HIV
HIV to ludzki wirus niedoboru odporności, który atakuje układ immunologiczny i bez leczenia może po latach prowadzić do AIDS. Zakażenie długo może nie dawać objawów, dlatego wykryć je może tylko test. Skuteczne leczenie antyretrowirusowe pozwala osobom z HIV żyć długo i zdrowo.
Co to jest HIV?
HIV, czyli ludzki wirus niedoboru odporności, niszczy komórki odpornościowe, głównie limfocyty CD4. Nieleczony zwiększa podatność na infekcje i niektóre nowotwory.
Leczenie nie usuwa wirusa, ale hamuje jego namnażanie i pozwala żyć długo i aktywnie.
HIV a AIDS, czym się różnią?
HIV to wirus. AIDS to najbardziej zaawansowany etap nieleczonego zakażenia, gdy liczba limfocytów CD4 jest bardzo niska albo pojawiają się określone infekcje lub nowotwory. Leczenie zapobiega AIDS.
Etapy zakażenia HIV
Bez leczenia zakażenie przechodzi przez trzy etapy:
- Ostre zakażenie w pierwszych tygodniach, z dużą ilością wirusa we krwi i wysoką zakaźnością.
- Faza bezobjawowa, która może trwać latami. Nieleczona osoba nadal może zakażać.
- AIDS, gdy odporność jest poważnie uszkodzona.
Jak można zakazić się HIV?
HIV przenosi się przez krew, nasienie, preejakulat, wydzielinę z pochwy i odbytu oraz mleko osoby karmiącej. Wirus wnika przez błony śluzowe, uszkodzoną skórę lub krew.
Seks bez zabezpieczenia
Najczęstsza droga zakażenia. Ryzyko jest większe przy seksie analnym, innych infekcjach przenoszonych drogą płciową, owrzodzeniach i krwawieniu.
Kontakt z zakażoną krwią
Głównie wspólne igły i sprzęt do iniekcji oraz niesterylne narzędzia, np. przy tatuażu. Zakażenie przez przetoczenie krwi jest w krajach z kontrolą krwiodawstwa skrajnie rzadkie.
Z matki na dziecko
W ciąży, przy porodzie lub karmieniu piersią. Leczenie w ciąży i profilaktyka u noworodka znacznie zmniejszają to ryzyko.
Leczona osoba z HIV
Osoba, która regularnie się leczy i ma niewykrywalną wiremię, nie przenosi HIV drogą seksualną.
Jak HIV się nie przenosi?
Przez dotyk, wspólne naczynia, ręczniki, toaletę, basen, kaszel, zwykły pocałunek ani ukąszenie komara. Nie pożyczaj jednak maszynek do golenia i szczoteczek do zębów, bo może być na nich krew.
Objawy HIV
U wielu osób objawy HIV długo nie występują. Po samopoczuciu nie da się potwierdzić ani wykluczyć zakażenia, rozstrzyga tylko test zrobiony w odpowiednim czasie.
Poniższe etapy opisują przebieg nieleczonego zakażenia. Skuteczne leczenie może zapobiec rozwojowi AIDS.
Pierwsze objawy HIV
Zwykle 2–4 tygodnie po zakażeniu, podobne do grypy. Mogą to być gorączka, ból gardła, wysypka, powiększone węzły chłonne, bóle mięśni i nocne poty.
Mijają, choć zakażenie trwa. Mogą mieć inną przyczynę, a ich brak nie wyklucza HIV.
Faza bezobjawowa
Może trwać latami, a liczba limfocytów CD4 powoli spada. Czasem są powiększone węzły, zmęczenie lub nawracające infekcje.
Objawy zaawansowanego HIV i AIDS
Długotrwała gorączka, nocne poty, chudnięcie, przewlekła biegunka, kaszel i duszność, nawracające infekcje, pleśniawki, półpasiec, zaburzenia neurologiczne.
Kiedy pilnie szukać pomocy?
- Po możliwej świeżej ekspozycji, np. seksie bez zabezpieczenia, gwałcie lub zakłuciu igłą, od razu jedź do szpitala zakaźnego. PEP trzeba zacząć jak najszybciej.
- Objawy grypopodobne po ryzykownym kontakcie omów z lekarzem, który wskaże termin testu.
- Objawy spadku odporności, np. długotrwała gorączka, chudnięcie czy przewlekła biegunka, wymagają pilnej diagnostyki.
Diagnostyka HIV
HIV rozpoznaje się testem z krwi, niektórymi także ze śliny, zrobionym w odpowiednim czasie od kontaktu. Test zrobisz w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym, laboratorium lub placówce medycznej.
- Kiedy zrobić test na HIV?
Po ryzykownym kontakcie, po rozpoznaniu innej infekcji przenoszonej drogą płciową, przed rezygnacją z prezerwatyw w nowym związku, przed planowaną ciążą i w ciąży.
- Rodzaje testów na HIV
- Test antygenowo-przeciwciałowy (czwartej generacji) z krwi żylnej to podstawowy test przesiewowy.
- Testy przeciwciał, w tym większość szybkich testów i samotestów, mają dłuższe okno diagnostyczne.
- Testy NAT wykrywają wirusa najwcześniej, stosuje się je w szczególnych sytuacjach.
- Okno diagnostyczne
To czas od zakażenia do chwili, gdy test może wykryć HIV. Za wcześnie zrobiony test może dać wynik ujemny mimo zakażenia i trzeba go powtórzyć. Po PEP lub w trakcie PrEP terminy testów ustala lekarz.
- Co oznacza dodatni wynik?
Reaktywny wynik przesiewowy trzeba potwierdzić. Potwierdzony oznacza HIV, a nie AIDS. Dalej potrzebna jest opieka specjalistyczna i wsparcie psychiczne.
Leczenie HIV
Leczenie HIV to terapia antyretrowirusowa (ART). Zaczyna się ją jak najszybciej po rozpoznaniu, także bez objawów. Prowadzi ją lekarz doświadczony w leczeniu HIV.
Ważne: nie odstawiaj leków sam i nie pomijaj dawek. Przerwy mogą zwiększyć wiremię, osłabić odporność i wywołać oporność wirusa na leki.
Jak działa leczenie?
Kilka substancji w jednym schemacie hamuje namnażanie wirusa i chroni limfocyty CD4. U wielu osób wystarcza jedna tabletka dziennie.
Regularne kontrole
Lekarz sprawdza wiremię, CD4, wątrobę, nerki i lipidy. Przy stabilnych wynikach wizyty są rzadsze, ale nadal konieczne.
Działania niepożądane i inne leki
Działania niepożądane omów z lekarzem, często można zmienić leki. Mów mu też o lekach bez recepty, suplementach i ziołach.
Zasada U=U
Niewykrywalny = niezakażający. Osoba regularnie leczona z niewykrywalną wiremią nie przenosi HIV drogą seksualną, ale może przenosić inne infekcje.
Czy HIV można wyleczyć?
Nie. Po odstawieniu leków wirus znów się namnaża, a suplementy, zioła i „detoks” go nie hamują. Leczenie pozwala jednak kontrolować zakażenie i zapobiegać AIDS.
Nieleczony HIV i możliwe powikłania
Nieleczony HIV niszczy limfocyty CD4, nawet gdy latami nie daje objawów. Możliwe powikłania to:
- Zakażenia oportunistyczne, np. ciężkie grzybice, niektóre zapalenia płuc, toksoplazmoza mózgu.
- Niektóre nowotwory związane z głębokim niedoborem odporności.
- AIDS, zwykle po latach nieleczonego zakażenia, u każdego w innym tempie.
Leczenie pomaga także przy późno wykrytym HIV, ale im później się zacznie, tym większe ryzyko powikłań.
Życie z HIV na co dzień
Przy regularnym leczeniu osoby z HIV pracują, uczą się, podróżują i tworzą związki, także takie, w których druga osoba nie ma HIV.
1Ogólne zdrowie
Zalecone szczepienia, kontrola ciśnienia, glukozy i lipidów, sen, ruch i dieta.
2Praca i prywatność
Osoba z HIV nie stanowi zagrożenia w pracy. Sama decyduje, komu powie o zakażeniu.
3Prezerwatywy mimo leczenia
Nawet przy niewykrywalnej wiremii chronią przed innymi infekcjami przenoszonymi drogą płciową.
4Zdrowie psychiczne
Lęk, wstyd czy smutek po diagnozie są zrozumiałe. Gdy depresja, używki lub samotność utrudniają leczenie, pomoże lekarz, psycholog lub organizacja wspierająca osoby z HIV.
Profilaktyka HIV
Profilaktyka HIV to prezerwatywy, regularne testy, unikanie wspólnego sprzętu do iniekcji, leczenie osób z HIV, a przy większym ryzyku PrEP. Statusu HIV nie da się ocenić po wyglądzie.
- Prezerwatywy
Używane od początku do końca stosunku zmniejszają ryzyko HIV i innych infekcji. Lateksowych nie łącz z olejami ani wazeliną.
- PrEP, czyli profilaktyka przedekspozycyjna
Leki antyretrowirusowe dla osób bez HIV ze zwiększonym ryzykiem. Wcześniej trzeba wykluczyć HIV, bo przy nierozpoznanym zakażeniu PrEP może utrudnić leczenie. Nie chroni przed innymi infekcjami ani ciążą.
- PEP po możliwej ekspozycji na HIV
Krótkie leczenie awaryjne po ryzykownym kontakcie, np. gwałcie, pęknięciu prezerwatywy lub zakłuciu igłą. Natychmiast jedź do szpitala zakaźnego prowadzącego leczenie antyretrowirusowe.
Według Krajowego Centrum ds. AIDS leki najlepiej przyjąć w ciągu 2–3 godzin, a najskuteczniejsze są do 48 godzin od zdarzenia. O PEP decyduje lekarz. Leki trzeba przyjąć do końca, a potem zrobić testy kontrolne.
HIV u kobiet, mężczyzn i osób w ciąży
HIV może dotyczyć każdego, niezależnie od płci, wieku i orientacji seksualnej. Podstawą zawsze są test i leczenie.
HIV u kobiet
Nawracające lub trudne do leczenia infekcje intymne nie oznaczają HIV, ale mogą skłaniać do szerszej diagnostyki.
HIV u mężczyzn
Częstym problemem jest odkładanie testu. Przy kontaktach analnych bez zabezpieczenia, nowych lub wielu partnerach testuj się regularnie.
HIV w ciąży
Test na HIV należy do opieki w ciąży. Leczenie, kontrola wiremii, odpowiedni poród i profilaktyka u noworodka znacznie zmniejszają ryzyko zakażenia dziecka.
HIV wykryty w ciąży trzeba leczyć jak najszybciej. O porodzie i karmieniu piersią decydujesz z lekarzem prowadzącym. Gdy dostępne jest bezpieczne żywienie zastępcze, często zaleca się niekarmienie piersią.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Lekarze, którzy mogą pomóc
Zobacz wszystkich
Najczęstsze pytania
Po czym poznać, że ma się HIV?
Po objawach nie da się tego pewnie stwierdzić. Część osób ma po kilku tygodniach objawy podobne do grypy, inne długo nie mają żadnych. Jedynym wiarygodnym sposobem jest test wykonany w odpowiednim czasie od możliwej ekspozycji.
Ile lat żyje osoba z HIV?
Osoba, która wcześnie zacznie leczenie antyretrowirusowe i regularnie je stosuje, może żyć długo i aktywnie. Największe ryzyko dotyczy osób, u których HIV latami pozostaje nierozpoznany lub nieleczony, bo wtedy może rozwinąć się AIDS i jego ciężkie powikłania.
Czy osoba z HIV może się całować?
Tak. HIV nie przenosi się przez zwykły pocałunek, ślinę, dotyk ani codzienny kontakt. Teoretyczne ryzyko dotyczyłoby tylko wyjątkowej sytuacji z krwawiącymi ranami w jamie ustnej u obu osób.
Czy można mieć HIV bez stosunku?
Tak. HIV przenosi się także przez kontakt z zakażoną krwią, np. przy wspólnym używaniu igieł i sprzętu do iniekcji, oraz z matki na dziecko w czasie ciąży, porodu lub karmienia piersią, jeśli nie wdrożono leczenia i profilaktyki.
Po jakim czasie widać HIV w badaniu?
Zależy to od rodzaju testu. Testy NAT wykrywają wirusa najwcześniej, testy antygenowo-przeciwciałowe później, a testy samych przeciwciał najpóźniej. Jeśli test wykonano zbyt wcześnie, ujemny wynik trzeba powtórzyć w terminie zaleconym przez lekarza lub punkt testowania.
Źródła
- CDC – About HIVhttps://www.cdc.gov/hiv/about/index.html (otwiera się w nowej karcie)
- WHO – HIV and AIDShttps://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hiv-aids (otwiera się w nowej karcie)
- NIH HIVinfo – HIV Testinghttps://hivinfo.nih.gov/understanding-hiv/fact-sheets/hiv-testing (otwiera się w nowej karcie)
- pacjent.gov.pl – Co warto wiedzieć o HIVhttps://pacjent.gov.pl/aktualnosc/co-warto-wiedziec-o-hiv (otwiera się w nowej karcie)
- Krajowe Centrum ds. AIDS – Co robić w sytuacjach pozazawodowego wypadkowego narażenia na zakażenie HIVhttps://www.gov.pl/web/aids/co-robic-sytuacjach-pozazawodowego-wypadkowego-narazenia-na-zakazenie-hiv (otwiera się w nowej karcie)
