Przekonanie o tym, że mężczyźni są „silniejszą płcią”, od lat funkcjonuje w kulturze i języku. Tymczasem dane epidemiologiczne z całego świata pokazują zupełnie inny obraz. Mężczyźni chorują częściej, umierają wcześniej i rzadziej korzystają z opieki zdrowotnej. Co więcej, wiele schorzeń jest u nich diagnozowanych później, gdy leczenie staje się trudniejsze i mniej skuteczne. Eksperci nie mają wątpliwości, zdrowie mężczyzn wymaga dziś osobnej uwagi, systemowych działań i zmiany społecznych nawyków.
Najnowsze analizy zdrowotne wskazują, że mężczyźni znacznie częściej zmagają się z chorobami cywilizacyjnymi, takimi jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2 czy choroby serca. Badania prowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Południowej Danii, opublikowane w 2025 roku, potwierdziły również wyższe ryzyko zakażeń HIV i AIDS wśród mężczyzn. Jednym z kluczowych problemów nie jest jednak wyłącznie sama podatność na choroby, lecz sposób reagowania na pierwsze objawy.
Mężczyźni rzadziej zgłaszają się na badania profilaktyczne, częściej ignorują niepokojące symptomy i opóźniają kontakt z lekarzem. Gdy diagnoza w końcu zostaje postawiona, choroba bywa już w zaawansowanym stadium. Dodatkowym czynnikiem pogarszającym rokowania jest mniejsza skłonność do przestrzegania zaleceń terapeutycznych, w tym regularnego przyjmowania leków i zmiany stylu życia.
Na tę sytuację nakładają się częstsze nałogi, zwłaszcza palenie tytoniu i nadmierne spożycie alkoholu. Eksperci podkreślają, że bez ukierunkowanych programów profilaktycznych różnice zdrowotne między płciami będą się pogłębiać, a liczba przedwczesnych zgonów wśród mężczyzn pozostanie wysoka.
Zdrowie mężczyzn coraz częściej zagrożone jest nie tylko przez choroby somatyczne, ale również przez zaburzenia psychiczne związane z presją społeczną. Jednym z nich jest bigoreksja, czyli zaburzenie postrzegania własnego ciała, polegające na obsesyjnym dążeniu do rozbudowy masy mięśniowej. Choć przez lata problem ten był marginalizowany, obecnie diagnozowany jest coraz częściej.
Mężczyźni dotknięci bigoreksją podporządkowują codzienne funkcjonowanie treningom siłowym, restrykcyjnym dietom i suplementacji. Nierzadko prowadzi to do przeciążeń układu mięśniowo-szkieletowego, zaburzeń hormonalnych, problemów sercowo-naczyniowych oraz pogorszenia zdrowia psychicznego. Zaburzenie to bywa trudne do rozpoznania, ponieważ w kulturze nadmierna dbałość o sylwetkę często jest społecznie akceptowana, a nawet pochwalana.
Specjaliści zwracają uwagę, że bigoreksja może współistnieć z depresją, lękiem i zaburzeniami odżywiania. Brak świadomości problemu oraz niechęć do szukania pomocy sprawiają, że wielu mężczyzn pozostaje bez odpowiedniego wsparcia terapeutycznego.
Szeroką perspektywę na zdrowie mężczyzn przyniosła analiza opublikowana na łamach „The Lancet”, obejmująca dane z lat 1990–2021. Wyniki jednoznacznie wskazują, że mężczyźni częściej tracili zdrowie i życie z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, schorzeń wątroby oraz urazów, w tym wypadków komunikacyjnych.
Różnice płciowe stały się szczególnie widoczne w czasie pandemii COVID-19. W 2021 roku to właśnie mężczyźni stanowili większy odsetek osób, u których zakażenie prowadziło do ciężkiego przebiegu choroby, powikłań i zgonów. Największe dysproporcje odnotowano w Europie Środkowej i Wschodniej oraz w Azji Centralnej, gdzie nałożyły się czynniki zdrowotne, społeczne i ekonomiczne.
Kobiety częściej doświadczały problemów zdrowotnych o charakterze przewlekłym, takich jak zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego czy problemy psychiczne, jednak to mężczyźni częściej ponosili konsekwencje chorób zagrażających życiu. Te dane pokazują, że zdrowie publiczne nie może być analizowane w oderwaniu od płci.
Eksperci są zgodni, że różnice zdrowotne między kobietami a mężczyznami nasilają się wraz z wiekiem. U starszych mężczyzn ryzyko zgonu z powodu choroby niedokrwiennej serca jest wyraźnie wyższe niż u kobiet w tym samym wieku. Z kolei wśród młodszych grup wiekowych dominują urazy, wypadki drogowe i zachowania ryzykowne.
Styl życia kształtowany od wczesnych lat odgrywa kluczową rolę. Nawyki związane z dietą, aktywnością fizyczną, używkami i radzeniem sobie ze stresem wpływają na zdrowie w długiej perspektywie. Zdaniem specjalistów działania profilaktyczne powinny być kierowane do chłopców i młodych mężczyzn, zanim utrwalą się wzorce prowadzące do chorób przewlekłych.
Dr Luisa Sorio Flor z Washington University podkreśla, że skuteczna profilaktyka musi obejmować ograniczanie palenia, nadmiernego spożycia alkoholu oraz promowanie regularnych badań i aktywności fizycznej. Bez tego trudno będzie zmniejszyć skalę przedwczesnych zgonów wśród mężczyzn.
Czytaj też: Twoje monocyty są podwyższone? Oto najczęstsze przyczyny i kiedy warto zgłosić się do lekarza
Światowa Organizacja Zdrowia już w 2018 roku opracowała europejską Strategię na rzecz Zdrowia i Dobrostanu Mężczyzn, jednak do dziś została ona wdrożona jedynie w kilku krajach. Wśród państw, które zdecydowały się na konkretne działania, wymienia się między innymi Australię, Irlandię, Brazylię czy Republikę Południowej Afryki.
Eksperci alarmują, że brak spójnych strategii zdrowotnych skierowanych do mężczyzn prowadzi do utrwalania nierówności i wysokich kosztów społecznych. Potrzebne są programy profilaktyczne, kampanie edukacyjne oraz system opieki zdrowotnej uwzględniający specyficzne potrzeby męskiej populacji.
Zdrowie mężczyzn nie jest problemem jednostek, lecz wyzwaniem społecznym. Bez zdecydowanych działań ryzyko chorób przewlekłych, urazów i przedwczesnych zgonów pozostanie jednym z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego w nadchodzących dekadach.
Jednym z kluczowych powodów gorszego stanu zdrowia mężczyzn jest niska zgłaszalność na badania profilaktyczne. Dane z wielu krajów pokazują, że panowie rzadziej wykonują podstawowe badania krwi, pomiary ciśnienia czy kontrole poziomu glukozy i cholesterolu. Profilaktyka bywa postrzegana jako coś zbędnego lub „na później”, zwłaszcza gdy nie występują wyraźne objawy choroby.
Dużą rolę odgrywają tu czynniki kulturowe. W wielu środowiskach nadal funkcjonuje przekonanie, że mężczyzna powinien być odporny, samodzielny i nieokazujący słabości. Korzystanie z pomocy medycznej bywa utożsamiane z porażką lub brakiem kontroli nad własnym ciałem. W efekcie pierwsza wizyta u lekarza często następuje dopiero wtedy, gdy objawy znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie.
Eksperci podkreślają, że bez zmiany narracji wokół męskiego zdrowia trudno będzie poprawić statystyki. Profilaktyka powinna być przedstawiana jako element odpowiedzialności, a nie oznaka słabości. Regularne badania pozwalają wykryć choroby na etapie, gdy leczenie jest prostsze, tańsze i znacznie skuteczniejsze.
Choć coraz więcej mówi się o zdrowiu psychicznym, mężczyźni nadal rzadziej zgłaszają problemy emocjonalne i rzadziej korzystają z pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej. Depresja, zaburzenia lękowe czy wypalenie zawodowe często przybierają u nich inną postać niż u kobiet. Zamiast smutku i wycofania pojawia się drażliwość, agresja, nadużywanie alkoholu lub zachowania ryzykowne.
Statystyki samobójstw pokazują dramatyczną dysproporcję. W większości krajów to właśnie mężczyźni znacznie częściej odbierają sobie życie, mimo że kobiety częściej deklarują objawy depresyjne. Przyczyną jest między innymi późne zgłaszanie się po pomoc oraz wybieranie bardziej śmiertelnych metod. To wyraźny sygnał, że system wsparcia psychicznego nie dociera do mężczyzn w wystarczającym stopniu.
Specjaliści wskazują, że konieczne jest tworzenie programów zdrowia psychicznego uwzględniających specyfikę męskich doświadczeń, stresów zawodowych, presji społecznej i oczekiwań kulturowych. Bez normalizacji rozmowy o emocjach i problemach psychicznych trudno będzie zmniejszyć skalę tego zjawiska.
Poprawa zdrowia mężczyzn wymaga działań wielopoziomowych, obejmujących zarówno system ochrony zdrowia, jak i edukację społeczną. Kluczowe znaczenie ma dostosowanie komunikacji medycznej do mężczyzn, prostszy dostęp do badań profilaktycznych oraz tworzenie programów zdrowotnych skierowanych bezpośrednio do tej grupy.
Eksperci zwracają uwagę na potrzebę wprowadzania badań przesiewowych w miejscach pracy, kampanii informacyjnych opartych na faktach oraz edukacji zdrowotnej już na etapie szkoły. Promowanie aktywności fizycznej, ograniczanie używek i uczenie radzenia sobie ze stresem powinny stać się elementem długofalowej strategii, a nie jednorazowych akcji.
Zdrowie mężczyzn nie poprawi się samoistnie wraz z postępem medycyny. Bez świadomych decyzji, zmiany podejścia do profilaktyki i przełamania społecznych barier mężczyźni nadal będą grupą bardziej narażoną na choroby przewlekłe i przedwczesne zgony. Inwestowanie w ich zdrowie to inwestycja w zdrowie całych społeczeństw.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
1. Dlaczego mężczyźni rzadziej korzystają z profilaktyki zdrowotnej?
Wielu mężczyzn unika lekarzy z powodu przekonania o własnej sile i obaw przed diagnozą. Dochodzą do tego czynniki kulturowe i brak nawyku dbania o zdrowie.
2. Jakie badania kontrolne powinien regularnie wykonywać mężczyzna po 40. roku życia?
Wskazane są m.in. badania ciśnienia krwi, poziomu cholesterolu, glukozy, badania prostaty, a także regularne konsultacje kardiologiczne.
3. Czy bigoreksja może być niebezpieczna dla zdrowia?
Tak. Może prowadzić do zaburzeń psychicznych, nadużywania suplementów, a także przeciążenia mięśni i serca.
4. Czy mężczyźni częściej niż kobiety chorują na COVID-19?
Badania wskazują, że mężczyźni są bardziej narażeni na ciężki przebieg choroby i wyższe ryzyko zgonu z powodu COVID-19.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
