Co to są zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne?

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) są powszechnym, przewlekłym i długotrwałym zaburzeniem, w którym dana osoba ma niekontrolowane, powtarzające się myśli (obsesje) i/lub zachowania (kompulsje), które ma potrzebę powtarzania w kółko. 

Czy OCD to zaburzenie osobowości?

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) charakteryzuje się wzorcem niechcianych myśli i lęków (obsesji), które prowadzą do powtarzających się zachowań (kompulsji). Te obsesje i kompulsje zakłócają codzienne czynności i powodują znaczny stres.

Można próbować to ignorować lub powstrzymywać, ale to tylko zwiększa niepokój. Ostatecznie prowadzi to do wykonywania kompulsyjnych czynności, aby spróbować złagodzić stres. OCD często koncentruje się wokół pewnych tematów — na przykład nadmiernego strachu przed zarażeniem się drobnoustrojami. Aby złagodzić swoje obawy przed zanieczyszczeniem, osoba z zaburzeniem może kompulsywnie myć ręce, aż będą obolałe i popękane.

Zaburzenie osobowości obsesyjno-kompulsywnej (OCPD) i zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) brzmią niemal tak samo i często są mylone bądź błędnie wymieniane jako ta sama choroba, ale mimo podobnych nazw są w rzeczywistości dwoma oddzielnymi stanami. Podczas gdy OCD jest uważane za zaburzenie lękowe nie za zaburzenie osobowości, OCPD, jak sama nazwa wskazuje, jest w rzeczywistości zaburzeniem osobowości. Możliwe jest również jednoczesne cierpienie na OCD i OCPD.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne – objawy

Osoby z OCD mogą mieć objawy obsesji, kompulsji lub obu jednocześnie. Objawy te mogą zakłócać wszystkie aspekty życia, takie jak praca, szkoła czy relacje osobiste. Obsesje to powtarzające się myśli, impulsy lub obrazy mentalne, które powodują niepokój. Najczęstsze objawy to:

• strach przed zarazkami lub zanieczyszczeniem,
• niechciane myśli dotyczące seksu, religii lub krzywdzenia,
• agresywne myśli wobec innych lub siebie,
• układanie rzeczy symetrycznie lub w idealnym porządku.

Kompulsje to powtarzające się zachowania, które osoba z OCD ma silną potrzebę wykonywania ich w odpowiedzi na obsesyjną myśl. Typowe kompulsje obejmują:

• nadmierne czyszczenie i/lub mycie rąk,
• porządkowanie i układanie rzeczy w określony, precyzyjny sposób,
• wielokrotne sprawdzanie, na przykład, czy drzwi są zamknięte lub czy piekarnik jest wyłączony,
• kompulsywne liczenie.

Osoba z OCD na ogół:

• nie może kontrolować swoich myśli lub zachowań,
• spędza co najmniej 1 godzinę dziennie na tych myślach lub zachowaniach,
• nie odczuwa przyjemności podczas wykonywania tych zachowań, ale może odczuwać chwilową ulgę w niepokoju wywołanym myślami,
• doświadcza znaczących problemów w swoim codziennym życiu z powodu tych myśli lub zachowań,
• niektóre osoby z OCD mają również zaburzenie tikowe. Tiki ruchowe to nagłe, krótkie, powtarzalne ruchy, takie jak mruganie oczami i inne ruchy oczu, grymasy twarzy, wzruszanie ramionami oraz szarpanie głową lub barkami. Typowe tiki głosowe obejmują powtarzające się odgłosy wąchania lub chrząkania.

Objawy mogą pojawiać się i znikać, z czasem ustępować lub nawet pogarszać. Osoby z OCD mogą próbować sobie pomóc, unikając sytuacji, które wywołują ich obsesje, lub mogą nadużywać alkoholu lub narkotyków, aby się uspokoić. Chociaż większość dorosłych z OCD zdaje sobie sprawę, że to, co robią, nie ma sensu, to niektórzy dorośli i większość dzieci mogą nie zdawać sobie sprawy, że ich zachowanie jest niezwykłe. 

Jeśli uważasz, że masz OCD, porozmawiaj z lekarzem o swoich objawach. Nieleczona OCD może ingerować we wszystkie aspekty życia. Umów się na konsultację z lekarzem na edoktorzy.pl.

Jak OCD wpływa na codzienne funkcjonowanie i relacje?

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne w istotny sposób wpływa na codzienne życie osoby chorej, nawet jeśli z zewnątrz jej funkcjonowanie może wydawać się pozornie prawidłowe. Obsesje i kompulsje pochłaniają znaczną ilość czasu oraz energii psychicznej, co prowadzi do przewlekłego zmęczenia, trudności z koncentracją i spadku efektywności w pracy lub szkole. W relacjach interpersonalnych OCD często powoduje napięcia, niezrozumienie i frustrację, zarówno po stronie osoby chorej, jak i jej bliskich. Partnerzy lub członkowie rodziny mogą nie rozumieć potrzeby powtarzania określonych rytuałów lub unikania konkretnych sytuacji, co bywa interpretowane jako przesada lub brak zaangażowania. Z czasem może to prowadzić do izolacji społecznej, poczucia wstydu oraz obniżenia jakości życia, zwłaszcza gdy objawy pozostają nieleczone przez dłuższy czas.

Dlaczego OCD nie jest „cechą charakteru” ani przejawem perfekcjonizmu?

OCD bywa mylnie postrzegane jako nadmierny perfekcjonizm, pedanteria lub silna potrzeba kontroli, jednak w rzeczywistości jest to poważne zaburzenie psychiczne o udokumentowanym podłożu neurobiologicznym. Obsesje nie są świadomym wyborem ani elementem osobowości, lecz natrętnymi myślami, które pojawiają się wbrew woli chorego i wywołują silny lęk. Kompulsje z kolei nie służą osiągnięciu porządku czy doskonałości, lecz są próbą chwilowego obniżenia napięcia psychicznego. W przeciwieństwie do osób zdrowych, które mogą odczuwać satysfakcję z porządku lub planowania, osoby z OCD nie czerpią przyjemności ze swoich rytuałów, a często odczuwają z ich powodu wstyd, frustrację i poczucie utraty kontroli. Traktowanie OCD jako „dziwactwa” lub „przyzwyczajenia” może opóźniać właściwą diagnozę i utrudniać podjęcie skutecznego leczenia.

Jakie są możliwości leczenia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego?

Leczenie OCD opiera się przede wszystkim na psychoterapii oraz farmakoterapii, a najlepsze efekty przynosi połączenie obu metod. Za złoty standard uznaje się terapię poznawczo-behawioralną, w szczególności technikę ekspozycji z powstrzymywaniem reakcji, która polega na stopniowym konfrontowaniu pacjenta z sytuacjami wywołującymi lęk bez wykonywania kompulsji. Proces ten pozwala na osłabienie związku między obsesją a rytuałem oraz stopniowe obniżenie poziomu lęku. W leczeniu farmakologicznym najczęściej stosuje się leki wpływające na układ serotoninergiczny, które pomagają zmniejszyć nasilenie objawów. Warto podkreślić, że OCD jest zaburzeniem przewlekłym, ale przy odpowiednim leczeniu możliwe jest znaczące złagodzenie objawów i poprawa jakości życia. Wczesna diagnoza, regularna terapia i wsparcie specjalisty zwiększają szanse na długoterminową stabilizację i lepsze funkcjonowanie w codziennym życiu. 

Źródła

1. https://www.ocduk.org/related-disorders/obsessive-compulsive-personality-disorder/
2. https://www.nimh.nih.gov/health/topics/obsessive-compulsive-disorder-ocd
3. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/obsessive-compulsive-disorder/symptoms-causes/syc-20354432

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.