Choroby od A do Z

Otyłość

Publikacja

Aktualizacja

Czas czytania6 min

otyłość

Otyłość to przewlekła choroba, w której nadmiar tkanki tłuszczowej szkodzi zdrowiu. Rozwija się pod wpływem wielu czynników: genetycznych, biologicznych, środowiskowych i związanych ze stylem życia. Leczenie dobiera się indywidualnie. Może obejmować zmianę odżywiania, ruch, wsparcie psychologiczne, leki i chirurgię bariatryczną.

Co to jest otyłość?

Otyłość to przewlekła choroba, w której w organizmie gromadzi się za dużo tkanki tłuszczowej. Zwiększa ryzyko innych chorób i utrudnia codzienne życie.

Nie wynika z braku silnej woli i często wymaga długiego leczenia.

Nadwaga i otyłość według BMI

BMI (wskaźnik masy ciała) liczy się z masy ciała i wzrostu. To tylko wstępna ocena u dorosłych, dlatego lekarz sprawdza też obwód talii i stan zdrowia.

Prawidłowa masa ciałaBMI 18,5-24,9 kg/m²
NadwagaBMI 25,0-29,9 kg/m²
Otyłość I stopniaBMI 30,0-34,9 kg/m²
Otyłość II stopniaBMI 35,0-39,9 kg/m²
Otyłość III stopniaBMI 40 kg/m² lub więcejDuże ryzyko powikłań. U części osób rozważa się leczenie bariatryczne.

Jakie są objawy otyłości?

Otyłość nie zawsze daje dolegliwości. Mogą pojawić się:

  • Męczliwość i duszność: brak tchu przy wysiłku, np. na schodach.
  • Chrapanie i senność w dzień
  • Bóle stawów i kręgosłupa: zwłaszcza kolan, bioder i dołu pleców.
  • Nadmierna potliwość
  • Obrzęki nóg: zwłaszcza wieczorem.
  • Trudności na co dzień: przy schylaniu się czy dłuższym chodzeniu.

Brak objawów nie oznacza braku ryzyka chorób metabolicznych.

Od czego bierze się otyłość?

Przyczyny otyłości zwykle się na siebie nakładają.

  • Geny

    Wpływają na apetyt i sytość, ale nie przesądzają o chorobie.

  • Regulacja apetytu

    Hormony i układ nerwowy sterują głodem i sytością.

  • Styl życia

    Kaloryczna żywność i mało ruchu.

  • Sen i stres

    Przewlekły niedobór snu i długi stres.

  • Choroby

    Np. tarczycy, choć u większości osób z otyłością hormony są w normie.

  • Leki

    Niektóre zwiększają masę ciała. Omów to z lekarzem i nie odstawiaj leku sam.

  • Emocje i otoczenie

    Jedzenie pod wpływem emocji, warunki życia i pracy.

  • Restrykcyjne diety

    Powtarzane bardzo restrykcyjne diety i powrót wagi po nich.

Otyłość a choroby współistniejące

Z otyłością częściej współwystępują:

  • Cukrzyca typu 2

  • Serce i naczynia: Nadciśnienie, zaburzenia lipidowe, choroby sercowo-naczyniowe

  • Bezdech senny: Przerwy w oddychaniu w czasie snu

  • Wątroba i przełyk: Stłuszczenie wątroby i refluks

  • Stawy: Choroba zwyrodnieniowa kolan i bioder

  • Płodność i nowotwory: Trudniej zajść w ciążę, rośnie ryzyko niektórych nowotworów

Ryzyko jest indywidualne.

Jak diagnozuje się otyłość?

Lekarz ocenia masę ciała, rozmieszczenie tłuszczu, przyczyny i choroby towarzyszące.

Jak diagnozuje się otyłość?
Badanie / ocenaCo warto wiedzieć
Bmi

Masa ciała a wzrost

U dorosłych BMI od 30 kg/m² wskazuje na otyłość.

Obwód talii

Otyłość brzuszna

Pokazuje, gdzie gromadzi się tłuszcz, i ryzyko metaboliczne.

Wywiad lekarski

Historia masy ciała

Jedzenie, ruch, sen, wcześniejsze odchudzanie, choroby i leki.

Badania krwi

Zdrowie metaboliczne

Np. glukoza, lipidogram, próby wątrobowe.

Ciśnienie i inne parametry

Szukanie powikłań

Ciśnienie i objawy bezdechu, cukrzycy, chorób serca i stawów.

Ważne: BMI nie odróżnia mięśni od tłuszczu, a prawidłowe wyniki badań nie wykluczają otyłości.

Leczenie otyłości

Po schudnięciu organizm zwiększa apetyt i sprzyja ponownemu tyciu, dlatego leczenie otyłości często trwa latami.

  • Zmiana sposobu odżywiania

    Trwała zmiana dopasowana do zdrowia, a nie krótka restrykcyjna dieta.

  • Aktywność fizyczna

    Ruch dopasowany do kondycji pomaga utrzymać efekty.

  • Wsparcie psychologiczne

    Praca nad nawykami i emocjami. Napady objadania się wymagają osobnego leczenia.

  • Leki na otyłość

    U części dorosłych lekarz może zalecić leki zmniejszające apetyt, razem ze zmianą stylu życia, po ocenie przeciwwskazań.

  • Chirurgia bariatryczna

    Dla wybranych osób z cięższą otyłością lub poważnymi chorobami. Po operacji potrzebne są wieloletnie kontrole.

Przy nowych dolegliwościach ze strony serca umów się na wizytę osobiście, a przy nagłej silnej duszności lub bólu w klatce piersiowej dzwoń pod 112.

Ile trzeba schudnąć, żeby poprawić zdrowie?

Celem nie musi być prawidłowe BMI. U wielu osób już spadek masy ciała o około 5–10% poprawia cukier, ciśnienie i lipidy we krwi.

Jak powinna wyglądać dieta przy otyłości?

Dobra dieta bezpiecznie ogranicza kalorie i da się ją utrzymać długo.

Co warto robić?

  • jeść warzywa, owoce i pełne ziarna
  • dbać o białko i błonnik
  • zmieniać nawyki stopniowo

Czego lepiej unikać?

  • głodówek i bardzo restrykcyjnych diet
  • preparatów obiecujących szybkie chudnięcie
  • leków na odchudzanie bez lekarza

Aktywność fizyczna przy otyłości

Ruch pomaga, nawet gdy waga spada powoli. Na początek dobre są spacery, rower, pływanie i ćwiczenia wzmacniające.

Przy dużej otyłości, bólu stawów, chorobach serca lub znacznej duszności zakres ruchu ustal z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek

Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.

Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.

Leki stosowane w leczeniu

Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.

Na receptę

Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.

Lekarze, którzy mogą pomóc

Zobacz wszystkich

Najczęstsze pytania

Czy otyłość jest chorobą?

Tak. WHO określa otyłość jako przewlekłą chorobę wynikającą ze współdziałania czynników środowiskowych, społecznych, biologicznych i behawioralnych.

Czy można mieć otyłość mimo prawidłowych wyników badań?

Tak. Prawidłowa glukoza, cholesterol czy ciśnienie nie wykluczają otyłości. Badania pomagają ocenić powikłania i ryzyko.

Czy stres może powodować tycie?

Przewlekły stres może wpływać na sen, apetyt i jedzenie, ale zwykle jest tylko jednym z wielu czynników.

Czy otyłość można wyleczyć raz na zawsze?

Otyłość jest chorobą przewlekłą i może nawracać. Przy dobrze dobranym leczeniu wiele osób poprawia zdrowie i utrzymuje efekty, często dzięki wieloletniemu leczeniu.

Źródła

  1. World Health Organization – Obesity and overweighthttps://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight (otwiera się w nowej karcie)
  2. NICE – Overweight and obesity management (NG246)https://www.nice.org.uk/guidance/ng246/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. NIDDK – Treatment for Adults with Overweight & Obesityhttps://www.niddk.nih.gov/health-information/weight-management/adult-overweight-obesity/treatment (otwiera się w nowej karcie)
  4. mp.pl/pacjent – Otyłość – informacje ogólnehttps://www.mp.pl/pacjent/nadwaga-i-otylosc/wprowadzenie/292630,otylosc-informacje-ogolne (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne

Artykuły w poradniku

Artykuły redakcji eDoktorzy, w których piszemy więcej o temacie „otyłość”.