Marskość wątroby
Marskość wątroby to zaawansowane uszkodzenie wątroby, w którym zdrowa tkanka zostaje zastępowana bliznami, a narząd stopniowo traci zdolność prawidłowej pracy. Choroba może długo nie dawać objawów. Najczęściej jest skutkiem alkoholowej lub stłuszczeniowej choroby wątroby albo przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B lub C.
Co to jest marskość wątroby?
Marskość wątroby to przewlekłe uszkodzenie, w którym zdrowa tkanka wątroby jest zastępowana bliznami. Rozwija się latami i długo nie daje objawów, więc często wykrywa się ją przypadkowo w badaniach krwi lub USG.
Włóknienie a marskość
Wczesne włóknienie po usunięciu przyczyny może się częściowo cofnąć. Marskość to jego zaawansowana postać, w której leczenie ma zatrzymać chorobę i zapobiegać powikłaniom.
Marskość wyrównana
Wątroba mimo blizn wciąż działa. Objawów może nie być albo jest tylko zmęczenie i gorszy apetyt.
Marskość niewyrównana
Pojawiają się wodobrzusze, żółtaczka, krwawienie z żylaków przełyku lub encefalopatia. Potrzebna jest ścisła opieka specjalisty, czasem przeszczepienie.
Przyczyny marskości wątroby
Marskość rozwija się, gdy wątroba jest uszkadzana latami, często przez kilka czynników naraz. Od przyczyny zależy leczenie.
- Alkoholowa choroba wątrobyNajpierw stłuszczenie, potem zapalenie, włóknienie i marskość
- Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymiPrzy otyłości, insulinooporności, cukrzycy typu 2, także u niepijących
- Wirusowe zapalenie wątroby typu B i CPrzez kontakt z zakażoną krwią, HBV także drogą płciową i z matki na dziecko
- Choroby autoimmunologiczne i choroby dróg żółciowych
- Choroby genetyczne, np. hemochromatoza, choroba Wilsona, niedobór alfa-1-antytrypsyny
- Długotrwałe uszkodzenie polekowe
Przy tych czynnikach lub chorobach wątroby w rodzinie omów z lekarzem kontrolę wątroby.
Objawy marskości wątroby
Na początku marskość często nie daje objawów albo daje zmęczenie, brak apetytu, nudności, ciężar w nadbrzuszu i świąd skóry. Prawidłowe lub lekko podwyższone enzymy nie wykluczają marskości.
Objawy zaawansowanej marskości wątroby
- Żółtaczka i ciemny mocz
- Łatwe siniaczenie, krwawienia z nosa i dziąseł
- Obrzęki nóg i powiększony brzuch (wodobrzusze)
- Chudnięcie i utrata mięśni
- Pajączki naczyniowe i zaczerwienienie dłoni
- Senność, kłopoty z koncentracją, odwrócony rytm snu
- Spadek libido lub nieregularne miesiączki
Mogą mieć też inne przyczyny, np. choroby serca lub nerek, i wymagają oceny lekarza.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli osoba z chorobą wątroby ma takie objawy:
- Objawy krwawienia z żylaków: wymioty z krwią lub fusowate, czarne smoliste stolce, bladość, zimne poty, szybkie bicie serca, omdlenie
- Objawy encefalopatii: splątanie, dezorientacja, nadmierna senność, niewyraźna mowa, nagła zmiana zachowania
- Gorączka lub silny ból brzucha przy wodobrzuszu
- Szybko rosnący brzuch z dusznością
- Nagła lub narastająca żółtaczka
Jak lekarz rozpoznaje marskość wątroby?
Lekarz łączy wywiad, badanie oraz badania krwi i obrazowe. Zapyta m.in. o alkohol, cukrzycę, zakażenia, transfuzje, tatuaże, leki i suplementy.
Badania krwi
ALT, AST, ALP, GGTP, bilirubina, albumina, INR, morfologia, kreatynina i sód. Z prostych wyników liczy się też wskaźniki włóknienia, np. FIB-4.
Szukanie przyczyny
Badania w kierunku zapalenia wątroby typu B i C, chorób autoimmunologicznych, hemochromatozy i choroby Wilsona.
USG jamy brzusznej
Pokazuje budowę wątroby, śledzionę, płyn w brzuchu i zmiany ogniskowe.
Elastografia
Mierzy sztywność wątroby, która rośnie wraz z włóknieniem.
Tomografia lub rezonans
Przy zmianach ogniskowych i podejrzeniu raka wątroby.
Gastroskopia
Sprawdza, czy są żylaki przełyku.
Biopsja jest potrzebna rzadko, gdy wyniki są niejasne. Po rozpoznaniu potrzebne są stałe kontrole powikłań i raka wątroby.
Leczenie marskości wątroby
Leczenie marskości wątroby ma zatrzymać uszkodzenie i leczyć powikłania. Marskości zwykle nie da się cofnąć, ale u wielu chorych można ją na długo ustabilizować.
Abstynencja
Przy chorobie alkoholowej podstawą jest całkowita abstynencja, w razie potrzeby z leczeniem uzależnienia.
Leczenie HCV i HBV
Przy HCV leki przeciwwirusowe u większości chorych usuwają wirusa, przy HBV długo hamują jego namnażanie.
Choroba metaboliczna
Przy chorobie metabolicznej redukcja wagi, ruch i leczenie cukrzycy, nadciśnienia i lipidów.
Wodobrzusze
Mniej soli i leki moczopędne, a przy dużej ilości płynu jego usunięcie przez nakłucie brzucha.
Ważne: nie zwiększaj sam dawek leków moczopędnych, bo grozi to odwodnieniem i zaburzeniami sodu i potasu.
Żylaki i encefalopatia
Żylaki leczy się lekami lub opaskowaniem w czasie gastroskopii. Przy encefalopatii usuwa się jej wyzwalacz, np. infekcję lub zaparcia, i podaje leki ograniczające toksyny z jelit.
Opieka hepatologa i przeszczep
Hepatolog ustala plan USG, badań krwi i gastroskopii. Gdy wątroba przestaje działać, życie może uratować przeszczepienie, o którym warto pomyśleć wcześnie.
Dieta i codzienne postępowanie przy marskości wątroby
Dieta nie cofnie blizn, ale chroni przed niedożywieniem i utratą mięśni, częstymi w marskości także przy nadwadze.
- Regularne posiłki
Co kilka godzin, bez długich przerw. Pomocna bywa wieczorna przekąska z węglowodanami.
- Odpowiednia ilość białka
Nie ograniczaj białka sam, także przy encefalopatii, bo niedobór pogłębia wyniszczenie.
- Mniej soli
Przy wodobrzuszu i obrzękach nie dosalaj, ogranicz wędliny i gotowe dania, ale nie jedz za mało. Płyny ogranicza się tylko z zalecenia lekarza.
- Bezpieczna żywność
Unikaj surowych ryb, owoców morza, mięsa, jaj i niepasteryzowanego mleka, bo zakażenia przebiegają ciężej.
- Czego unikać przy marskości wątroby?
Alkoholu w każdej ilości, przy każdej przyczynie marskości. Bez zgody lekarza także suplementów, ziół, „detoksów”, leków przeciwbólowych i nasennych bez recepty oraz głodówek.
Powikłania marskości wątroby
Powikłania częściej pojawiają się w marskości niewyrównanej. Niektóre rozwijają się powoli, inne nagle.
Wodobrzusze
Płyn w jamie brzusznej. Brzuch rośnie, przybywa wagi, czasem pojawia się duszność. Płyn może ulec zakażeniu.
Żylaki przełyku i żołądka
Powstają przez wyższe ciśnienie w żyle wrotnej i mogą gwałtownie krwawić, dlatego lekarz zleca gastroskopię i leczenie zapobiegawcze.
Encefalopatia wątrobowa
Toksyny zaburzają pracę mózgu, od kłopotów ze snem po splątanie i utratę przytomności. Nasilają ją m.in. infekcja, krwawienie, zaparcia i leki uspokajające.
Rak wątrobowokomórkowy
Długo nie daje objawów, dlatego chorzy z marskością mają regularne USG wątroby.
Inne powikłania
Niewydolność wątroby, zakażenia, pogorszenie pracy nerek i niedożywienie.
Rokowanie przy marskości wątroby
Rokowanie zależy od przyczyny, stopnia uszkodzenia, powikłań, wieku i innych chorób. Lekarz ocenia je m.in. skalami Child-Pugh i MELD. Skala MELD pomaga też ocenić pilność przeszczepienia.
Marskość może latami pozostawać wyrównana. Pierwsze powikłanie wyraźnie pogarsza rokowanie.
Rokowanie poprawiają abstynencja, leczenie HCV i HBV oraz chorób metabolicznych, regularne kontrole i szybka reakcja na objawy alarmowe.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Czy marskość wątroby da się cofnąć?
Zwykle nie da się jej całkowicie cofnąć. Leczenie przyczyny, np. odstawienie alkoholu albo leczenie HCV lub HBV, często pozwala jednak zatrzymać lub spowolnić chorobę i zmniejszyć ryzyko powikłań.
Czego nie wolno przy marskości wątroby?
Nie wolno pić alkoholu, nawet okazjonalnie. Nie należy bez konsultacji przyjmować leków bez recepty, suplementów i ziół, samodzielnie zwiększać dawek leków moczopędnych ani ograniczać białka. Objawy alarmowe wymagają natychmiastowej pomocy.
Jakie wyniki wskazują na marskość wątroby?
Ważne są nie tylko enzymy wątrobowe, ale też niska albumina, wysokie INR, podwyższona bilirubina i mała liczba płytek krwi. Lekarz ocenia je razem z USG, elastografią i badaniem chorego, a nie na podstawie jednego wyniku.
Czy marskość wątroby zawsze jest od alkoholu?
Nie. Marskość może wynikać także ze stłuszczeniowej choroby wątroby, przewlekłego zakażenia HBV lub HCV, chorób autoimmunologicznych, chorób dróg żółciowych i chorób genetycznych, np. hemochromatozy lub choroby Wilsona.
Źródła
- Mayo Clinic. Cirrhosis - Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cirrhosis/symptoms-causes/syc-20351487 (otwiera się w nowej karcie)
- NIDDK. Cirrhosis.https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/cirrhosis (otwiera się w nowej karcie)
- Cleveland Clinic. Cirrhosis of the Liverhttps://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15572-cirrhosis-of-the-liver (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna – Marskość wątroby: objawy, przyczyny, leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/watroba/50969,marskosc-watroby-objawy-przyczyny-leczenie (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna – Zalecenia żywieniowe dla pacjentów z wyrównaną i niewyrównaną marskością wątrobyhttps://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/264656,zalecenia-zywieniowe-dla-pacjentow-z-wyrownana-i-niewyrownana-marskoscia-watroby (otwiera się w nowej karcie)
