Ginekologia

KTG – na czym polega, jak przebiega i kiedy wykonać to badanie?

KTG

KTG, czyli kardiotokografia, to badanie, które rejestruje pracę serca płodu i skurcze macicy. Wykonuje się je pod koniec ciąży, w czasie porodu oraz wtedy, gdy lekarz chce sprawdzić, jak dziecko znosi daną sytuację.

Jeśli czujesz wyraźnie słabsze ruchy dziecka albo nie czujesz ich wcale, od razu skontaktuj się z oddziałem położniczym lub jedź do szpitala, także w nocy. Nie czekaj na planowe KTG. Tak samo postępuj przy krwawieniu z dróg rodnych. Przy obfitym krwawieniu, silnym bólu brzucha lub zasłabnięciu dzwoń pod numer 112 lub 999.

Co warto wiedzieć o KTG?

Kardiotokografia, czyli tzw. KTG to badanie polegające na stałej rejestracji czynności serca płodu (kardiografia) oraz zapisowi czynności skurczowej macicy (tokografia). Wskazaniem do badania jest podejrzenie u rozwijającego się płodu arytmii, tachykardii lub bradykardii oraz w przypadku zagrożonych ciąż. Jeśli u dziecka nie występują wady ani ich podejrzenia, KTG wykonuje się pod koniec trwania ciąży oraz w czasie porodu.
Badanie KTG pozwala na bieżąco monitorować częstotliwość uderzeń serca rozwijającego się dziecka. Dzięki temu, gdy zapis budzi niepokój, lekarz może szybko zdecydować o dalszym postępowaniu.
KTG jest jednym z podstawowych badań w położnictwie. Zbyt wolne bicie serca dziecka bywa sygnałem niedotlenienia, a zbyt szybkie może towarzyszyć na przykład zakażeniu. W Polsce KTG jest częścią standardowej opieki w ciąży, zwykle pod jej koniec.

Kiedy należy wykonać kardiotokografię?

W ciąży o prawidłowym przebiegu standard opieki okołoporodowej przewiduje KTG niezwłocznie po ukończeniu 40. tygodnia ciąży. Jeśli wynik KTG i USG jest prawidłowy, a ruchy dziecka są dobrze odczuwalne, kolejne badanie wykonuje się po 7 dniach. W ciąży powikłanej lekarz zleca KTG wcześniej i częściej, zależnie od sytuacji.

Wskazaniami do wykonania KTG są:

  • słabsze ruchy dziecka albo ich brak (wtedy jedź do szpitala od razu, bez umawiania badania)
  • skurcze macicy
  • ciąża po terminie porodu
  • podejrzenie arytmii, bradykardii lub tachykardii
  • poród

Badanie jest także wskazane, jeśli u ciężarnej wystąpił uraz brzucha lub krwawienie z dróg rodnych (wtedy nie czekaj na planową wizytę, tylko jedź do szpitala) albo kobieta ma stwierdzoną cukrzycę. Lekarz może jednak zlecić wykonanie KTG w każdej sytuacji, w której pojawia się jakiekolwiek zagrożenie dla rozwijającej się ciąży. KTG, podobnie jak pozostałe badania przeprowadzane w ciąży, jest bezpłatne dla kobiet ubezpieczonych w NFZ.

Na czym polega badanie?

Kardiotokografia wykonywana jest na dwa sposoby:

  1. Monitorowanie zewnętrzne, czyli najczęściej stosowana metoda. Na brzuch ciężarnej zakłada się specjalny pas z wbudowanymi czujnikami. Jeden z czujników odpowiada za rejestrację pracy serca dziecka, drugi zaś za siłę i czas skurczów macicy. Pasy połączone są z urządzeniem, na którym lekarz może odczytać wartość pomiarów. W trakcie badania ciężarna zwykle leży na boku lub półsiedząco, a nie płasko na plecach.
  2. Monitorowanie wewnętrzne, stosowane tylko w czasie porodu, gdy zapis zewnętrzny jest słabej jakości albo budzi wątpliwości. Przez drogi rodne zakłada się elektrodę na skórę główki dziecka, dlatego jest to możliwe dopiero po odpłynięciu wód płodowych. Jest to badanie inwazyjne i wiąże się z niewielkim ryzykiem zakażenia.

Jak przebiega KTG?

Badanie KTG nie wymaga specjalnych przygotowań. Do brzucha ciężarnej mocuje się głowicę kardiograficzną w miejscu, w którym tony serca płodu są najlepiej słyszalne. Urządzenie przyczepione jest do elastycznego pasa. Powyżej głowicy kardiograficznej umieszczona zostaje głowica tokograficzna, odpowiedzialna za rejestrację skurczów macicy.
Obydwie głowice połączone są z aparatem KTG. W trakcie badania można zaobserwować ruchy dziecka. Czasem ciężarna jest proszona, aby każdy odczuwalny ruch zaznaczała specjalnym przyciskiem. Wynik badania KTG uzyskuje się w formie wykresów.

Ile czasu trwa badanie? Zwykle badanie trwa 20-30 minut. Każdorazowo powinno być interpretowane i opisywane przez lekarza. Niekiedy badanie wydłuża się do godziny, zwykle wtedy, gdy dziecko śpi albo zapis budzi wątpliwości.
KTG zewnętrzne jest badaniem nieinwazyjnym, czujniki tylko przylegają do brzucha.

Dlaczego pomiar tętna płodu jest konieczny?

Prawidłowy odczyt pracy serca płodu jest jednym z najważniejszych „komunikatów”, jakie wysyła rozwijające się dziecko. Prawidłowy zapis tętna to dobry sygnał, ale lekarz ocenia go razem z USG i przebiegiem ciąży. Zbyt szybkie lub zbyt wolne tętno może świadczyć o problemie, który wymaga dalszej oceny. Tętno płodu jest szybsze niż u dorosłych, a jego prawidłowa wartość podstawowa wynosi zwykle od 110 do 160 uderzeń na minutę.
Zbyt wysokie tętno, przekraczające 160 uderzeń na minutę, jest objawem tachykardii. Przyczyną jej występowania jest m.in. brak odpowiedniego dotlenienia lub powstałe zakażenie wewnątrzmaciczne. Wysokie tętno płodu może też wynikać z gorączki, niedokrwistości lub infekcji u matki.
Zbyt niskie tętno, mniejsze niż 110 uderzeń na minutę, to bradykardia. Może być spowodowana np. uciskiem pępowiny, niskim ciśnieniem krwi matki czy hipoglikemią. Inną przyczyną bywają zbyt silne skurcze macicy lub niewydolność łożyska.

Zapis KTG, świadczący o dobrym stanie płodu, zwykle jest wiarygodny. Natomiast należy mieć na uwadze, że wyniki wskazujące zagrożenie zdrowia rozwijającego się dziecka, czasem bywają fałszywym alarmem.

Niekiedy podczas badania przyszła mama przybiera pozycję, w wyniku której dochodzi do ucisku żyły głównej lub pępowiny płodu. Po zmianie ułożenia ciała zapis KTG zwykle szybko się poprawia.

Jak czytać zapis KTG, co naprawdę oznaczają podstawowe parametry?

Żeby wynik kardiotokografii był dla pacjentki zrozumiały, warto wiedzieć, że zapis KTG nie jest jednym „wynikiem”, tylko zestawem parametrów, które lekarz ocenia łącznie. Podstawą jest linia podstawowa tętna płodu, czyli średnia częstość pracy serca w danym odcinku czasu. U większości płodów w trzecim trymestrze mieści się ona w zakresie około 110 do 160 uderzeń na minutę, ale sama liczba nie przesądza jeszcze o dobrostanie. Równie istotna jest zmienność rytmu, czyli drobne wahania tętna wynikające z pracy autonomicznego układu nerwowego. To właśnie prawidłowa zmienność jest jednym z najważniejszych sygnałów, że układ nerwowy i utlenowanie płodu funkcjonują prawidłowo. Kolejnym elementem są akceleracje, czyli krótkie przyspieszenia tętna, które często towarzyszą ruchom dziecka i są dobrym prognostykiem. Lekarz zwraca też uwagę na deceleracje, czyli spadki tętna, oceniając ich kształt, czas trwania oraz związek ze skurczami macicy, bo to pozwala odróżnić zjawiska fizjologiczne od sygnałów niedotlenienia.

W praktyce ważne jest to, że zapis KTG jest interpretowany w kontekście sytuacji klinicznej, wieku ciążowego oraz tego, czy badanie wykonuje się w ciąży, czy w trakcie porodu. To samo odchylenie może mieć inne znaczenie u pacjentki z prawidłową ciążą, a inne w przypadku nadciśnienia, zahamowania wzrastania płodu lub cukrzycy ciążowej. Dlatego lekarz, oceniając zapis, bierze pod uwagę również czynność skurczową macicy, samopoczucie ciężarnej, wyniki USG i przepływów dopplerowskich. Taka całościowa analiza zwiększa wiarygodność badania i zmniejsza ryzyko pochopnych wniosków na podstawie pojedynczego fragmentu wykresu.

KTG w ciąży a KTG w trakcie porodu, dlaczego cel badania jest inny?

Choć metoda rejestracji wygląda podobnie, KTG wykonywane w ciąży i w trakcie porodu służy nieco innemu celowi. W badaniu przedporodowym lekarz szuka przede wszystkim odpowiedzi na pytanie, czy płód ma cechy prawidłowego utlenowania i czy jego układ nerwowy reaguje prawidłowo na bodźce. Taki zapis jest często elementem szerszej oceny dobrostanu płodu, szczególnie w ciążach podwyższonego ryzyka. W trakcie porodu sytuacja jest bardziej dynamiczna, ponieważ skurcze macicy okresowo zmniejszają przepływ krwi przez łożysko. Wtedy KTG ma pomóc ocenić, czy dziecko toleruje skurcze i wysiłek porodowy, a także czy nie pojawiają się zmiany sugerujące narastające niedotlenienie.

Warto podkreślić, że w czasie porodu zapis bywa bardziej „wrażliwy” na czynniki zewnętrzne i częściej pojawiają się w nim zmiany przejściowe. Na tętno płodu wpływają między innymi pozycja rodzącej, intensywność skurczów, temperatura ciała matki, a nawet podane leki przeciwbólowe. Dlatego interpretacja śródporodowa opiera się na trendach i powtarzalności zjawisk, a nie na jednorazowym spadku tętna. Jeśli zapis budzi wątpliwości, lekarz może wdrożyć działania poprawiające perfuzję łożyska, na przykład zmianę ułożenia, nawodnienie, tlenoterapię lub modyfikację stymulacji skurczów, zanim podejmie decyzję o interwencji położniczej.

Fałszywie niepokojące KTG, dlaczego „gorszy zapis” nie zawsze oznacza zagrożenie?

Jednym z najczęstszych powodów niepokoju ciężarnych jest informacja, że zapis KTG „nie jest idealny”. Warto wiedzieć, że kardiotokografia ma bardzo dobrą wartość w potwierdzaniu prawidłowego dobrostanu płodu, natomiast jej ograniczeniem jest to, że nieprawidłowy zapis nie zawsze oznacza faktyczne zagrożenie. Dzieje się tak, ponieważ na zapis wpływa wiele czynników niezwiązanych z niedotlenieniem. Częstą przyczyną słabszej zmienności tętna jest sen płodu, który w trzecim trymestrze może trwać kilkadziesiąt minut. Zdarza się też, że czujnik rejestruje tętno matki zamiast płodu lub zapis jest zakłócony przez ułożenie, napięcie powłok brzusznych, nadmierne ruchy ciężarnej albo słabszy kontakt głowicy ze skórą.

W praktyce klinicznej, gdy zapis jest niejednoznaczny, standardem jest jego powtórzenie, wydłużenie badania lub wykonanie badań uzupełniających. Lekarz może ocenić płód w USG, wykonać dopplera przepływów w tętnicy pępowinowej lub zdecydować o dodatkowych metodach monitorowania, jeśli sytuacja tego wymaga. Takie podejście ma znaczenie, ponieważ celem nowoczesnego położnictwa jest nie tylko wychwycenie realnego zagrożenia, ale także uniknięcie niepotrzebnych interwencji w sytuacji, gdy zapis jest gorszy z powodów technicznych lub przejściowych.

KTG w ciąży zagrożonej, kiedy badanie bywa wykonywane częściej?

W ciążach obciążonych czynnikami ryzyka KTG bywa wykonywane częściej, ponieważ dostarcza szybkiej informacji o tym, jak płód radzi sobie w danym momencie. Dotyczy to między innymi ciąż z nadciśnieniem tętniczym, stanem przedrzucawkowym, cukrzycą ciążową, chorobami serca matki, podejrzeniem zahamowania wzrastania płodu oraz sytuacji, gdy ciężarna zgłasza osłabienie lub brak ruchów dziecka. W takich przypadkach monitorowanie nie jest „profilaktyką dla spokoju”, tylko elementem świadomej strategii kontroli ryzyka, która pozwala wcześnie zauważyć sygnały pogarszającego się utlenowania lub niewydolności łożyska.

Warto podkreślić, że samo częstsze wykonywanie KTG nie zastępuje innych elementów opieki prenatalnej. Najlepsze efekty daje połączenie monitorowania tętna płodu z oceną kliniczną matki, kontrolą ciśnienia, badaniami laboratoryjnymi oraz badaniami ultrasonograficznymi, w tym oceną przepływów i ilości płynu owodniowego. Regularna, dobrze zorganizowana kontrola daje największą szansę na wczesne wykrycie problemu i bezpieczne zaplanowanie dalszego postępowania.

Źródła

  1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1140)https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180001756 (otwiera się w nowej karcie)
  2. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące zastosowania kardiotokografii w położnictwie. Ginekologia Polska 2014https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/45838 (otwiera się w nowej karcie)
  3. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczących śródporodowego monitorowania stanu płodu 2025https://ptgip.edu.pl/rekomendacja/rekomendacje-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-dotyczacych-srodporodowego-monitorowania-stanu-plodu/ (otwiera się w nowej karcie)
  4. Ayres-de-Campos D i wsp. FIGO consensus guidelines on intrapartum fetal monitoring: Cardiotocography. International Journal of Gynecology & Obstetrics 2015https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26433401/ (otwiera się w nowej karcie)
  5. NHS. Your baby's movementshttps://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/your-babys-movements/ (otwiera się w nowej karcie)
  6. NHS. Vaginal bleeding in pregnancyhttps://www.nhs.uk/pregnancy/common-symptoms/vaginal-bleeding/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Członek zespołu eDoktorzy. Współtworzył pierwsze teksty poradnika: o chorobach zakaźnych, częstych dolegliwościach i badaniach, z którymi pacjenci zgłaszają się do lekarza online.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne