Niedoczynność tarczycy występuje wtedy, gdy tarczyca nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów, aby zaspokoić potrzeby organizmu. Tarczyca to mały gruczoł w kształcie motyla z przodu szyi, z kolei hormony tarczycy kontrolują sposób, w jaki organizm zużywa energię, więc wpływają na prawie każdy narząd w organizmie, nawet na sposób bicia serca. Bez wystarczającej ilości hormonów tarczycy wiele funkcji organizmu ulega spowolnieniu.
Przeczytaj również, jak zapobiegać nadciśnieniu?
Niedoczynność tarczycy – objawy
Oznaki i objawy niedoczynności tarczycy różnią się w zależności od stopnia niedoboru hormonów. Pierwsze objawy niedoczynności tarczycy, takie jak zmęczenie i przyrost masy ciała, można zignorować lub po prostu przypisać je starzeniu się. Ale gdy metabolizm nieustannie zwalnia, mogą rozwinąć bardziej oczywiste problemy.
Oznaki i objawy niedoczynności tarczycy mogą obejmować:
- zmęczenie,
- zwiększona wrażliwość na zimno,
- zaparcia,
- sucha skóra,
- przybranie na wadze,
- opuchnięta twarz,
- chrypka,
- słabe mięśnie,
- podwyższony poziom cholesterolu we krwi,
- bóle mięśni, tkliwość i sztywność,
- ból, sztywność lub obrzęk stawów,
- obfite lub nieregularne miesiączki,
- wypadające włosy,
- spowolnione tętno,
- pogorszona pamięć,
- powiększona tarczyca.
Niedoczynność tarczycy – objawy psychiczne
Osoby z zaburzeniami tarczycy często mają również objawy w zakresie zdrowia emocjonalnego lub psychicznego. Psychiczne objawy nadczynności tarczycy to:
- niezwykła nerwowość,
- niepokój,
- lęk,
- wahania nastroju,
- trudności ze snem,
- drażliwość.
Odpowiednie leczenie — takie jak leki, które uzupełniają brakujący hormon tarczycy — zwykle łagodzi zarówno emocjonalne, jak i fizyczne objawy spowodowane chorobą tarczycy.
Niedoczynność tarczycy – przyczyny
Możliwe przyczyny niedoczynności tarczycy:
Układ odpornościowy – niedoczynność tarczycy często występuje, gdy układ odpornościowy, który zwykle zwalcza infekcje, atakuje tarczycę. To uszkadza tarczycę, co oznacza, że nie jest w stanie wytworzyć wystarczającej ilości hormonu tyroksyny, co prowadzi do objawów niedoczynności tarczycy. Stan zwany chorobą Hashimoto jest najczęstszym rodzajem reakcji autoimmunologicznej, która powoduje niedoczynność tarczycy.
Wcześniejsze leczenie tarczycy – niedoczynność tarczycy może również wystąpić jako efekt uboczny lub powikłanie wcześniejszego leczenia tarczycy, takiego jak operacja lub leczenie zwane radioaktywnym jodem. Te zabiegi są czasami stosowane w przypadku nadczynności tarczycy (gdzie tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów) lub raka tarczycy.
Mniej powszechne przyczyny:
- brak jodu w diecie,
- dzieci rodzą się czasami z niedoczynnością tarczycy, gdy tarczyca nie rozwija się prawidłowo w macicy. Zwykle wykrywa się ją podczas rutynowych badań przesiewowych wkrótce po urodzeniu.
- problem z przysadką mózgową może prowadzić do niedoczynności tarczycy,
- niedoczynność tarczycy została również powiązana z niektórymi infekcjami wirusowymi lub niektórymi lekami stosowanymi w leczeniu innych schorzeń, takich jak lit, amiodaron, interferony.
Porozmawiaj z lekarzem rodzinnym lub specjalistą, jeśli obawiasz się, że przyjmowany lek może wpływać na poziom hormonów tarczycy.
Co powoduje niedoczynność tarczycy?
W przypadku niedoczynności tarczycy, która nie jest leczona, może wystąpić kilka powikłań:
Problemy sercowe – jeśli masz nieleczoną niedoczynność tarczycy, zwiększa się ryzyko rozwoju choroby sercowo-naczyniowej. Dzieje się tak, ponieważ niski poziom hormonu tyroksyny może prowadzić do podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. Wysoki cholesterol może powodować odkładanie się złogów tłuszczu w tętnicach, ograniczając przepływ krwi.
Wole – wole to nieprawidłowy obrzęk tarczycy, który powoduje powstanie guzka w gardle. Wole mogą rozwinąć się u osób z niedoczynnością tarczycy, gdy organizm próbuje stymulować tarczycę do wytwarzania większej ilości hormonów tarczycy.
Powikłania ciążowe – jeśli niedoczynność tarczycy nie jest leczona w czasie ciąży, istnieje ryzyko wystąpienia problemów, takich jak anemia u matki, niedoczynność tarczycy u dziecka, wady wrodzone lub problemy z rozwojem fizycznym i psychicznym dziecka. Problemów tych zazwyczaj można uniknąć, stosując leczenie pod kierunkiem specjalisty chorób hormonalnych (endokrynologa).
Przeczytaj również, kogo najczęściej dotyka depresja?
Jak rozwija się niedoczynność tarczycy i dlaczego objawy często są bagatelizowane?
Niedoczynność tarczycy bardzo często rozwija się powoli i podstępnie, dlatego jej pierwsze symptomy bywają ignorowane lub przypisywane zmęczeniu, stresowi albo naturalnemu procesowi starzenia. Spadek produkcji hormonów tarczycy powoduje stopniowe zwalnianie metabolizmu, co wpływa na pracę niemal wszystkich układów organizmu. Początkowo mogą pojawić się niespecyficzne objawy, takie jak senność, obniżona tolerancja wysiłku czy trudności z koncentracją, które nie budzą jednoznacznych skojarzeń z chorobą endokrynologiczną. Z czasem, gdy niedobór hormonów narasta, dolegliwości stają się bardziej wyraźne i zaczynają realnie zaburzać codzienne funkcjonowanie. Badania populacyjne wskazują, że nawet 5–10 procent dorosłych może mieć nierozpoznaną niedoczynność tarczycy, a ryzyko rośnie wraz z wiekiem oraz u kobiet, szczególnie po 50. roku życia.
Objawy niedoczynności tarczycy ze strony organizmu, na które warto zwrócić uwagę
Hormony tarczycy regulują tempo przemian metabolicznych, dlatego ich niedobór wpływa na wiele narządów jednocześnie. Charakterystycznym objawem jest przewlekłe zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku i często współwystępuje z uczuciem zimna, nawet w ciepłym otoczeniu. Spowolnienie perystaltyki jelit prowadzi do zaparć, a zaburzenia gospodarki lipidowej skutkują podwyższonym poziomem cholesterolu, zwiększając ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Skóra staje się sucha, szorstka i chłodna, a włosy tracą blask, stają się łamliwe i wypadają. U wielu pacjentów obserwuje się także przyrost masy ciała, który nie wynika ze zwiększonego apetytu, lecz z obniżonego tempa spalania energii. W badaniach klinicznych wykazano, że nieleczona niedoczynność tarczycy może obniżać podstawową przemianę materii nawet o 30–40 procent, co tłumaczy narastanie objawów metabolicznych.
Psychiczne i neurologiczne objawy niedoczynności tarczycy
Niedoczynność tarczycy ma istotny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego, dlatego objawy psychiczne są częstym, choć niedocenianym elementem obrazu klinicznego. Pacjenci mogą doświadczać obniżonego nastroju, apatii oraz spowolnienia psychoruchowego, które bywają mylnie rozpoznawane jako depresja. Charakterystyczne są także problemy z pamięcią, trudności w skupieniu uwagi oraz wolniejsze przetwarzanie informacji. U części chorych pojawiają się zaburzenia snu, uczucie lęku lub drażliwość, choć są one zwykle mniej nasilone niż w nadczynności tarczycy. Badania pokazują, że u osób z nieleczoną niedoczynnością tarczycy ryzyko wystąpienia objawów depresyjnych jest nawet dwukrotnie wyższe w porównaniu z populacją ogólną. Właściwe leczenie hormonalne w większości przypadków prowadzi do stopniowej poprawy samopoczucia psychicznego.
Dlaczego wczesne rozpoznanie i leczenie niedoczynności tarczycy ma kluczowe znaczenie?
Nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do poważnych powikłań ogólnoustrojowych. Długotrwały niedobór hormonów sprzyja rozwojowi miażdżycy, nadciśnienia oraz choroby niedokrwiennej serca, ponieważ zaburza metabolizm lipidów i wpływa na pracę mięśnia sercowego. U kobiet w wieku rozrodczym choroba może powodować zaburzenia miesiączkowania oraz problemy z płodnością, a w czasie ciąży zwiększa ryzyko powikłań zarówno u matki, jak i u dziecka. W skrajnych przypadkach, przy całkowitym braku leczenia, może dojść do śpiączki hipometabolicznej, stanu bezpośrednio zagrażającego życiu. Regularne badania poziomu TSH oraz hormonów tarczycy umożliwiają wczesne wykrycie choroby i wdrożenie leczenia, które w większości przypadków pozwala na pełną kontrolę objawów i powrót do normalnego funkcjonowania.
Źródła:
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypothyroidism/symptoms-causes/syc-20350284
- https://www.nhs.uk/conditions/underactive-thyroid-hypothyroidism/
- https://www.nhs.uk/conditions/underactive-thyroid-hypothyroidism/causes/
- https://www.webmd.com/women/hypothyroidism-underactive-thyroid-symptoms-causes-treatments
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
