Osteoporoza
Osteoporoza to choroba kości, w której zmniejsza się ich gęstość i pogarsza struktura, co zwiększa ryzyko złamań. Długo nie daje objawów i często ujawnia się dopiero złamaniem nadgarstka, biodra lub kręgu po niewielkim urazie. Wczesna diagnostyka, leczenie, odpowiednia dieta i ruch zmniejszają ryzyko powikłań.
Co to jest osteoporoza?
Osteoporoza to przewlekła choroba, w której kości są mniej gęste i łatwo się łamią, nawet po upadku z własnej wysokości.
Jest częsta po 50. roku życia, zwłaszcza u kobiet po menopauzie. Mężczyźni też chorują, ale rozpoznaje się ją u nich później, często po złamaniu.
Osteoporoza a osteopenia
Osteopenia to obniżona gęstość kości, jeszcze nie osteoporoza. Przy innych czynnikach ryzyka wymaga profilaktyki, a po złamaniu niskoenergetycznym może wymagać zdecydowanego leczenia.
Przyczyny i czynniki ryzyka osteoporozy
Z wiekiem, zwłaszcza po menopauzie, kość szybciej się rozkłada, niż odbudowuje. To osteoporoza pierwotna.
Osteoporoza wtórna wynika z innej choroby lub leków i może dotyczyć młodszych osób. Sprzyjają jej m.in.:
- GlikokortykosteroidyPrzyjmowane przewlekle mogą szybko osłabiać kości.
- Zaburzenia hormonalneNadczynność tarczycy (także za duża dawka leku na tarczycę) i przytarczyc, niedobór hormonów płciowych, cukrzyca typu 1.
- Choroby przewlekłeChoroby nerek i wątroby, celiakia, nieswoiste zapalenia jelit, reumatoidalne zapalenie stawów, niektóre nowotwory.
- Inne lekiNiektóre leki przeciwpadaczkowe, inhibitory aromatazy w raku piersi, leczenie obniżające androgeny w raku prostaty.
Ważne: leków, które mogą osłabiać kości, nie odstawiaj sam. Lekarz może zastosować ochronę kości.
Inne czynniki ryzyka osteoporozy:
- wiek i płeć żeńska,
- wczesna menopauza lub usunięcie jajników,
- niska masa ciała,
- złamanie po niewielkim urazie lub złamanie biodra u rodzica,
- mało ruchu, wapnia i białka, niedobór witaminy D,
- palenie i nadmiar alkoholu,
- długie unieruchomienie i częste upadki,
- u młodych kobiet długi brak miesiączki i zaburzenia odżywiania.
Objawy osteoporozy
Utrata gęstości kości nie boli. Pierwszym sygnałem bywa złamanie niskoenergetyczne, np. po potknięciu lub podparciu się ręką. Najczęściej łamią się kręgi, biodro, nadgarstek i kość ramienna.
Złamanie kręgu może dawać:
- Nagły ból pleców: po kaszlu, schyleniu lub podniesieniu czegoś lekkiego.
- Obniżenie wzrostu
- Zaokrąglenie pleców
- Przewlekły ból pleców: często z ograniczoną ruchomością.
To nie są zwykłe objawy starzenia. Nagły ból pleców bez dużego urazu po 50. roku życia lub po menopauzie to powód do wizyty u lekarza.
Ważne: silny ból, niemożność poruszania kończyną lub obciążenia nogi albo zniekształcenie po upadku mogą oznaczać złamanie, np. biodra. Jedź na SOR. Gdy osoba po upadku nie może się podnieść, dzwoń pod 112.
Jak lekarz rozpoznaje osteoporozę?
Osteoporozę rozpoznaje się z densytometrii albo po typowym złamaniu niskoenergetycznym.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Wywiad i badanie | Złamania, choroby, leki, upadki Lekarz pyta o złamania, menopauzę, choroby, leki, palenie, alkohol, dietę i upadki. Mierzy wzrost, ocenia postawę i równowagę. |
| Densytometria DXA | Badanie gęstości kości Densytometria DXA bada zwykle kręgosłup lędźwiowy i biodro. Jest szybka, bezbolesna, z niewielką dawką promieniowania. |
| T-score | Jak czytać wynik DXA? Wskaźnik T-score porównuje wynik z młodą, zdrową osobą dorosłą:
|
| Z-score | Młodsze osoby Przed menopauzą i u mężczyzn przed 50. rokiem życia liczy się Z-score, czyli porównanie z rówieśnikami. Bardzo niski wynik każe szukać przyczyn wtórnych. |
| Wskazania | Kiedy wykonać densytometrię? M.in. po menopauzie i u mężczyzn po 50. roku życia z czynnikami ryzyka, po złamaniu niskoenergetycznym, przy przewlekłych glikokortykosteroidach, utracie wzrostu, przedwczesnej menopauzie i chorobach osłabiających kości. |
| FRAX | 10-letnie ryzyko złamania FRAX liczy je z wieku, płci, wagi, złamań, palenia i innych danych. Nie uwzględnia np. upadków, więc nie zastępuje lekarza. |
| Inne badania | Obrazowanie i badania krwi Przy podejrzeniu złamania kręgu potrzebne bywa obrazowanie kręgosłupa. Badania krwi, m.in. wapń, witamina D, parathormon, TSH, kreatynina, pomagają szukać przyczyn wtórnych. |
Leczenie osteoporozy
Celem leczenia osteoporozy jest mniej złamań, a nie tylko lepszy wynik DXA. Przy osteoporozie wtórnej leczy się też jej przyczynę.
Leki na osteoporozę
M.in. bisfosfoniany, a w określonych sytuacjach denosumab, leki anaboliczne lub terapia hormonalna. Wybór zależy m.in. od ryzyka złamań i pracy nerek.
Dobór leczenia
Po menopauzie lekarz uwzględnia choroby serca, ryzyko zakrzepowe i przebyte nowotwory. U kobiet planujących ciążę leczenie bywa inne.
Jak przyjmować leki?
Codziennie, co tydzień, co miesiąc lub w zastrzykach, niektóre rano na czczo, z wodą, w pozycji pionowej. Nie odstawiaj leku, bo „kości nie bolą”, a złą tolerancję zgłoś lekarzowi.
Wapń
Najlepiej z diety, np. nabiał, ryby z ośćmi, tofu z wapniem, migdały, brokuły. Przy kamicy nerkowej, chorobach nerek lub serca suplementy omów z lekarzem.
Witamina D
W Polsce często trzeba ją suplementować w dawce dobranej przez lekarza. Sama nie leczy zaawansowanej osteoporozy.
Ruch i rehabilitacja
Siła mięśni i równowaga chronią przed upadkami. Pomagają ćwiczenia oporowe, na równowagę, marsz i nordic walking.
Bezpieczne ćwiczenia
Po złamaniach kręgów program ustal z fizjoterapeutą. Unikaj gwałtownych skrętów, głębokich skłonów i dźwigania.
Czy osteoporozę można wyleczyć? To choroba przewlekła, ale leczenie zmniejsza ryzyko złamań i stabilizuje lub poprawia gęstość kości. Po pewnym czasie lekarz ocenia efekty.
Dieta i codzienne życie z osteoporozą
Jedz produkty z wapniem, witaminą D i białkiem. Szkodzą niedożywienie i skrajne diety. Ogranicz alkohol i sól, rzuć palenie, kawę pij z umiarem.
Unikanie ruchu ze strachu przed złamaniem osłabia mięśnie. Upadkom w domu zapobiegają proste zmiany:
- Bez dywaników i przeszkód
- Światło, także w nocy
Np. lampka przy łóżku.
- Uchwyty i maty w łazience
- Stabilne buty i okulary
- Przegląd leków
Zwłaszcza tych, które powodują senność lub zawroty głowy.
Podnosząc coś, uginaj kolana i trzymaj plecy prosto. Nowy ból pleców, upadek, złamanie lub utratę wzrostu zgłoś lekarzowi jak najszybciej.
Powikłania i zapobieganie osteoporozie
Najpoważniejsze są złamania biodra i kręgów, a pierwsze złamanie zwiększa ryzyko kolejnego.
- Złamanie biodra
Często wymaga operacji i długiej rehabilitacji, a u starszych osób grozi utratą samodzielności. Unieruchomienie sprzyja zakrzepicy, infekcjom i odleżynom.
- Złamania kręgów
Dają przewlekły ból, obniżenie wzrostu i ograniczenie ruchomości.
- Po pierwszym złamaniu
Po złamaniu niskoenergetycznym trzeba ocenić kości, a nie tylko zaopatrzyć uraz.
- Jak zapobiegać osteoporozie?
Ruch, wapń, białko, witamina D, niepalenie, mniej alkoholu i zapobieganie upadkom. Po 50. roku życia zapytaj lekarza o densytometrię.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Leki stosowane w leczeniu
Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.
Na receptę
Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.
Najczęstsze pytania
Co najczęściej boli przy osteoporozie?
Sama osteoporoza zwykle nie boli, dopóki nie dojdzie do złamania. Najczęściej pacjenci zgłaszają ból pleców po złamaniu kręgu, czasem z utratą wzrostu i zaokrągleniem pleców.
Czy osteoporoza może się cofnąć?
Leczenie zmniejsza ryzyko złamań, a u części pacjentów poprawia gęstość kości. Nie zawsze jednak przywraca kości do stanu sprzed choroby. Najważniejsze jest konsekwentne leczenie, ruch, dieta i zapobieganie upadkom.
Czy przy osteoporozie można ćwiczyć?
Tak, ruch jest bardzo ważny. Zaleca się ćwiczenia wzmacniające mięśnie i równowagę, marsz i nordic walking. Unikaj gwałtownych skrętów tułowia, głębokich skłonów i ćwiczeń z dużym ryzykiem upadku.
Czy kawa powoduje osteoporozę?
Kawa pita z umiarem zwykle nie jest uznawana za przyczynę osteoporozy. Nadmiar kofeiny może nieznacznie zwiększać utratę wapnia, dlatego ważne jest, by dieta pokrywała zapotrzebowanie na wapń.
Co najlepiej pić przy osteoporozie?
Podstawą jest woda. Wapń i witaminę D mogą uzupełniać mleko, kefir, jogurt pitny lub napoje roślinne wzbogacane w wapń. Warto ograniczać alkohol i słodkie napoje.
Jak długo się żyje z osteoporozą?
Sama osteoporoza zwykle nie skraca życia bezpośrednio, ale groźne mogą być jej powikłania, zwłaszcza złamanie biodra u osób starszych. Przy leczeniu, ruchu i zapobieganiu upadkom wiele osób żyje z nią przez długie lata.
Źródła
- Mayo Clinic. Osteoporosis - Symptoms and causes. Mayo Foundation for Medical Education and Research, 2024.https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/osteoporosis/symptoms-causes/syc-20351968 (otwiera się w nowej karcie)
- Cleveland Clinic. Osteoporosis: Symptoms, Causes, Tests & Treatment. Cleveland Clinic, 2024.https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4443-osteoporosis (otwiera się w nowej karcie)
- NHS. Osteoporosis - Living with. National Health Service, 2023.https://www.nhs.uk/conditions/osteoporosis/living-with/ (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna – Osteoporozahttps://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/64948,osteoporoza (otwiera się w nowej karcie)
