Choroby od A do Z

Reumatoidalne zapalenie stawów

Publikacja

Aktualizacja

Czas czytania9 min

Kobieta w szarej bluzce trzyma się za bolący nadgarstek, który jest zaznaczony na czerwono, symbolizując stan zapalny i ból typowy dla reumatoidalnego zapalenia stawów.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje głównie stawy. Powoduje ból, obrzęk i poranną sztywność dłoni, nadgarstków lub stóp, a może też wpływać na inne narządy. Wczesne rozpoznanie i leczenie pomagają chronić stawy przed trwałym uszkodzeniem.

Co to jest reumatoidalne zapalenie stawów?

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba autoimmunologiczna. Układ odpornościowy atakuje błonę maziową stawów, które bolą, puchną, sztywnieją i z czasem ulegają uszkodzeniu.

RZS dotyczy około 0,5–1% dorosłych, częściej kobiet, i wymaga stałej opieki reumatologa.

  • Przebieg choroby

    Zaostrzenia przeplatają się z poprawą. Mogą być zajęte też ścięgna, skóra, oczy, płuca, serce i naczynia. Leki przeciwbólowe nie zatrzymują zapalenia.

  • RZS a zwyrodnienie stawów

    RZS to zapalenie, często kilku stawów symetrycznie, z długą poranną sztywnością. W zwyrodnieniu ból nasila się po obciążeniu, a sztywność jest krótka.

  • RZS seropozytywne i seronegatywne

    W seropozytywnym we krwi są przeciwciała RF lub anty-CCP, u części chorych związane z bardziej aktywnym przebiegiem. W seronegatywnym ich nie ma, więc ujemny wynik nie wyklucza RZS.

Przyczyny reumatoidalnego zapalenia stawów

Nie ma jednej przyczyny RZS. Choroba rozwija się najprawdopodobniej, gdy u osoby z predyspozycją genetyczną zadziałają czynniki środowiskowe, immunologiczne i hormonalne. Nie jest zakaźna ani nie wynika z „przewiania” stawów.

Czynniki ryzyka

  • Geny i rodzina
    RZS lub inne choroby autoimmunologiczne u krewnych, choć większość z nich nie zachoruje
  • Palenie papierosów
    Najlepiej udokumentowany czynnik, na który masz wpływ, pogarsza też przebieg i może osłabiać leczenie
  • Infekcje i środowisko
    M.in. choroby przyzębia, pyły, krzemionka, zanieczyszczenia powietrza
  • Płeć i hormony
    Kobiety chorują częściej, choroba zmienia się w ciąży, po porodzie i około menopauzy

Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów

Objawy RZS zwykle narastają stopniowo i łatwo pomylić je z przeciążeniem. Typowe są:

  • Ból stawów, silniejszy po bezruchu i rano
  • Obrzęk, np. pierścionek nagle staje się ciasny
  • Poranna sztywność, dłuższa niż kilka minut
  • Tkliwość i ocieplenie stawów, ograniczony ruch
  • Zmęczenie i osłabienie, spadek apetytu, stan podgorączkowy

Na początku objawy bywają niesymetryczne, co nie wyklucza RZS. Stan podgorączkowy czy utrata wagi mogą też mieć inne przyczyny.

Czytaj dalejZwiń

Kiedy iść do lekarza?

Gdy ból, obrzęk i sztywność trwają kilka tygodni, nawracają lub obejmują wiele stawów, zwłaszcza dłoni, nadgarstków lub stóp. Wczesna wizyta u reumatologa przyspiesza leczenie.

Ważne: nagły, silny ból jednego stawu z zaczerwienieniem, obrzękiem i gorączką może oznaczać zakażenie stawu i wymaga pilnej pomocy. Pilnie zgłoś też wysoką gorączkę, duszność, ból w klatce piersiowej, nagłe pogorszenie widzenia, silny ból oka lub objawy neurologiczne. Przy lekach wpływających na odporność infekcje wymagają szybszej reakcji. Nie odstawiaj ani nie zmieniaj leczenia sam.

Jakie stawy atakuje RZS?

RZS zwykle zajmuje kilka małych stawów naraz, po obu stronach ciała.

