Białaczka
Białaczka to nowotwór układu krwiotwórczego, który rozwija się w szpiku kostnym i krwi. Na początku może przypominać infekcję, przemęczenie albo niedokrwistość. Niepokój powinny wzbudzić przewlekłe osłabienie, nawracające infekcje, gorączka, łatwe siniaczenie, krwawienia, nocne poty, bóle kości oraz nieprawidłowa morfologia.
Czym jest białaczka?
Białaczka to nowotwór układu krwiotwórczego, który najczęściej zaczyna się w szpiku kostnym. Nieprawidłowe komórki namnażają się bez kontroli i wypierają zdrowe krwinki. Z tego niedoboru wynika większość objawów.
Białaczka ostra
Rozwija się w ciągu dni lub tygodni, gromadzą się w niej niedojrzałe komórki (blasty). Wymaga szybkiej diagnostyki i leczenia.
Białaczka przewlekła
Rozwija się wolniej, często wykrywa ją rutynowa morfologia. To odrębna grupa chorób, a nie „lżejsza” postać ostrej. Na początku bywa potrzebna tylko obserwacja.
Nie tylko szpik
U części chorych powiększają się węzły chłonne, śledziona lub wątroba.
Jakie objawy daje białaczka?
Na początku objawy przypominają infekcję, anemię lub przemęczenie.
Niedokrwistość
Mało krwinek czerwonych daje osłabienie, bladość, duszność i kołatanie serca przy wysiłku, bóle i zawroty głowy.
Zaburzenia odporności
Gorączki bez przyczyny i nawracające infekcje. Nawet wysokie leukocyty nie chronią, bo komórki białaczkowe nie działają.
Małopłytkowość
Siniaki bez urazu, wybroczyny (czerwone punkciki), krwawienia z nosa i dziąseł, krew w moczu lub stolcu, obfite miesiączki.
Objawy ogólne
Nocne poty, spadek masy ciała, stany podgorączkowe, bóle kości, powiększone węzły chłonne, pełność pod lewym łukiem żebrowym.
Te objawy nie muszą oznaczać białaczki, ale gdy się utrzymują lub nawracają, wymagają wyjaśnienia.
Kiedy objawy wymagają pilnej konsultacji? Przy wysokiej gorączce z dreszczami, silnym osłabieniu, duszności, bólu w klatce piersiowej, omdleniu, krwawieniu trudnym do zatrzymania i licznych nowych siniakach lub wybroczynach. Także przy bardzo niskich płytkach, ciężkiej niedokrwistości, skrajnie nieprawidłowych leukocytach lub blastach w rozmazie.
U dzieci czujność budzą senność, bladość, bóle kończyn, niechęć do chodzenia, siniaki, gorączki, powiększone węzły i częste infekcje. Gdy się utrzymują, potrzebna jest konsultacja pediatryczna i morfologia.
Rodzaje białaczki
Od typu białaczki i jej cech genetycznych zależy leczenie.
- Ostra białaczka szpikowa (AML)
Częściej u dorosłych, ryzyko rośnie z wiekiem. Może zacząć się nagle, z szybkim pogorszeniem wyników krwi i stanu ogólnego.
- Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL)
Najczęstsza białaczka u dzieci, bywa też u dorosłych. Leczenie jest wieloetapowe i długie.
- Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL)
Dotyczy głównie osób starszych, często wykrywana przypadkowo. Leczenie zaczyna się, gdy choroba postępuje lub daje objawy.
- Przewlekła białaczka szpikowa (CML)
Wiąże się z chromosomem Philadelphia i genem BCR-ABL. Często daje bardzo wysokie leukocyty. Leki celowane bardzo poprawiły rokowanie.
Przyczyny białaczki i najważniejsze czynniki ryzyka
U wielu chorych nie da się wskazać przyczyny. Czynnik ryzyka nie przesądza o chorobie.
Najlepiej poznane czynniki to:
- WiekInne typy dominują u dzieci, inne u osób starszych.
- Zespoły genetyczneNiektóre wrodzone zespoły i predyspozycje rodzinne.
- Wcześniejsze choroby szpikuNp. zespoły mielodysplastyczne, które mogą przejść w ostrą białaczkę.
- Wcześniejsze leczenie onkologiczneChemioterapia lub radioterapia innego nowotworu (tzw. białaczka wtórna).
- Promieniowanie jonizująceW wysokich dawkach.
- Kontakt z benzenemDługotrwały, w przemyśle lub z dymu tytoniowego.
Czy białaczka jest dziedziczna? W większości przypadków nie. Osoby po leczeniu onkologicznym nie powinny z tego powodu rezygnować z terapii, ale wymagają kontroli zaleconych przez lekarza.
Jak lekarz rozpoznaje białaczkę?
Diagnostyka zaczyna się zwykle od morfologii krwi z rozmazem, a rozpoznanie potwierdzają badania specjalistyczne.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Morfologia z rozmazem | Ocena krwinek i niedojrzałych komórek Leukocyty, hemoglobina, płytki i blasty. Wynik automatyczny często potwierdza się pod mikroskopem. |
| Interpretacja | Jeden parametr nie wystarczy W białaczce leukocyty bywają wysokie, prawidłowe lub niskie. Wysokie zdarzają się też przy infekcji, stresie, paleniu, po wysiłku i lekach. |
| Niepokojące wyniki | Jakie wyniki krwi mogą zaniepokoić? Blasty w rozmazie, zaburzenia kilku linii krwinek naraz, bardzo wysoka leukocytoza, głęboka małopłytkowość lub neutropenia i szybkie pogarszanie się wyników. Także odchylenia utrzymujące się bez przyczyny. Jedna prawidłowa morfologia nie jest gwarancją na przyszłość. |
| Badanie szpiku | Aspiracja i trepanobiopsja Szpik pobiera się zwykle z kości biodrowej. Badanie pokazuje, ile jest nieprawidłowych komórek. |
| Immunofenotypowanie | Cytometria przepływowa Ocenia markery na komórkach i odróżnia białaczkę szpikową od limfoblastycznej. |
| Badania genetyczne | Badania cytogenetyczne i molekularne PCR, FISH lub sekwencjonowanie. Wyniki decydują o ocenie ryzyka i leczeniu. |
Rozpoznanie i typ białaczki ustala hematolog. Objawy alarmowe wymagają pilnej oceny na miejscu.
Leczenie białaczki
Plan ustala hematolog. Celem jest remisja (brak aktywnej choroby w badaniach) albo długotrwała kontrola choroby.
Chemioterapia
Chemioterapia to podstawa leczenia wielu ostrych białaczek, prowadzona etapami. Często wymaga pobytu w szpitalu, bo rośnie ryzyko infekcji, krwawień i niedokrwistości.
Leczenie wspomagające
Przetoczenia krwinek i płytek, antybiotyki, leki przeciwgrzybicze i przeciwwymiotne, nawodnienie, kontrola bólu i gorączki.
Leczenie celowane
Działa na konkretne mechanizmy komórek białaczkowych, np. inhibitory kinazy tyrozynowej w CML. Wymaga regularnego przyjmowania i kontroli odpowiedzi.
Immunoterapia
Przeciwciała monoklonalne, a w wybranych przypadkach terapia CAR-T, zwłaszcza przy nawrocie lub oporności choroby.
Przeszczepienie komórek krwiotwórczych
Przeszczep szpiku rozważa się przy wysokim ryzyku nawrotu, słabej odpowiedzi na leczenie lub nawrocie. Niesie ryzyko infekcji, choroby przeszczep przeciw gospodarzowi i długiej rekonwalescencji.
Przy wysokiej gorączce z dreszczami, duszności, bólu w klatce piersiowej, omdleniu, krwawieniu trudnym do zatrzymania lub licznych nowych siniakach nie czekaj na teleporadę. Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.
Rokowania przy białaczce
Rokowanie jest bardzo różne. Część ostrych białaczek leczy się z intencją wyleczenia, w przewlekłych celem bywa wieloletnia kontrola choroby.
- Od czego zależy rokowanie?
Od typu białaczki, wieku, zmian genetycznych, odpowiedzi na leczenie i tego, czy choroba nawraca.
- Minimalna choroba resztkowa
Śladowe ilości komórek białaczkowych wykrywa się badaniami specjalistycznymi. Dlatego mimo dobrego samopoczucia może być potrzebne dalsze leczenie.
- Kontrole i ryzyko nawrotu
Harmonogram kontroli ustala hematolog. Niepokojące są ponowne pogorszenie morfologii, osłabienie, gorączki, nocne poty, powiększone węzły chłonne, krwawienia lub infekcje.
- Późne powikłania
Kontrole wykrywają też przewlekłe zmęczenie, zaburzenia odporności, płodności i hormonów oraz problemy z sercem.
Jak wspierać organizm w trakcie diagnostyki i leczenia białaczki?
Suplementy nie zastąpią terapii. Każdy suplement, zioło czy lek bez recepty skonsultuj z lekarzem, bo może wchodzić w interakcje z leczeniem.
- Ochrona przed infekcjami
Przy obniżonej odporności myj ręce, unikaj kontaktu z chorymi oraz produktów surowych, niepasteryzowanych lub niedogotowanych.
- Przy niskich płytkach
Lekarz może zalecić unikanie leków zwiększających krwawienie, ostrożne golenie, delikatne mycie zębów i rezygnację ze sportów kontaktowych.
- Wsparcie psychiczne
Lęk i bezsenność są częste. Pomóc może psychoonkolog lub grupa wsparcia.
- Czego nie robić?
Nie odstawiaj samodzielnie leków, nie opóźniaj kontroli i nie lecz gorączki tylko domowymi sposobami. Miej pod ręką numer do ośrodka, listę leków i ostatnie wyniki.
Kiedy pilnie do ośrodka?
Przy gorączce lub dreszczach, duszności, bólu w klatce piersiowej, silnym bólu głowy, splątaniu, krwawieniu trudnym do zatrzymania, nowych wybroczynach, krwi w moczu lub stolcu, uporczywych wymiotach i odwodnieniu. Przy neutropenii gorączka może być stanem pilnym nawet bez innych objawów.
Nie zwlekaj też przy kaszlu, bólu gardła, pieczeniu przy oddawaniu moczu, biegunce czy zaczerwienieniu wokół wkłucia.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Leki stosowane w leczeniu
Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.
Na receptę
Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.
Lekarze, którzy mogą pomóc
Wszyscy lekarze: pediatra
Najczęstsze pytania
Jak długo żyje się z białaczką?
To zależy od rodzaju białaczki, wieku, wyników badań genetycznych, stanu zdrowia i odpowiedzi na leczenie. Część ostrych białaczek leczy się z intencją wyleczenia, a niektóre przewlekłe można przez wiele lat kontrolować lekami lub obserwacją.
Jak wygląda początek białaczki?
Początek bywa niespecyficzny: zmęczenie, osłabienie, gorączki, nocne poty, nawracające infekcje, bladość, łatwe siniaczenie albo krwawienia z nosa i dziąseł. Takie objawy nie muszą oznaczać białaczki, ale jeśli się utrzymują lub narastają, wymagają morfologii i konsultacji lekarskiej.
Co boli przy białaczce?
Mogą boleć kości i stawy, a także brzuch lub okolica pod żebrami, gdy powiększa się śledziona lub wątroba. U dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną ból kości może powodować kulenie lub niechęć do chodzenia.
Jakie siniaki powinny niepokoić?
Siniaki bez urazu, liczne lub w nietypowych miejscach, drobne czerwone lub fioletowe punkciki na skórze oraz siniaki z krwawieniami z nosa, dziąseł, krwią w moczu lub stolcu. Szczególnie gdy towarzyszą im gorączka, osłabienie, bladość lub infekcje, potrzebna jest morfologia i ocena lekarza.
Źródła
- National Cancer Institute. Leukemia — Patient Versionhttps://www.cancer.gov/types/leukemia (otwiera się w nowej karcie)
- Mayo Clinic. Leukemia — Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/leukemia/symptoms-causes/syc-20374373 (otwiera się w nowej karcie)
- Cancer Research UK. Symptoms of childhood acute lymphoblastic leukaemiahttps://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/childrens-cancer/acute-lymphoblastic-leukaemia/symptoms (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna – Ostra białaczka szpikowa (AML) – przyczyny, objawy, rokowaniahttps://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170548,ostra-bialaczka-szpikowa-ang-acute-myeloid-leukemia-aml-przyczyny-objawy-rokowania (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna – Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL)https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170551,przewlekla-bialaczka-limfocytowa-cll (otwiera się w nowej karcie)
