Choroby od A do Z

Nerwica natręctw

Publikacja

Aktualizacja

Czas czytania7 min

nerwica natręctw, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, objawy nerwicy natręctw, przyczyny nerwicy natręctw, leczenie nerwicy natręctw, natrętne myśli, rytuały nerwicowe, terapia nerwicy

Nerwica natręctw, współcześnie nazywana zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym (OCD), to zaburzenie psychiczne z nawracającymi, niechcianymi myślami oraz rytuałami wykonywanymi, by zmniejszyć wywołane przez nie napięcie. Objawy mogą zajmować dużo czasu i znacznie utrudniać codzienne życie.

Czym jest nerwica natręctw?

Nerwica natręctw to potoczna nazwa zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD). Obsesje to niechciane, nawracające myśli, obrazy lub impulsy, które budzą lęk. Kompulsje to rytuały, które mają ten lęk zmniejszyć.

Jakie objawy daje nerwica natręctw?

Rytuały bywają widoczne, np. mycie, albo odbywają się tylko w myślach. Możliwe objawy nerwicy natręctw to:

  • Nawracające niechciane myśli lub obrazy
  • Wielokrotne sprawdzanie zamków i urządzeń
  • Nadmierne mycie i czyszczenie: lęk przed zabrudzeniem lub zakażeniem
  • Ustawianie przedmiotów w określony sposób
  • Liczenie lub powtarzanie czynności
  • Ciągłe analizowanie, czy nie zrobiło się czegoś złego
  • Szukanie zapewnień u innych
  • Unikanie sytuacji budzących natrętne myśli

Nie każda powtarzana czynność to OCD. Liczy się przymus i cierpienie.

Obsesje, kompulsje i unikanie w OCD

Natrętna myśl podnosi napięcie, a rytuał daje krótką ulgę. Tak powstaje błędne koło.

  • Natrętne myśli

    Pojawiają się wbrew woli i nie mówią nic o charakterze osoby z OCD.

  • Kompulsje

    Rytuał nie daje przyjemności, ma tylko zmniejszyć lęk.

  • Rytuały psychiczne

    Analizowanie lub powtarzanie słów w głowie, często niewidoczne dla innych.

  • Unikanie

    Chwilowo pomaga, ale ogranicza życie i podtrzymuje OCD.

Jakie mogą być natręctwa przy OCD?

Treść obsesji bywa różna. Częste motywy to:

  • Zarazki i zabrudzenie

  • Sprawdzanie: Czy drzwi są zamknięte, a urządzenia wyłączone

  • Strach przed skrzywdzeniem kogoś: Obawa, że przez nieuwagę można komuś zaszkodzić

  • Niechciane myśli: Agresywne, seksualne, religijne lub moralne

  • Symetria i porządek

  • Potrzeba stuprocentowej pewności: Obawa przed błędem i szukanie zapewnień

Takie myśli budzą lęk, bo są sprzeczne z wartościami chorego. Nie oznaczają chęci ich realizacji.

Jakie są przyczyny nerwicy natręctw?

Nie ma jednej przyczyny OCD. Najprawdopodobniej łączą się czynniki genetyczne, biologiczne, psychologiczne i środowiskowe. Należą do nich m.in.:

  • OCD w rodzinie
  • Przewlekły stres
  • Trudne lub traumatyczne doświadczenia

Taki czynnik nie oznacza, że zaburzenie na pewno się rozwinie.

Czym nerwica natręctw różni się od perfekcjonizmu?

W OCD rytuał wynika z przymusu i lęku, a nie z zamiłowania do porządku. Osoba często wie, że jest nadmierny, ale trudno jej go przerwać.

OCD można mieć też bez dbania o porządek, np. z rytuałami tylko w myślach.

Jak diagnozuje się nerwicę natręctw?

Żadne badanie krwi ani obrazowe nie potwierdza OCD. Podstawą jest rozmowa ze specjalistą.

Wywiad o natrętnych myślach i rytuałach

Pytania o myśli, rytuały i o to, co się dzieje, gdy powstrzymujesz kompulsję.

Czas zajmowany przez objawy i wpływ na życie

Ile czasu zajmują obsesje i rytuały i czy utrudniają pracę, naukę lub relacje.

Kompulsje psychiczne: niewidoczne rytuały

Liczy się też analizowanie, liczenie czy powtarzanie słów w myślach.

Ocena innych zaburzeń: depresji, lęku i tików

OCD może współwystępować z innymi zaburzeniami, więc specjalista pyta też o nastrój, lęk, tiki i sen.

Kwestionariusze oceniające nasilenie OCD

Skale pomagają ocenić nasilenie objawów i śledzić efekty leczenia.

Treść myśli często krępuje, ale specjalista ocenia ich przymusowość, a nie temat.

Jak leczy się nerwicę natręctw?

Podstawą leczenia OCD jest terapia CBT z ERP i leki z grupy SSRI.

  • Terapia CBT z ERP

    Terapia poznawczo-behawioralna z ekspozycją i powstrzymaniem reakcji (ERP) pomaga przerwać błędne koło.

  • Leki SSRI

    Przy umiarkowanym lub ciężkim OCD. Poprawa może przyjść po kilku tygodniach. Nie odstawiaj ich nagle bez konsultacji.

  • Leczenie łączone

    Przy ciężkich objawach łączy się CBT z ERP i SSRI, u terapeuty doświadczonego w leczeniu OCD.

  • OCD oporne na leczenie

    Specjalista ponownie ocenia leczenie i może rozważyć np. klomipraminę lub inne metody.

Jak działa terapia ERP w OCD?

ERP to jedna z najlepiej przebadanych metod leczenia OCD.

  1. Rozpoznanie mechanizmu

    Z terapeutą ustalasz, co wywołuje lęk i jakie rytuały go zmniejszają.

  2. Ekspozycja

    Stopniowo, według planu, mierzysz się z tym, co wywołuje obsesję.

  3. Powstrzymanie kompulsji

    Odpuszczasz rytuał i uczysz się, że napięcie opada także bez niego.

  4. Powtarzanie

    Ćwiczysz na sesjach i między nimi. Celem jest inna reakcja na myśli, a nie pozbycie się ich.

Co pomaga na co dzień przy nerwicy natręctw?

Samodzielne działania nie zastępują terapii, ale mogą ją wspierać.

Co warto robić?

  • leczyć się u specjalisty znającego ERP
  • regularnie wykonywać ćwiczenia z terapii
  • stopniowo ograniczać szukanie zapewnień
  • dbać o sen i ruch
  • mówić terapeucie o rytuałach w myślach

Czego lepiej unikać?

  • analizowania, czy myśl „na pewno nic nie znaczy”
  • proszenia bliskich o zapewnienia
  • rozbudowywania rytuałów
  • samodzielnego odstawiania leków
  • leczenia OCD alkoholem lub innymi substancjami

Nerwica natręctw u dzieci i młodzieży

OCD może zacząć się w dzieciństwie. Niepokojące mogą być:

  • bardzo długie przygotowania do szkoły lub snu przez rytuały,
  • wielokrotne mycie lub przebieranie się,
  • ciągłe pytanie rodziców, czy wszystko jest bezpieczne,
  • silny niepokój po przerwaniu rytuału.

U dzieci podstawą też jest CBT z ERP, często z udziałem rodziców.

Kiedy zgłosić się do lekarza lub psychologa?

Szukaj pomocy, gdy natręctwa zajmują dużo czasu lub ograniczają życie.

  • Rytuały ponad godzinę dziennie

    Zabierają czas potrzebny na codzienne sprawy.

  • Ciągłe sprawdzanie

    Nie potrafisz przestać sprawdzać.

  • Wstyd lub lęk przed myślami

    Ich treść nie świadczy o Twoim charakterze ani zamiarach.

  • Unikanie

    Omijasz miejsca lub osoby z powodu obsesji.

  • Praca, nauka, relacje

    Objawy je utrudniają.

  • Pojawia się depresja

    Obniżony nastrój, zniechęcenie lub utrata radości.

Pilnej pomocy wymagają rzeczywiste myśli lub zamiar zrobienia sobie krzywdy albo skrzywdzenia innej osoby, nasilony kryzys psychiczny lub utrata zdolności do bezpiecznego funkcjonowania. W bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112.

Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek

Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.

Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.

Leki stosowane w leczeniu

Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.

Na receptę

Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.

Lekarze, którzy mogą pomóc

Zobacz wszystkich

Najczęstsze pytania

Czy nerwica natręctw to OCD?

Tak. „Nerwica natręctw” to starsza, potoczna nazwa zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, czyli OCD.

Czy każdy ma natrętne myśli?

Niechciane myśli zdarzają się także osobom bez OCD. W zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym są jednak uporczywe, wywołują silny niepokój i prowadzą do kompulsji lub unikania.

Czy natrętna myśl oznacza, że chcę ją zrealizować?

Nie. W OCD obsesje są niechciane i często sprzeczne z wartościami i intencjami danej osoby.

Czy można mieć OCD bez widocznych rytuałów?

Tak. Kompulsje mogą odbywać się wyłącznie w myślach, np. jako analizowanie, liczenie lub powtarzanie słów. Terapia ERP obejmuje także takie rytuały.

Czy częste mycie rąk oznacza OCD?

Nie zawsze. W OCD mycie jest przymusowe, powtarzane mimo braku realnej potrzeby i ma zmniejszyć lęk przed zabrudzeniem lub zakażeniem.

Źródła

  1. NIMH - Obsessive-Compulsive Disorder: When Unwanted Thoughts or Repetitive Behaviors Take Overhttps://www.nimh.nih.gov/health/publications/obsessive-compulsive-disorder-when-unwanted-thoughts-or-repetitive-behaviors-take-over (otwiera się w nowej karcie)
  2. NICE - Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatmenthttps://www.nice.org.uk/guidance/cg31 (otwiera się w nowej karcie)
  3. NHS - Obsessive compulsive disorder (OCD)https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/obsessive-compulsive-disorder-ocd/ (otwiera się w nowej karcie)
  4. mp.pl – Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjnehttps://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/72914,zaburzenie-obsesyjno-kompulsyjne (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne