Witamina D jest wytwarzana przez organizm w odpowiedzi na wystawienie skóry na działanie promieni słonecznych. Występuje również naturalnie w kilku produktach spożywczych – w tym w niektórych rybach, olejach z wątroby ryb i żółtkach jaj – oraz w wzbogacanych produktach mlecznych i zbożowych. Z artykułu dowiesz się, jakie są objawy niedoboru witaminy D i co się dzieje gdy w organizmie brakuje witaminy D?
Przeczytaj również, ból głowy – przyczyny i rodzaje
Witamina D jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, wykorzystywaną przez organizm do prawidłowego rozwoju i utrzymania kości poprzez zwiększenie wchłaniania wapnia, magnezu i fosforanów. Do utrzymania zdrowego poziomu witaminy D wymagany jest poziom 25-hydroksywitaminy D w krwiobiegu powyżej 30 ng/ml. Niedobór witaminy D może prowadzić do szeregu problemów, w szczególności krzywicy u dzieci i osteoporozy u dorosłych. Wzmocnienie mleka witaminą D w latach 30. XX wieku skutecznie zwalczało krzywicę na świecie. Witamina D odgrywa również rolę w układzie immunologicznym, nerwowym i mięśniowym.
Witaminę D możesz pozyskać na trzy sposoby: przez skórę, z diety i suplementów. Organizm człowieka naturalnie wytwarza witaminę D po ekspozycji na światło słoneczne. Ale zbyt duża ekspozycja na słońce może prowadzić do starzenia się skóry i raka skóry, dlatego wiele osób stara się pozyskiwać witaminę D z innych źródeł.
Ilość witaminy D, której potrzebujesz każdego dnia, zależy od wieku. Zalecane ilości w jednostkach międzynarodowych (jm) to:
Osoby z wysokim ryzykiem niedoboru witaminy D mogą potrzebować więcej. Skonsultuj się z lekarzem, jaka dawka witaminy D jest dla Ciebie odpowiednia.
Poważny niedobór witaminy D u dzieci powoduje krzywicę. Objawy krzywicy obejmują:
Krzywica jest bardzo rzadką chorobą. Dzieci z łagodnym niedoborem witamin mogą mieć po prostu słabe, obolałe i/lub bolesne mięśnie.
Brak witaminy D nie jest tak oczywisty u dorosłych i może być trudny do zauważenia, ponieważ objawy mogą nie występować przez kilka miesięcy lub lat. Dlatego należy regularnie przeprowadzać badania kontrolne. Oznaki i objawy mogą obejmować:
Jedną z ważniejszych funkcji witaminy D jest wspieranie zdrowia immunologicznego, co pomaga odpierać wirusy i bakterie wywołujące choroby. Jeśli więc często chorujesz, zwłaszcza z powodu przeziębienia lub grypy, to niski poziom witaminy D może być czynnikiem przyczyniającym się do tego. Kilka badań obserwacyjnych wykazało związek między niedoborem a infekcjami dróg oddechowych, takimi jak przeziębienie, zapalenie oskrzeli i zapalenie płuc. Wiele badań wykazało, że przyjmowanie do 4000 IU witaminy D dziennie może zmniejszyć ryzyko infekcji dróg oddechowych.
Uczucie zmęczenia może wynikać z wielu przyczyn, z których jedną może być niedobór witaminy D. W przeciwieństwie do bardziej widocznych przyczyn, takich jak stres, depresja i bezsenność, niedobór witaminy D jest często pomijany jako potencjalna przyczyna zmęczenia.
Badanie na 480 starszych osobach powiązało niedobór witaminy D z objawami zmęczenia. Ponadto inne badanie z udziałem 39 dzieci wiązało niski poziom witaminy D ze słabą jakością snu, krótszym czasem snu i opóźnionymi porami snu.
Ból kręgosłupa i kości może być objawem niedostatecznego poziomu witaminy D. Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowia kości poprzez poprawę wchłaniania wapnia przez organizm. Przegląd 81 badań wykazał również, że osoby z zapaleniem stawów, bólem mięśni i przewlekłym, rozległym bólem mają zwykle niższy poziom witaminy D niż osoby bez niej.
Powolne gojenie się ran po operacji lub urazie może oznaczać, że poziom witaminy D jest zbyt niski. W rzeczywistości wyniki badań probówkowych sugerują, że witamina D zwiększa produkcję związków, które są kluczowe dla tworzenia nowej skóry jako części procesu gojenia się ran. Rola witaminy D w kontrolowaniu stanów zapalnych i radzeniu sobie z infekcjami może również być ważna dla prawidłowego gojenia.
Przeczytaj również, jak leczyć chorobę wrzodową?
Jednym z najczęściej bagatelizowanych objawów niedoboru witaminy D jest utrzymujące się zmęczenie, brak energii oraz uczucie osłabienia, które nie ustępują mimo odpoczynku i snu. W praktyce klinicznej pacjenci często opisują ten stan jako „ciągłe wyczerpanie”, spadek motywacji do codziennych aktywności oraz trudności z koncentracją. Witamina D bierze udział w funkcjonowaniu mitochondriów, czyli struktur odpowiedzialnych za produkcję energii w komórkach, a jej niedobór może prowadzić do obniżenia wydolności metabolicznej całego organizmu. Badania obserwacyjne wskazują, że osoby ze stężeniem 25-hydroksywitaminy D poniżej 20 ng/ml znacznie częściej zgłaszają objawy przewlekłego zmęczenia niż osoby z poziomem uznawanym za prawidłowy. Co istotne, dolegliwości te bywają mylone z objawami depresji, anemii lub zaburzeń hormonalnych, dlatego w diagnostyce niespecyficznego osłabienia coraz częściej uwzględnia się ocenę poziomu witaminy D.
Witamina D odgrywa kluczową rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, a tym samym w utrzymaniu prawidłowej struktury kości i sprawności mięśni. Jej niedobór prowadzi do zaburzeń mineralizacji tkanki kostnej oraz osłabienia siły mięśniowej, co objawia się bólami kości, uczuciem sztywności, a także nawracającymi bólami pleców i kręgosłupa. Dolegliwości te często mają charakter rozlany, nasilają się podczas wysiłku lub długotrwałego stania i bywają oporne na standardowe leczenie przeciwbólowe. U dorosłych długotrwały niedobór może prowadzić do osteomalacji, natomiast u osób starszych zwiększa ryzyko osteoporozy i złamań niskoenergetycznych. Dane epidemiologiczne pokazują, że nawet niewielkie obniżenie poziomu witaminy D istotnie zwiększa ryzyko upadków, szczególnie u seniorów, co podkreśla znaczenie wczesnego rozpoznania i korekty niedoboru.
Coraz więcej dowodów naukowych potwierdza istotny wpływ witaminy D na funkcjonowanie układu immunologicznego. Receptory dla tej witaminy znajdują się w komórkach odpornościowych, a jej odpowiedni poziom sprzyja prawidłowej odpowiedzi immunologicznej. Niedobór witaminy D może objawiać się częstymi infekcjami, zwłaszcza górnych dróg oddechowych, dłuższym czasem chorowania oraz wolniejszym powrotem do zdrowia. W badaniach populacyjnych wykazano, że osoby z niskim stężeniem witaminy D chorują na przeziębienia i grypę częściej, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, kiedy synteza skórna jest ograniczona. Z klinicznego punktu widzenia nawracające infekcje bez wyraźnej przyczyny, zwłaszcza u dzieci, osób starszych i pacjentów z chorobami przewlekłymi, powinny skłaniać do oceny poziomu tej witaminy jako jednego z elementów diagnostyki.
Niedobór witaminy D coraz częściej analizowany jest również w kontekście zdrowia psychicznego i równowagi hormonalnej. Receptory witaminy D obecne są w wielu obszarach mózgu, które odpowiadają za regulację nastroju, emocji i funkcji poznawczych. Jej niski poziom bywa powiązany z obniżonym nastrojem, drażliwością, problemami ze snem oraz objawami depresyjnymi, szczególnie w miesiącach o ograniczonym dostępie do światła słonecznego. U kobiet niedobór może wiązać się z zaburzeniami cyklu miesiączkowego i nasileniem objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego, natomiast u mężczyzn obserwuje się zależność pomiędzy niskim poziomem witaminy D a obniżeniem stężenia testosteronu. Choć witamina D nie jest jedynym czynnikiem determinującym te procesy, jej długotrwały niedobór może nasilać istniejące problemy i wpływać negatywnie na ogólne samopoczucie oraz jakość życia.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
