Choroba Alzheimera
Choroba Alzheimera to postępująca choroba mózgu, która stopniowo zaburza pamięć, myślenie, orientację, zachowanie i samodzielność. Jest najczęstszą przyczyną otępienia (według WHO 60–70% przypadków), ale nie każda utrata pamięci oznacza Alzheimera. Wczesna diagnostyka pomaga odróżnić ją od depresji, niedoborów, chorób tarczycy czy działania leków.
Co to jest choroba Alzheimera?
Choroba Alzheimera to postępująca choroba mózgu, która stopniowo odbiera pamięć, myślenie, mowę i samodzielność. Rozwija się powoli, więc pierwsze sygnały bywają brane za roztargnienie lub starzenie. Nie jest jednak prawidłową częścią starzenia się.
- Alzheimer a demencja
Demencja (otępienie) to zespół objawów, a Alzheimer jest jego najczęstszą przyczyną. Otępienie mogą też dawać inne choroby, dlatego „to demencja” nie powinno kończyć diagnostyki.
- Wczesny etap
Kłopot z zapamiętywaniem nowych rzeczy, planowaniem i znajdowaniem słów. Chory jest samodzielny, ale potrzebuje przypomnień.
- Etap umiarkowany
Gubienie się w znanych miejscach, problemy z lekami, pieniędzmi i higieną, zmiany nastroju, zaburzenia snu. Rośnie rola opiekuna.
- Etap zaawansowany
Pomoc przy jedzeniu, myciu i chodzeniu, problemy z połykaniem i mową, chudnięcie, ryzyko infekcji, upadków i odleżyn.
Przyczyny choroby Alzheimera
Choroba zaczyna się wiele lat przed objawami. W mózgu odkładają się beta-amyloid i zmienione białko tau, a komórki nerwowe stopniowo obumierają, najpierw w obszarach pamięci.
1Czynniki ryzyka
Najważniejszy jest wiek, a także choroba w rodzinie i niektóre geny. Na część czynników można wpływać:
- nadciśnienie, cukrzyca, otyłość, wysoki cholesterol,
- palenie i brak ruchu,
- mała aktywność umysłowa i samotność,
- niedosłuch,
- depresja i zaburzenia snu,
- ciężkie lub powtarzające się urazy głowy.
Dbanie o nie wspiera zdrowie mózgu, choć nie gwarantuje ochrony.
2Czy choroba Alzheimera jest dziedziczna?
Zwykle nie w prosty sposób. Wariant APOE ε4 zwiększa ryzyko, ale nie przesądza o chorobie. Gdy kilka osób w rodzinie zachorowało przed 65. rokiem życia, warto porozmawiać z neurologiem lub poradnią genetyczną.
3Wczesny i późny początek
Zwykle choroba zaczyna się po 65. roku życia. Wcześniejszy początek jest rzadszy, bywa mylony ze stresem lub depresją i wymaga dokładnej diagnostyki.
Objawy choroby Alzheimera
Objawy narastają powoli i dotyczą nie tylko pamięci, ale też myślenia, zachowania i mowy. Pojedyncze zapomnienie nie oznacza choroby, niepokojący jest narastający wzorzec. Często pierwsi zauważają go bliscy.
Pierwsze objawy choroby Alzheimera
- zapominanie niedawnych rozmów, powtarzanie tych samych pytań,
- odkładanie rzeczy w dziwne miejsca, np. kluczy do lodówki,
- kłopot z planowaniem, np. przelewem, przepisem, telefonem,
- wycofanie i unikanie spotkań.
Pamięć, orientacja i mowa
Chory lepiej pamięta dawne wydarzenia niż wczorajsze, myli daty, gubi się na znanej trasie i szuka słów. Z czasem nie rozpoznaje osób i miejsc.
Zachowanie i nastrój
Drażliwość, podejrzliwość, apatia, lęk, niepokój wieczorem. To nie złośliwość, często stoją za tym dezorientacja, ból, głód lub infekcja. Słabnie też ocena bezpieczeństwa, np. w kuchni czy za kierownicą.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nagłe splątanie, zaburzenia mowy, niedowład, opadnięty kącik ust, silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub nagła zmiana zachowania mogą oznaczać udar. Dzwoń pod 112. Nie tłumacz ich Alzheimerem.
Gwałtowne pogorszenie u osoby chorej (senność, majaczenie, gorączka, odmowa jedzenia i picia, upadek, nagła niemożność chodzenia) wymaga szybkiego kontaktu z lekarzem.
Diagnostyka choroby Alzheimera
Lekarz ocenia, czy kłopoty z pamięcią są większe niż w danym wieku, narastają i utrudniają życie. Zawsze szuka też odwracalnych przyczyn, takich jak depresja, niedobory, leki czy bezdech senny.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Wywiad z chorym i bliskim | Kiedy zaczęły się objawy, jak chory radzi sobie z lekami, pieniędzmi i gotowaniem, czy prowadzi samochód. |
| Testy pamięci | Krótkie testy w gabinecie, a przy niejasnym obrazie badanie neuropsychologiczne. Wynik zaburzają m.in. stres, niedosłuch, depresja i brak snu. |
| Badania krwi | M.in. morfologia, glukoza, elektrolity, wątroba, nerki, TSH, witamina B12 i kwas foliowy. |
| Rezonans lub tomografia mózgu | Wykluczają guz, krwiak, wodogłowie i udary oraz pokazują zanik mózgu. W wybranych przypadkach wykonuje się PET lub biomarkery z płynu mózgowo-rdzeniowego albo krwi. |
| Z czym można pomylić Alzheimera? | Z depresją, bezdechem sennym, niedoborem B12, chorobami tarczycy, odwodnieniem, infekcją, lekami, alkoholem i innymi chorobami mózgu. Nagłe splątanie bardziej pasuje do stanu ostrego. |
Leczenie choroby Alzheimera
Choroby Alzheimera nie da się dziś wyleczyć ani zatrzymać. Leczenie łagodzi objawy, spowalnia pogorszenie i pomaga dłużej zachować samodzielność. Leki dobiera lekarz.
Leki objawowe
W łagodnym i umiarkowanym stadium donepezil, rywastygmina lub galantamina, w umiarkowanym i zaawansowanym memantyna. Mogą dawać nudności, biegunkę, zawroty głowy lub wolne tętno. Nie odstawiaj ich i nie zmieniaj dawek samodzielnie.
Leki spowalniające chorobę
Nowsze leki na złogi amyloidu mogą spowalniać chorobę u wybranych osób we wczesnym stadium. Wymagają leczenia w specjalistycznym ośrodku, bo grożą obrzękiem i drobnymi krwawieniami w mózgu.
Leczenie bez leków
Trening pamięci, ruch, kontakty z ludźmi, stały plan dnia i leczenie depresji, bólu, niedosłuchu oraz chorób przewlekłych. Warto przejrzeć z lekarzem leki nasenne i uspokajające, bo nasilają splątanie.
Przy nagłej senności, majaczeniu, gorączce z dusznością lub gwałtownym pogorszeniu stanu nie czekaj na teleporadę, dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.
Nieleczona choroba Alzheimera i możliwe powikłania
Bez diagnozy i wsparcia największe zagrożenia są praktyczne, a chory może nie umieć powiedzieć, co mu dolega.
- Upadki i urazy, zwłaszcza w łazience, na schodach i nocą.
- Odwodnienie i niedożywienie, objawiające się sennością, suchością w ustach, rzadszym oddawaniem moczu i większą dezorientacją.
- Infekcje dróg moczowych, płuc i skóry oraz zachłyśnięcie przy kłopotach z połykaniem.
- Odleżyny i zaparcia przy małej ruchliwości.
Ważne: nagła senność, gorączka, kaszel, duszność, ból, odmowa jedzenia, majaczenie lub gwałtowne pogorszenie zachowania wymagają konsultacji lekarskiej.
Zaawansowana choroba Alzheimera
Chory potrzebuje pomocy we wszystkim i może nie zgłosić bólu. Opieka skupia się na komforcie, jedzeniu, piciu, skórze i bólu, z pomocą lekarza, pielęgniarki i w razie potrzeby opieki paliatywnej. O celach leczenia warto rozmawiać wcześniej.
Życie z chorobą Alzheimera na co dzień
Chory powinien być samodzielny tak długo, jak to bezpieczne. Lepiej dzielić zadania na proste kroki niż wyręczać. Pomagają stałe pory dnia, widoczny kalendarz i spokojne tempo.
- Bezpieczny dom
- usuń dywaniki, popraw oświetlenie, zabezpiecz kuchenkę, chemię i pieniądze,
- pilnuj leków, np. organizerem,
- daj choremu kartę z telefonem opiekuna, a przy ryzyku oddalania się rozważ lokalizator,
- o prowadzeniu samochodu porozmawiaj z lekarzem.
- Jak rozmawiać z chorym?
Spokojnie, krótkimi zdaniami, jedno pytanie naraz. Nie wytykaj pomyłek. Niepokój często wynika z bólu, głodu, pragnienia lub zmęczenia.
- Sen, jedzenie i ruch
Dzienne światło, ruch i krótsze drzemki poprawiają sen. Regularne posiłki, przypominanie o piciu i codzienny, bezpieczny ruch wspierają sprawność i nastrój.
Opieka nad osobą z chorobą Alzheimera
Opieka rośnie wraz z chorobą, od przypominania o lekach do pomocy w higienie i jedzeniu. Zaplanuj ją i podziel obowiązki w rodzinie, zanim dojdzie do kryzysu.
Gdzie opiekun szuka pomocy?
Zmęczenie, bezsenność i poczucie winy opiekuna to realne przeciążenie. Pomogą lekarz, pielęgniarka środowiskowa, pracownik socjalny, grupy wsparcia i opieka dzienna. Opieka wytchnieniowa to nie porzucenie chorego.
Kiedy opieka całodobowa?
Gdy chory nie jest bezpieczny sam, np. gubi się, myli leki, nie je, upada, wychodzi w nocy, albo gdy opiekun jest wyczerpany. Czasem wystarczy więcej pomocy w domu, czasem lepszy jest ośrodek.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Leki stosowane w leczeniu
Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.
Na receptę
- DonepezylNa receptę Lek na otępienie (inhibitor acetylocholinoesterazy) np. Cogiton
- RywastygminaNa receptę Lek na otępienie (inhibitor acetylocholinoesterazy) np. Atmina
Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.
Lekarze, którzy mogą pomóc
Zobacz wszystkich
Najczęstsze pytania
Ile lat można żyć z Alzheimerem?
Przebieg jest bardzo indywidualny. Zależy od etapu choroby, ogólnego stanu zdrowia, chorób współistniejących, opieki i bezpieczeństwa.
Jakie są 3 etapy choroby Alzheimera?
Łagodny (problemy z pamięcią świeżą i planowaniem), umiarkowany (potrzebna coraz większa pomoc, gubienie się, zmiany zachowania) i zaawansowany (utrata samodzielności, stała opieka).
Czy Alzheimer jest dziedziczny?
Zwykle nie w prosty sposób. Choroba w rodzinie może zwiększać ryzyko. Rzadkie postacie rodzinne zaczynają się przed 65. rokiem życia i warto je omówić z neurologiem.
Czy chorobę Alzheimera można zatrzymać?
Nie można jej obecnie całkowicie zatrzymać. Leczenie może łagodzić objawy, a u części chorych spowalniać pogarszanie funkcji poznawczych.
Czego nie mówić osobie chorej na Alzheimera?
Unikaj zdań zawstydzających, np. „znowu zapomniałeś” czy „ile razy mam powtarzać?”. Lepiej mówić spokojnie, krótko i przekierować uwagę.
Czy chory na Alzheimera dużo śpi?
Może spać więcej, zwłaszcza w późniejszych etapach. Nagła senność, trudność z wybudzeniem, gorączka lub odmowa picia wymagają jednak konsultacji z lekarzem.
Źródła
- National Institute on Aging. What Is Alzheimer’s Disease?https://www.nia.nih.gov/health/alzheimers-and-dementia/what-alzheimers-disease (otwiera się w nowej karcie)
- Mayo Clinic. Alzheimer’s disease - Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/alzheimers-disease/symptoms-causes/syc-20350447 (otwiera się w nowej karcie)
- Alzheimer’s Association. Stages of Alzheimer’shttps://www.alz.org/alzheimers-dementia/stages (otwiera się w nowej karcie)
- WHO. Dementiahttps://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia (otwiera się w nowej karcie)
- mp.pl – Choroba Alzheimera: przyczyny, leczenie, objawyhttps://www.mp.pl/pacjent/neurologia/choroby/151134,choroba-alzheimera (otwiera się w nowej karcie)
