Rak prostaty
Rak prostaty, nazywany też rakiem stercza, to jeden z najczęstszych nowotworów u mężczyzn. We wczesnym stadium często nie daje objawów. Wczesne wykrycie zwiększa możliwości leczenia, dlatego ważne są znajomość czynników ryzyka, rozmowa z lekarzem o badaniu PSA i konsultacja urologiczna przy niepokojących objawach.
Co to jest rak prostaty?
Rak prostaty to nowotwór złośliwy gruczołu krokowego. U wielu mężczyzn rośnie powoli i długo nie daje dolegliwości, u części jest agresywny i daje przerzuty, najczęściej do kości i węzłów chłonnych.
Gdzie leży prostata?
Pod pęcherzem, wokół początku cewki moczowej, dlatego jej choroby mogą wpływać na oddawanie moczu.
Przerost prostaty to nie rak
Łagodny przerost to częste powiększenie gruczołu z wiekiem. Daje podobne objawy i może występować razem z rakiem, ale się w niego nie zamienia. Odróżni je lekarz.
Przyczyny i czynniki ryzyka raka prostaty
Rak prostaty nie ma jednej przyczyny. Czynniki ryzyka pomagają ocenić, kto powinien wcześniej porozmawiać z lekarzem o kontroli prostaty.
- WiekRzadko u młodych mężczyzn, ryzyko rośnie szczególnie po 50. roku życia
- Rak prostaty w rodzinieU ojca, brata lub syna, zwłaszcza u kilku krewnych lub w młodszym wieku
- Predyspozycje genetyczneW rodzinie także rak piersi, jajnika, trzustki lub jelita grubego, wtedy możliwa jest porada genetyczna
- Styl życiaNadmierna masa ciała, mało ruchu, dieta uboga w warzywa i owoce
Przed wizytą ustal, kto w rodzinie chorował na nowotwór, na jaki i w jakim wieku.
Objawy raka prostaty
Wczesny rak prostaty często nie daje objawów i bywa wykryty dopiero przez podwyższone PSA.
Najczęstsze objawy raka prostaty
- Częste oddawanie moczu i wstawanie w nocy
- Nagłe parcie na mocz
- Słaby lub przerywany strumień, trudność z rozpoczęciem
- Uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
Częściej wynikają z przerostu lub zapalenia prostaty, infekcji czy leków, ale nowe lub narastające wymagają oceny lekarza.
Krew w moczu lub nasieniu
Krew w moczu zawsze wymaga diagnostyki, nawet jednorazowa. Nawracającą krew w nasieniu, zwłaszcza u starszego mężczyzny, też trzeba zbadać.
Objawy zaawansowanego raka prostaty
Uporczywy, często nocny ból kości, np. kręgosłupa lub miednicy, chudnięcie, osłabienie, niedokrwistość i obrzęki nóg.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Jedź na SOR lub dzwoń pod 112 przy silnym bólu kręgosłupa z osłabieniem nóg, drętwieniem, kłopotami z chodzeniem albo utratą kontroli nad moczem lub stolcem. To może być ucisk na rdzeń kręgowy.
Pilnie zgłoś się też z zatrzymaniem moczu, gorączką z dreszczami przy objawach z dróg moczowych albo skrzepami krwi w moczu.
Jak lekarz rozpoznaje raka prostaty?
Raka prostaty nie rozpoznaje się z samych objawów ani jednego wyniku PSA. Lekarz łączy wywiad, badanie i badania dodatkowe.
O przejściu do kolejnych badań decyduje lekarz na podstawie dotychczasowych wyników.
-
Wstępna ocena prostaty
Badanie PSA
Badanie krwi. PSA podnosi rak, ale też przerost lub zapalenie prostaty, infekcja czy zabieg urologiczny. Liczy się zmiana w czasie.
Badanie per rectum
Krótkie badanie przez odbytnicę. Twarda, nierówna prostata wymaga dalszej oceny, nawet gdy PSA nie jest wysokie.
-
Rezonans magnetyczny prostaty
Wskazuje obszary podejrzane i pomaga zaplanować biopsję, ale jej nie zastępuje.
-
Biopsja prostaty, gdy jest wskazana
Pobranie fragmentów tkanki do badania pod mikroskopem. Dopiero ona potwierdza raka.
-
Skala Gleasona i grupa ISUP
Opisują w wyniku biopsji, jak złośliwy jest rak. Wyższa grupa oznacza zwykle większe ryzyko postępu i nawrotu.
Badania kontrolne prostaty
Badanie PSA może wykryć raka przed objawami, ale bywa fałszywie dodatnie i wykrywa zmiany, które nie zagroziłyby życiu. Decyzję podejmij z lekarzem.
Po 50. roku życia
Omów z lekarzem badanie PSA, nawet bez objawów.
Wcześniej przy obciążeniu rodzinnym
Gdy rak prostaty wystąpił u ojca, brata lub syna albo w rodzinie są nowotwory dziedziczne.
Seniorzy i osoby ciężko chore
Decyzja zależy od stanu zdrowia. Czasem badania bardziej obciążają, niż pomagają.
Jak przygotować się do PSA?
Powiedz lekarzowi o infekcji, zapaleniu prostaty, cewnikowaniu, biopsji lub zabiegu. Krótko przed badaniem często zaleca się unikanie wytrysku i intensywnej jazdy na rowerze.
Stopnie zaawansowania raka prostaty
Zaawansowanie ocenia się na podstawie PSA, biopsji, grupy ISUP, rezonansu, badania per rectum i badań w kierunku przerzutów.
| Rodzaj | Charakterystyka |
|---|---|
| Rak ograniczony do prostaty | Nie wychodzi poza gruczoł, rokowanie jest zwykle dobre. Możliwe są aktywna obserwacja, operacja lub radioterapia. |
| Rak miejscowo zaawansowany | Przekracza granice prostaty, np. nacieka pęcherzyki nasienne. Często wymaga radioterapii z hormonoterapią, a u części chorych możliwe jest wyleczenie. |
| Rak z przerzutami | Najczęściej do kości i węzłów chłonnych. Celem jest długotrwała kontrola choroby i dobra jakość życia. |
Leczenie raka prostaty
Leczenie raka prostaty zależy od zaawansowania, złośliwości, wieku, innych chorób i oczekiwań pacjenta. Nie każdy rak wymaga od razu operacji lub radioterapii.
1Aktywna obserwacja
Dla wybranych chorych z rakiem niskiego ryzyka. Regularne PSA, badania i rezonans, a leczenie zaczyna się przy cechach postępu. Pozwala uniknąć zbędnych skutków ubocznych.
2Czujne wyczekiwanie
Częściej u starszych osób lub przy poważnych innych chorobach. Lekarz leczy objawy, gdy się pojawią.
3Operacja
Radykalna prostatektomia, czyli usunięcie prostaty z pęcherzykami nasiennymi. Może dać nietrzymanie moczu, zaburzenia erekcji i zmiany wytrysku.
4Radioterapia
Z zewnątrz lub ze źródła w prostacie (brachyterapia), także po operacji lub przeciwbólowo. Może podrażniać pęcherz i jelita oraz osłabiać erekcję.
5Hormonoterapia
Hamuje działanie męskich hormonów, które napędzają wzrost wielu raków prostaty. Stosuje się ją z radioterapią albo w chorobie zaawansowanej.
6Leczenie przerzutów
Chemioterapia, nowsze leki hormonalne, leczenie celowane, radiofarmaceutyki, czasem immunoterapia i leki wzmacniające kości.
7O co zapytać przed decyzją?
O cel leczenia, ryzyko nietrzymania moczu i zaburzeń erekcji. Możesz poprosić o drugą opinię.
Powikłania raka prostaty i leczenia
Powikłania wynikają z choroby albo z leczenia. Nowe dolegliwości zgłaszaj zespołowi prowadzącemu.
Ważne: zatrzymanie moczu, gorączka, krew lub skrzepy w moczu wymagają pilnej konsultacji.
Przerzuty do kości
Dają ból i złamania, czasem ucisk na rdzeń kręgowy. Pomagają m.in. radioterapia i leki wzmacniające kości. Nowy ból kości zgłoś szybko.
Nietrzymanie moczu
Głównie po operacji, często stopniowo się poprawia. Pomaga rehabilitacja mięśni dna miednicy. Po radioterapii częstsze jest podrażnienie pęcherza.
Zaburzenia erekcji
Po operacji, radioterapii lub hormonoterapii, która obniża też libido, energię i nastrój. Pomóc mogą leki, rehabilitacja seksualna i konsultacja urologa lub seksuologa.
Zdrowie psychiczne
Długotrwały smutek, nasilony lęk czy utrata nadziei to powód, by poprosić o pomoc psychologa lub psychoonkologa.
Rokowanie i kontrole po leczeniu
Rokowanie zależy głównie od zaawansowania, złośliwości (Gleason, ISUP) i przerzutów, a także od wieku i innych chorób.
Czy rak prostaty jest wyleczalny?
Może być, zwłaszcza wykryty przed przerzutami. Przy przerzutach mówi się raczej o długotrwałej kontroli choroby i łagodzeniu objawów.
PSA po leczeniu
To podstawa kontroli. Po usunięciu prostaty PSA powinno spaść do bardzo niskich wartości, po radioterapii ocenia się je inaczej. Liczy się trend, nie jeden wynik.
Nawrót
Często najpierw rośnie tylko PSA. Ból kości, kłopoty z oddawaniem moczu czy chudnięcie zgłaszaj także między kontrolami.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Lekarze, którzy mogą pomóc
Najczęstsze pytania
Czy rak prostaty boli?
We wczesnym stadium zwykle nie boli i długo nie daje objawów. Dolegliwości pojawiają się częściej w chorobie zaawansowanej. Niepokoić powinien uporczywy ból pleców, bioder lub miednicy, krew w moczu i narastające kłopoty z oddawaniem moczu.
Czy podwyższone PSA zawsze oznacza raka?
Nie. PSA rośnie także przy łagodnym przeroście prostaty, zapaleniu prostaty, infekcji dróg moczowych i po niektórych zabiegach. Podwyższony wynik jest sygnałem do dalszej oceny, a nie rozpoznaniem.
Czy rak prostaty jest wyleczalny?
Rak wykryty wcześnie, zanim da przerzuty, często można wyleczyć lub bezpiecznie obserwować. W chorobie przerzutowej celem jest zwykle długotrwała kontrola. Rokowanie zależy od zaawansowania, złośliwości nowotworu i stanu zdrowia pacjenta.
Kiedy iść do urologa?
Przy kłopotach z oddawaniem moczu, krwi w moczu lub nasieniu, bólu miednicy, pleców lub bioder oraz przy nieprawidłowym PSA. Mężczyźni po 50. roku życia, a przy obciążeniu rodzinnym wcześniej, mogą omówić z lekarzem sens badania PSA.
Czy rak prostaty daje przerzuty?
Tak, szczególnie gdy jest wykryty późno lub ma agresywny przebieg. Najczęściej daje przerzuty do kości i węzłów chłonnych. Objawem może być ból kości, osłabienie i spadek masy ciała.
Źródła
- National Cancer Institute – Prostate Cancer Treatment (PDQ), Patient Versionhttps://www.cancer.gov/types/prostate/patient/prostate-treatment-pdq (otwiera się w nowej karcie)
- Mayo Clinic – PSA testhttps://www.mayoclinic.org/tests-procedures/psa-test/about/pac-20384731 (otwiera się w nowej karcie)
- American Cancer Society – Tests to Diagnose and Stage Prostate Cancerhttps://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/detection-diagnosis-staging/how-diagnosed.html (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna (mp.pl/pacjent) – Rak prostaty: objawy, przerzuty, leczenie, rokowaniehttps://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/100849,rak-prostaty-objawy-przerzuty-leczenie-rokowanie (otwiera się w nowej karcie)
- Narodowy Portal Onkologiczny (pacjent.gov.pl) – Gruczoł krokowy (prostata), Kompendium chorób nowotworowychhttps://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/gruczol-krokowy-prostata (otwiera się w nowej karcie)