  • Dłonie i nadgarstki

    Stawy u nasady i środkowe stawy palców. Słabnie chwyt. Zapalenie nadgarstka może dawać mrowienie i drętwienie.

  • Stopy

    Stawy u nasady palców. Chodzenie przypomina stąpanie po kamykach.

  • Kolana, łokcie i barki

    Zwłaszcza przy dłuższej lub aktywnej chorobie. Obrzęk kolana bez urazu pokaż lekarzowi.

  • Kręgosłup szyjny

    Przy długiej chorobie może dojść do niestabilności górnej części szyi. Ból karku z drętwieniem lub osłabieniem kończyn albo zaburzeniami chodu wymaga szybkiej oceny.

Jak lekarz rozpoznaje i leczy RZS?

Nie ma jednego badania, które potwierdza RZS. Lekarz ocenia całość i wyklucza inne choroby.

  • Wywiad i badanie stawów

    Czas trwania objawów, poranna sztywność, choroby w rodzinie, liczba bolesnych i obrzękniętych stawów.

  • Badania krwi

    OB i CRP, morfologia, czynnik reumatoidalny RF i przeciwciała anty-CCP.

  • Badania obrazowe

    USG, RTG, czasem rezonans magnetyczny.

  • Leczenie RZS

    Podstawą są leki modyfikujące przebieg choroby, włączane wcześnie przez reumatologa. Celem jest remisja lub niska aktywność choroby, a gdy zapalenie trwa, leczenie się zmienia.

  • Co jeszcze pomaga?

    Fizjoterapia, ćwiczenia, rzucenie palenia i ochrona kości przy glikokortykosteroidach. Same leki przeciwbólowe, maści czy suplementy nie wystarczą.

Przy nagłym, silnym bólu jednego stawu z obrzękiem i gorączką, duszności, bólu w klatce piersiowej lub nagłym pogorszeniu widzenia nie czekaj na teleporadę, dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.

Dieta przy reumatoidalnym zapaleniu stawów

Dieta nie wyleczy RZS, ale pomaga utrzymać prawidłową wagę i chroni serce. Głodówki i skrajne diety grożą niedoborami.

  • Co jeść przy RZS?

    Najlepiej dieta zbliżona do śródziemnomorskiej, czyli warzywa, owoce, ryby, oliwa, orzechy i pełne ziarna. Do tego białko, wapń i witamina D.

  • Czego unikać przy RZS?

    Żywności wysokoprzetworzonej, słodyczy i słonych przekąsek. Alkohol omów z lekarzem, bo może wchodzić w interakcje z lekami. Glutenu czy nabiału nie wykluczaj bez wskazań.

  • Suplementy i zioła

    Mogą wchodzić w interakcje z lekami. Mów lekarzowi o wszystkich preparatach.

  • Kiedy przerwać suplement?

    Gdy po nowym preparacie pojawi się wysypka, ból brzucha, ciemny mocz, żółta skóra, krwawienia lub biegunka. Skontaktuj się wtedy z lekarzem.

RZS u kobiet, mężczyzn i osób starszych

  • RZS u kobiet

    Kobiety chorują częściej. Ważna jest ocena ryzyka osteoporozy, zwłaszcza po menopauzie i przy glikokortykosteroidach.

  • RZS a ciąża i połóg

    Ciążę zaplanuj z reumatologiem i ginekologiem, bo część leków trzeba wcześniej odstawić lub zamienić. Po dodatnim teście nie przerywaj leczenia sam. Po porodzie RZS może się zaostrzyć, więc plan na połóg i karmienie ustal wcześniej.

  • RZS u mężczyzn

    Bywa rozpoznawane później, bo ból tłumaczy się pracą lub sportem.

  • RZS u seniorów

    Obrzęku stawów i sztywności nie tłumacz wiekiem. Wiek nie jest powodem do rezygnacji z leczenia, ale wymaga ono uważnej kontroli.

Nieleczone RZS i możliwe powikłania

Przewlekłe zapalenie niszczy chrząstkę, kość i ścięgna. Ryzyko rośnie przy późnym leczeniu, paleniu i nieregularnych kontrolach.

  • Uszkodzenie stawów

    Nadżerki, przykurcze, niestabilność. Części zmian nie da się cofnąć.

  • Guzki reumatoidalne

    Twarde, zwykle niebolesne guzki pod skórą, np. przy łokciach.

  • Serce i naczynia

    Większe ryzyko miażdżycy. Kontroluj ciśnienie, cholesterol i cukier.

  • Płuca

    M.in. śródmiąższowa choroba płuc. Przewlekłej duszności i kaszlu nie tłumacz brakiem kondycji.

  • Oczy

    Suchość i pieczenie. Silny ból oka, światłowstręt lub nagłe pogorszenie widzenia wymagają pilnej konsultacji.

  • Inne powikłania

    Niedokrwistość, zapalenie naczyń, ucisk nerwów, osteoporoza, częstsze infekcje.

  • Utrata sprawności

    Trudności w pracy i codziennych czynnościach, czasem obniżony nastrój.

Rokowanie przy reumatoidalnym zapaleniu stawów

Dzięki wczesnej diagnostyce i skuteczniejszym lekom wielu chorych osiąga remisję lub niską aktywność choroby i przez lata prowadzi aktywne życie.

  • Co oznacza remisja RZS?

    To brak aktywnego zapalenia lub bardzo niska aktywność choroby, którą ocenia lekarz. Remisja nie oznacza wyleczenia.

  • Czy można odstawić leki?

    Nie samodzielnie, bo grozi to zaostrzeniem. Leki zmniejsza się stopniowo pod kontrolą reumatologa.

  • Jak często kontrolować RZS?

    Na początku i przy zaostrzeniu częściej, potem regularnie. Lekarz ocenia stawy oraz OB, CRP, morfologię, wątrobę i nerki.

Kiedy zgłosić się wcześniej?

Przy zaostrzeniu, gorączce, infekcji, duszności, bólu w klatce piersiowej, zaburzeniach widzenia, silnym bólu oka, nietypowych krwawieniach, żółtaczce, ciemnym moczu lub nowych objawach po lekach.

Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek

Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.

Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.

Leki stosowane w leczeniu

Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.

Na receptę

Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.

Lekarze, którzy mogą pomóc

Wszyscy lekarze: neurolog

Najczęstsze pytania

Czy RZS wychodzi w badaniach krwi?

Nie zawsze. Podwyższone OB lub CRP świadczą o stanie zapalnym, a RF lub anty-CCP wspierają rozpoznanie. U części chorych przeciwciała są ujemne (RZS seronegatywne), dlatego lekarz ocenia też objawy, badanie stawów i badania obrazowe.

Czy reumatoidalne zapalenie stawów jest uleczalne?

RZS to choroba przewlekła i zwykle nie mówi się o trwałym wyleczeniu, ale u wielu chorych udaje się ją dobrze kontrolować. Celem leczenia jest remisja lub niska aktywność choroby, a największe znaczenie ma wczesne włączenie leków modyfikujących przebieg choroby.

Czego nie wolno robić przy RZS?

Nie lekceważ przewlekłego obrzęku i porannej sztywności stawów i nie lecz ich tylko maściami, suplementami czy lekami przeciwbólowymi. Nie odstawiaj samodzielnie leków od reumatologa i nie przyjmuj ziół ani dużych dawek leków przeciwzapalnych bez konsultacji. Rzuć palenie.

Czy RZS boli cały czas?

Nie zawsze. Choroba przebiega falami, a w remisji ból może być niewielki. Brak silnego bólu nie zawsze oznacza jednak, że zapalenie wygasło, dlatego lekarz ocenia też obrzęk stawów i wyniki badań.

Źródła

  1. mp.pl/pacjent. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): przyczyny, objawy i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63732,reumatoidalne-zapalenie-stawow (otwiera się w nowej karcie)
  2. NIAMS. Rheumatoid Arthritishttps://www.niams.nih.gov/health-topics/rheumatoid-arthritis (otwiera się w nowej karcie)
  3. Mayo Clinic. Rheumatoid arthritis – Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/rheumatoid-arthritis/symptoms-causes/syc-20353648 (otwiera się w nowej karcie)
  4. NHS. Rheumatoid arthritis – Diagnosishttps://www.nhs.uk/conditions/rheumatoid-arthritis/diagnosis/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne