włączyć do diety:

  • ryby morskie bogate w kwasy omega-3, takie jak łosoś, makrela i tuńczyk,
  • jajka, które są bogate w cholinę, ważny składnik odżywczy dla mózgu,
  • owoce i warzywa, zwłaszcza te o ciemnym kolorze, takie jak jagody,
  • szpinak i brokuły, które zawierają wiele witamin i minerałów, takich jak witamina C, witamina E i magnez,
  • produkty pełnoziarniste, takie jak brązowy ryż i pełnoziarnisty chleb, które są bogate w witaminy z grupy B,
  • niesolone orzechy i nasiona, np. orzechy włoskie, które zawierają kwasy tłuszczowe omega-3.

Dieta to tylko jeden z elementów dbania o układ nerwowy. Równie ważne są regularna aktywność fizyczna, sen i radzenie sobie ze stresem.

Jakie aktywności pozytywnie wpływają na układ nerwowy?

Dobrze działają zajęcia, które łączą ruch, wysiłek umysłowy i kontakt z innymi ludźmi, np.:

  • Ćwiczenia aerobowe, takie jak jogging, pływanie, jazda na rowerze czy szybki marsz.
  • Medytacja i ćwiczenia oddechowe, które mogą pomóc w radzeniu sobie ze stresem.
  • Tai chi i qigong, czyli ćwiczenia łączące spokojny ruch z oddechem.
  • Joga, która łączy ruch, rozciąganie i pracę z oddechem.
  • Gry umysłowe, takie jak krzyżówki, sudoku czy szachy, oraz nauka nowych umiejętności.
  • Muzyka, zarówno słuchanie, jak i gra na instrumencie.
  • Spacerowanie, czyli regularne spacery w otoczeniu natury, zwłaszcza w lesie.
  • Zabawy z psem, które mogą pomóc się zrelaksować.
  • Taniec, malowanie czy rzeźbienie.
  • Aktywności społeczne, czyli czas spędzany z rodziną i przyjaciółmi, np. podczas wycieczek czy gry w piłkę.

Źródła

  1. Cleveland Clinic. Nervous Systemhttps://my.clevelandclinic.org/health/articles/21202-nervous-system (otwiera się w nowej karcie)
  2. NIZP PZH–PIB, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Styl życia dobry dla mózguhttps://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/styl-zycia-dobry-dla-mozgu/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. NIZP PZH–PIB, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Dieta dla zestresowanychhttps://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/dieta-dla-zestresowanych/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne