Choroby od A do Z

Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona to postępująca choroba układu nerwowego. Najczęściej daje drżenie, spowolnienie ruchów, sztywność mięśni i zaburzenia chodu, ale także problemy ze snem, nastrojem i trawieniem. Nie da się jej wyleczyć, jednak leki, rehabilitacja i ruch często pozwalają przez lata dobrze kontrolować objawy.

Co to jest choroba Parkinsona?

Choroba Parkinsona to przewlekła, postępująca choroba układu nerwowego. W mózgu obumierają komórki wytwarzające dopaminę, więc ruchy stają się wolniejsze i trudniej je zacząć. Zwykle zaczyna się po 60. roku życia.

  • Nie tylko ruch

    Choroba daje też zaparcia, zaburzenia snu, utratę węchu czy obniżony nastrój. Objawy ruchowe pojawiają się, gdy ubyło już wiele komórek.

  • Parkinson a parkinsonizm

    Parkinsonizm to zespół objawów (spowolnienie, sztywność, drżenie). Jego najczęstszą przyczyną jest choroba Parkinsona, ale wywołują go też leki, zmiany naczyniowe i zespoły atypowe, które gorzej reagują na leczenie.

  • Etapy choroby Parkinsona

    Na początku objawy dotyczą jednej strony ciała, potem obu. Później dochodzą zaburzenia równowagi, upadki i zamrożenie chodu. U części osób choroba latami pozostaje łagodna.

Przyczyny choroby Parkinsona

Przyczyny nie są w pełni znane. W neuronach odkłada się białko alfa-synukleina, a komórki obumierają. Choroba nie jest zakaźna i nie wywołuje jej stres ani brak ruchu.

Czynniki ryzyka to:

  • Wiek to najważniejszy czynnik ryzyka
  • Płeć męska
    Mężczyźni chorują nieco częściej.
  • Choroba Parkinsona u bliskich krewnych
  • Pestycydy i toksyny
    Długi kontakt z niektórymi pestycydami lub rozpuszczalnikami.

Czy choroba Parkinsona jest dziedziczna? Zwykle nie. Postacie rodzinne są rzadkie. Gdy objawy zaczynają się przed 50. rokiem życia albo choruje kilka osób w rodzinie, lekarz może zaproponować konsultację genetyczną.

Objawy choroby Parkinsona

Objawy narastają powoli, często po jednej stronie ciała. Bywają mylone ze starzeniem lub chorobą stawów.

  • Pierwsze objawy

    • drżenie jednej ręki w spoczynku,
    • drobniejsze pismo,
    • wolniejsze zapinanie guzików i krojenie,
    • sztywny bark, jedna ręka mniej pracuje przy chodzeniu,
    • krótsze kroki, szuranie,
    • uboższa mimika, cichsza mowa.
  • Sygnały przed objawami ruchowymi

    Utrata węchu, zaparcia, gwałtowne ruchy we śnie, obniżony nastrój. Same nie potwierdzają choroby, ale ze spowolnieniem lub drżeniem są powodem do konsultacji.

  • Spowolnienie ruchów (bradykinezja)

    Ubieranie się i wstawanie trwają dłużej, ruchy tracą automatyzm.

  • Drżenie spoczynkowe

    Gdy ręka odpoczywa, słabnie przy ruchu. Nie każdy chory je ma i nie każde drżenie to Parkinson.

  • Sztywność mięśni

    Napięcie, ból barku, karku lub pleców.

  • Zaburzenia chodu i równowagi

    Drobne kroki, pochylona sylwetka, „zamrożenie”, gdy stopy jakby przyklejają się do podłogi. Rośnie ryzyko upadków.

  • Objawy pozaruchowe

    Zaburzenia snu, zaparcia, zmęczenie, depresja, lęk, ból, spadki ciśnienia przy wstawaniu, kłopoty z moczem, połykaniem i pamięcią, później omamy.

Objawy pozaruchowe często bardziej obniżają jakość życia niż drżenie, więc mów o nich lekarzowi.

Diagnostyka choroby Parkinsona

Nie ma jednego badania na chorobę Parkinsona. Rozpoznaje ją neurolog na podstawie wywiadu, badania i obserwacji w czasie.

Diagnostyka choroby Parkinsona
Badanie / ocenaCo warto wiedzieć
Badanie neurologiczne

Ocena ruchów i objawów

Szybkość ruchów, napięcie mięśni, drżenie, chód, równowaga i mowa. Poprawa po lewodopie wspiera rozpoznanie, ale go nie przesądza.

Obrazowanie mózgu

Rezonans magnetyczny lub tomografia

Przy nietypowych lub szybko narastających objawach, by wykluczyć zmiany naczyniowe, guz lub wodogłowie.

W wybranych przypadkach

SPECT z transporterem dopaminy

Pomaga odróżnić Parkinsona m.in. od drżenia samoistnego.

Badania krwi

Tarczyca, B12, wątroba, nerki

U młodszych osób z nietypowym obrazem także w kierunku choroby Wilsona.

Przegląd leków

Lista wszystkich leków

Niektóre leki psychiatryczne i przeciwwymiotne wywołują parkinsonizm. Nie odstawiaj ich samodzielnie, bo to może być niebezpieczne.

Różnicowanie

Drżenie samoistne

W drżeniu samoistnym ręka drży przy czynnościach, np. pisaniu czy piciu z kubka.

Leczenie choroby Parkinsona

Leczenie zmniejsza objawy i pomaga zachować sprawność, ale nie zatrzymuje choroby. Łączy leki, rehabilitację, ruch i wsparcie psychologiczne.

  • Lewodopa

    Najskuteczniejszy lek objawowy, w mózgu zmienia się w dopaminę. Podaje się ją z karbidopą lub benserazydem.

  • Inne leki

    Agoniści dopaminy, inhibitory MAO-B i COMT, amantadyna. U starszych lekarz pilnuje splątania, omamów, senności i spadków ciśnienia.

  • Fluktuacje i dyskinezy

    Z czasem sprawność słabnie przed dawką i pojawiają się mimowolne ruchy. Nie zmieniaj, nie pomijaj i nie przesuwaj dawek samodzielnie.

  • Objawy pozaruchowe

    Zaparcia, depresję, zaburzenia snu i spadki ciśnienia leczy się osobno.

  • Fizjoterapia

    Poprawia chód i równowagę. Przy zamrożeniu chodu pomaga liczenie kroków, rytm muzyki lub linie na podłodze.

  • Terapia zajęciowa

    Uczy bezpiecznego ubierania się, mycia i gotowania.

  • Logopeda

    Ćwiczy siłę głosu, wyraźną mowę i bezpieczne połykanie.

  • Głęboka stymulacja mózgu (DBS)

    Elektrody w mózgu dla wybranych osób z wahaniami sprawności, dyskinezami lub drżeniem mimo leków. Zmniejsza objawy, nie zatrzymuje choroby.

  • Terapie infuzyjne

    Podają leki w sposób ciągły.

O DBS i terapiach infuzyjnych decyduje zespół specjalistów.

Dieta i styl życia przy chorobie Parkinsona

  • Regularny ruch

    Spacery, nordic walking, taniec, tai-chi i ćwiczenia równowagi zmniejszają sztywność. Regularność jest ważniejsza niż intensywność.

  • Dieta przy zaparciach

    Błonnik, warzywa, owoce, płyny i ruch. Chudnięcie lub krztuszenie się przy jedzeniu wymaga konsultacji.

  • Białko a lewodopa

    Białko może osłabiać wchłanianie lewodopy, ale nie ograniczaj go sam. Pory leków i posiłków omów z neurologiem lub dietetykiem.

  • Bezpieczny dom

    Bez dywaników i kabli na podłodze, z nocnym światłem, poręczami i matą w łazience.

  • Sen

    Stałe pory snu i krótsze drzemki. Uporczywe problemy zgłoś lekarzowi.

Choroba Parkinsona a codzienne funkcjonowanie

Trudne czynności planuj na porę, gdy leki działają najlepiej. Bliscy powinni dać choremu czas, zamiast wyręczać go we wszystkim.

  • Co ułatwia dzień?

    Ubrania łatwe do zakładania, buty bez sznurowania, sztućce z grubym uchwytem, krzesła z podłokietnikami i organizer na leki.

  • Praca, samochód, nastrój

    O prowadzeniu auta i pracy porozmawiaj z lekarzem. Apatia, lęk i obniżony nastrój wymagają tej samej uwagi co objawy ruchowe.

  • Jak przygotować się do wizyty u neurologa?
    • Zapisz objawy i zmiany z ostatnich tygodni.
    • Zabierz listę leków i suplementów z dawkami i godzinami.
    • Przez kilka dni notuj godziny leków, lepsze i gorsze okresy, mimowolne ruchy i senność.
    • Przyjdź z bliską osobą.

Rokowanie i powikłania choroby Parkinsona

Przebieg jest indywidualny i zmienia się latami, nie dniami. Nagłe pogorszenie ma często inną, odwracalną przyczynę, np. infekcję, odwodnienie, zaparcie lub błąd w lekach.

  • Możliwe powikłania

    • upadki i złamania,
    • zaburzenia połykania, grożące niedożywieniem i zachłystowym zapaleniem płuc,
    • zaburzenia pamięci, omamy, dezorientacja,
    • skutki leków: mimowolne ruchy, senność, spadki ciśnienia, obrzęki, hazard lub kompulsywne zakupy. Zgłoś je neurologowi.
  • Kiedy szybko do lekarza?

    Szybkiej konsultacji wymagają nagłe pogorszenie chodu, częste upadki, omdlenia, krztuszenie się, duża senność, nowe omamy, dezorientacja, szybki spadek pamięci, depresja i nietypowe zachowania po lekach. Myśli samobójcze to stan nagły. Dzwoń pod 112.

Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek

Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.

Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.

Leki stosowane w leczeniu

Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.

Na receptę

Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.

Lekarze, którzy mogą pomóc

Wszyscy lekarze: neurolog

Najczęstsze pytania

Jak długo żyje osoba z chorobą Parkinsona?

Przy obecnym leczeniu większość chorych ma prawidłową lub zbliżoną do prawidłowej długość życia. Duże znaczenie mają wiek zachorowania, choroby współistniejące i powikłania, takie jak upadki, zaburzenia połykania czy infekcje.

Co boli przy chorobie Parkinsona?

Ból może dotyczyć mięśni, stawów, pleców, karku, barków i kończyn. Często wynika ze sztywności i zmienionej postawy, czasem nasila się, gdy lek przestaje działać przed kolejną dawką. Warto go zgłosić, bo często da się go zmniejszyć.

Czy drżenie rąk zawsze oznacza chorobę Parkinsona?

Nie. Drżenie może wynikać m.in. z drżenia samoistnego, stresu, nadczynności tarczycy, leków lub nadmiaru kofeiny. Jeśli narasta, dotyczy jednej strony ciała albo towarzyszy mu spowolnienie lub sztywność, skonsultuj się z neurologiem.

Czy stres nasila objawy choroby Parkinsona?

Stres nie jest przyczyną choroby, ale może nasilać drżenie, sztywność i trudności z chodzeniem. Nasilony lęk, obniżony nastrój lub bezsenność warto zgłosić lekarzowi.

Źródła

  1. Mayo Clinic. Parkinson's disease - Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/parkinsons-disease/symptoms-causes/syc-20376055 (otwiera się w nowej karcie)
  2. National Institute on Aging. Parkinson's Disease: Causes, Symptoms, and Treatmentshttps://www.nia.nih.gov/health/parkinsons-disease/parkinsons-disease-causes-symptoms-and-treatments (otwiera się w nowej karcie)
  3. NHS. Parkinson's diseasehttps://www.nhs.uk/conditions/parkinsons-disease/ (otwiera się w nowej karcie)
  4. Polski Przegląd Neurologiczny – Sławek J. Choroba Parkinsona — słowa „klucze” do rozpoznania i efektywnego leczenia (2022)https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/view/PPN.2022.0019 (otwiera się w nowej karcie)
  5. NIZP PZH–PIB (NCEŻ) – Zalecenia żywieniowe i aktywność fizyczna w chorobie Parkinsonahttps://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-neurodegeneracyjne/zalecenia-zywieniowe-i-aktywnosc-fizyczna-w-chorobie-parkinsona/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne