
Mięta pieprzowa: właściwości lecznicze i potencjalne przeciwwskazania
Mięta pieprzowa jest ceniona za swoje liczne właściwości zdrowotne, od łagodzenia dolegliwości żołądkowo-jelitowych po działanie relaksacyjne. Jednak nie każdy może korzystać z…

Cukry, czyli węglowodany, są głównym źródłem energii dla organizmu, ale nadmiar cukrów dodanych szkodzi zdrowiu. Wyjaśniamy, jaką rolę pełnią w procesach energetycznych, czym różnią się cukry proste od złożonych i ile cukru można jeść.
Węglowodany stanowią główne źródło energii dla wszystkich komórek organizmu. Mózg, mięśnie i wiele narządów nie mogłoby prawidłowo funkcjonować bez glukozy. Glukoza jest podstawowym paliwem dla mózgu i ważnym źródłem energii dla pracujących mięśni.
W czasie aktywności fizycznej mięśnie korzystają z glikogenu, czyli zapasowej formy glukozy magazynowanej w wątrobie i mięśniach. Zbyt niski poziom glukozy we krwi może powodować osłabienie, drżenie, rozdrażnienie i trudności z koncentracją.
Węglowodany dzielimy na dwie główne grupy, proste i złożone. Różnią się one szybkością, z jaką podnoszą poziom cukru we krwi oraz tym, jak długo dostarczają energii.
Dlatego zdrowa dieta powinna bazować przede wszystkim na węglowodanach złożonych, a cukry proste najlepiej spożywać w ograniczonych ilościach.
Oprócz dostarczania energii węglowodany pełnią także wiele dodatkowych funkcji metabolicznych. Należą do nich:
Nadmiar cukrów dodanych sprzyja jednak nadmiernemu przyrostowi masy ciała i próchnicy zębów, a nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2. Kluczem jest więc równowaga i umiar.
Według norm żywienia dla populacji Polski (NIZP PZH–PIB, 2020) węglowodany ogółem powinny dostarczać 45–65% energii w diecie. Szacuje się, że 130 g węglowodanów na dobę wystarcza, by pokryć zapotrzebowanie mózgu na glukozę.
Polskie normy zalecają, by cukry dostarczały nie więcej niż 10% energii. WHO zaleca, by cukry wolne, czyli dodawane do żywności i napojów oraz naturalnie obecne w miodzie, syropach i sokach owocowych, stanowiły mniej niż 10% energii, a ograniczenie ich do 5% może dawać dodatkowe korzyści. Dla osoby o zapotrzebowaniu 2000 kcal 10% to około 50 g, a 5% około 25 g cukrów wolnych dziennie.
Odpowiednie proporcje należy zawsze dostosować do stanu zdrowia, poziomu aktywności fizycznej, rodzaju pracy i trybu życia.
Po intensywnym wysiłku organizm potrzebuje szybkiego uzupełnienia energii. W tym momencie szczególną rolę odgrywa glukoza, która pozwala odbudować zużyte zapasy glikogenu w mięśniach. Dlatego przy intensywnych lub częstych treningach posiłek z węglowodanami po wysiłku pomaga uzupełnić glikogen.
Warto, by w takim posiłku oprócz węglowodanów znalazło się też białko, potrzebne do odbudowy mięśni.
Wiele osób sięga po coś słodkiego w gorszy dzień, bo słodki smak kojarzy się z przyjemnością. Taka ulga jest jednak krótkotrwała i nie rozwiązuje przyczyny złego samopoczucia.
Przy zaburzeniach psychicznych, takich jak depresja, zbilansowana dieta może być wsparciem, ale nie zastępuje leczenia prowadzonego przez lekarza lub psychoterapeutę.
Cukier nie jest uznawany za substancję uzależniającą w takim sensie jak alkohol czy narkotyki. Słodki smak pobudza jednak ośrodek nagrody w mózgu, dlatego niektórym osobom trudno ograniczyć słodycze.
Nie, ponieważ glukoza jest niezbędnym źródłem energii dla mózgu i mięśni. Zdrowa dieta powinna zawierać węglowodany złożone, które dostarczają energii stopniowo i wspierają metabolizm. Eliminować należy nadmiar cukrów prostych i dodanych, a nie wszystkie węglowodany.
Do wartościowych źródeł należą pełnoziarniste produkty zbożowe (pieczywo razowe, płatki owsiane, brązowy ryż), rośliny strączkowe, a także owoce i warzywa bogate w błonnik.
Owoce zawierają naturalne cukry proste, ale jednocześnie dostarczają błonnika, witamin i antyoksydantów. Najlepiej jeść je w ramach co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie, które zaleca WHO, dbając o różnorodność. Soki owocowe zawierają cukry wolne, dlatego warto je ograniczać.
Miód zawiera dodatkowo niewielkie ilości minerałów i związków bioaktywnych, ale jego głównym składnikiem także są cukry proste. Cukry z miodu zalicza się do cukrów wolnych, dlatego miód warto ograniczać tak samo jak cukier.
WHO w wytycznych z 2023 roku nie zaleca stosowania słodzików jako sposobu na kontrolę masy ciała. Lepiej stopniowo przyzwyczajać się do mniej słodkiego smaku. Osoby z cukrzycą mogą omówić stosowanie słodzików z lekarzem lub dietetykiem.
Najważniejsza jest całkowita ilość cukru i energii w ciągu dnia, a nie pora jedzenia. Po słodkiej przekąsce wieczorem warto pamiętać o umyciu zębów.
Dieta niskowęglowodanowa może być pomocna w niektórych schorzeniach, np. w cukrzycy typu 2, ale nie jest konieczna u osób zdrowych. Najważniejsze jest ograniczenie cukrów dodanych i bazowanie na pełnowartościowych źródłach węglowodanów.
Nadmiar słodyczy w diecie dzieci zwiększa ryzyko nadmiernej masy ciała i próchnicy zębów. Właściwe nawyki żywieniowe od najmłodszych lat pomagają zapobiegać chorobom w dorosłości.
Jedna łyżeczka cukru nie zaszkodzi, jeśli mieści się w dziennym limicie. Problem pojawia się wtedy, gdy każda kawa jest mocno dosładzana, a w ciągu dnia wypija się ich kilka.