Co to jest demencja? Objawy

Demencja nie jest pojedynczą chorobą. To ogólny termin – podobnie jak choroba serca – obejmujący szeroki zakres określonych schorzeń. Zaburzenia zgrupowane pod ogólnym terminem „demencja” są spowodowane nieprawidłowymi zmianami mózgu. Zmiany te wywołują spadek umiejętności myślenia, znanych również jako zdolności poznawcze. Zmiany są na tyle ciężkie, aby zaburzyć życie codzienne i niezależne funkcje. Wpływają również na zachowanie, uczucia i relacje.

Przeczytaj również,
jakie są pierwsze objawy Parkinsona?

Demencja – co to?

Czy demencją to to samo co Alzheimer? Demencja to termin używany do opisania grupy objawów wpływających na pamięć, myślenie i zdolności społeczne na tyle poważnie, że zakłócają codzienne życie. Nie jest to specyficzna choroba, ale kilka chorób może powodować demencję. Chociaż demencja generalnie wiąże się z utratą pamięci, to sama utrata pamięci nie oznacza demencji. Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną postępującej demencji u osób starszych, ale istnieje wiele innych przyczyn. W zależności od przyczyny, niektóre objawy mogą być odwracalne.

Różne rodzaje demencji obejmują:

• Choroba Alzheimera – główna przyczyna demencji. Objawy zwykle postępują stopniowo i powodują powolny spadek, chociaż u niektórych osób może postępować dużo szybciej.
• Demencja naczyniowa – występuje, gdy do mózgu dociera niewystarczająca ilość tlenu. Udar jest jedną z możliwych przyczyn, ale wszystko, co utrudnia przepływ krwi, takie jak zwężenie naczyń krwionośnych, może przyczynić się do tego stanu.
• Otępienie z ciałami Lewy’ego – występuje, gdy w mózgu zaczynają gromadzić się niezwykłe ilości białka znanego jako alfa-synukleina. Pojawiają się wtedy problemy z przetwarzaniem informacji i inne objawy, takie jak sztywność mięśni i drżenie.
• Uszkodzenie mózgu spowodowane urazem lub udarem – kiedy mózg jest pozbawiony tlenu podczas epizodu, takiego jak udar lub uraz, komórki mózgowe zaczynają obumierać, powodując uszkodzenie mózgu.
• Przewlekła traumatyczna encefalopatia – rozwija się po powtarzających się incydentach urazów głowy. Może powodować objawy, takie jak demencja i utrata pamięci, a także wahania nastroju, paranoja i uczucie agresji.
• Otępienie czołowo-skroniowe – może wpływać na zachowanie lub zdolności językowe, w zależności od tego, która część mózgu jest dotknięta chorobą. 
• Choroba Huntingtona – jest dziedziczną, postępującą chorobą, która wpływa między innymi na obszary mózgu odpowiedzialne za dobrowolne ruchy człowieka.
• Choroba Creutzfeldta-Jakoba – jest rzadką i szybko postępującą chorobą, która powoduje pogorszenie stanu psychicznego. 

Demencja starcza – objawy

Objawy demencji mają tendencję do pojawiania się powoli i stopniowo nasilają. Każdy z demencją doświadcza objawów w inny sposób, ale mogą one obejmować:

• kłopoty z zapamiętywaniem,
• trudność w skupieniu uwagi,
• trudności w komunikowaniu się z ludźmi,
• trudności związane z rozumowaniem, ocenianiem sytuacji lub rozwiązywaniem problemów,
• problemy ze wzrokiem,
• trudności z planowaniem i organizowaniem,
• trudność z funkcjami koordynacyjnymi i motorycznymi,
• zamieszanie i dezorientacja.

Objawy, które mogą wskazywać na demencję, obejmują:

• zagubienie się w znajomej okolicy,
• zapominanie o rzeczach, które wydarzyły się dawno temu,
• zapomnienie imienia członka rodziny lub bliskiego przyjaciela,
• potrzebowanie pomocy w ukończeniu zadań, które nigdy nie były problemem,
• używanie niewłaściwego słowa w odniesieniu do znanych obiektów.

Ile żyje człowiek z demencją?

Demencja starcza – długość życia. Bez względu na rodzaj demencji dana osoba ma średnio krótszą długość życia. Myślenie o tym może być bardzo przykre. Jednak ważne jest, aby pamiętać, że bez względu na to, jak demencja zmienia się, istnieją sposoby na dobre życie z tą chorobą. Wsparcie bliskich może mieć ogromny wpływ na jakość życia danej osoby na wszystkich etapach demencji. Długość życia osoby z demencją różni się znacznie w zależności od osob. Inne czynniki to:

• jakie inne poważne schorzenia ma osoba z demencją – takie jak cukrzyca, rak lub problemy z sercem (i jak długo je ma),
• ile lat miała osoba, kiedy pojawiły się jej objawy – osoby starsze (powyżej 65 roku życia) częściej niż osoby młodsze (poniżej 65 roku życia) mają inne schorzenia, które mogą skrócić ich oczekiwaną długość życia. Osoba w wieku 90 lat, u której zdiagnozowano demencję, jest bardziej narażona na śmierć z powodu innych problemów zdrowotnych, zanim osiągnie późniejsze etapy, niż osoba, u której zdiagnozowano demencję, w wieku 70 lat.

Czy demencja starcza jest dziedziczna? Historia demencji w rodzinie jest znanym czynnikiem ryzyka kilku rodzajów demencji, w tym choroby Alzheimera i demencji naczyniowej. Otępienie czołowo-skroniowe ma również czynnik genetyczny.

Przeczytaj również, Co daje regularne chodzenie na saunę?

Zmiany w mózgu w przebiegu demencji, co faktycznie prowadzi do pogorszenia funkcji poznawczych?

U podstaw demencji leżą postępujące zmiany strukturalne i biochemiczne w mózgu, które prowadzą do obumierania neuronów oraz zaburzeń komunikacji pomiędzy komórkami nerwowymi. W zależności od rodzaju demencji mechanizmy te mogą się różnić, jednak wspólnym elementem jest stopniowa utrata zdolności mózgu do przetwarzania informacji. W chorobie Alzheimera kluczową rolę odgrywają złogi beta amyloidu oraz splątki neurofibrylarne zbudowane z białka tau, które uszkadzają neurony i zaburzają funkcjonowanie sieci nerwowych.

W demencji naczyniowej dominują natomiast zmiany niedokrwienne, wynikające z uszkodzenia drobnych naczyń mózgowych lub przebytych udarów. Ograniczony dopływ tlenu prowadzi do stopniowego zaniku tkanki nerwowej. Badania neuroobrazowe pokazują, że rozległość i lokalizacja zmian w mózgu mają bezpośredni związek z rodzajem objawów, takich jak zaburzenia pamięci, problemy z mową czy zmiany zachowania. To właśnie dlatego przebieg demencji bywa tak zróżnicowany u poszczególnych pacjentów.

Wczesne i późne objawy demencji, jak zmienia się obraz choroby w czasie?

Początkowe stadium demencji bywa trudne do rozpoznania, ponieważ objawy często są subtelne i mogą być mylone z naturalnym procesem starzenia. Najczęściej dotyczą one pamięci krótkotrwałej, trudności w koncentracji oraz problemów z planowaniem złożonych czynności. Osoba dotknięta chorobą może mieć trudność z przypominaniem sobie niedawnych wydarzeń, gubić przedmioty lub potrzebować więcej czasu na wykonanie codziennych zadań.

W miarę postępu choroby objawy nasilają się i obejmują coraz więcej obszarów funkcjonowania. Pojawiają się zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni, trudności językowe, zmiany osobowości oraz wahania nastroju. W zaawansowanych stadiach demencji dochodzi do znacznego ograniczenia samodzielności, problemów z poruszaniem się i połykaniem, a także utraty zdolności rozpoznawania bliskich osób. Postęp objawów ma charakter stopniowy, ale tempo zmian może się znacznie różnić w zależności od rodzaju demencji i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Demencja a długość życia, od czego zależy rokowanie?

Długość życia osób z demencją jest zmienna i zależy od wielu czynników. Znaczenie ma nie tylko typ demencji, ale także wiek w momencie rozpoznania, obecność chorób współistniejących oraz poziom sprawności fizycznej. Badania populacyjne wskazują, że średnia długość życia po diagnozie demencji wynosi od kilku do kilkunastu lat, przy czym choroba Alzheimera często przebiega wolniej niż demencje naczyniowe czy choroby neurodegeneracyjne o szybkim przebiegu.

Osoby starsze, zwłaszcza po 80. roku życia, częściej umierają z powodu innych schorzeń, zanim demencja osiągnie bardzo zaawansowane stadium. Z kolei u osób młodszych choroba może trwać dłużej, ale bywa bardziej obciążająca ze względu na szybsze tempo postępu. Istotną rolę odgrywa również dostęp do opieki medycznej i wsparcia ze strony bliskich, które mogą istotnie poprawiać komfort życia i ograniczać powikłania, takie jak niedożywienie czy infekcje.

Czynniki genetyczne i styl życia, co zwiększa ryzyko rozwoju demencji?

Ryzyko wystąpienia demencji rośnie wraz z wiekiem, jednak nie jest to jedyny czynnik determinujący rozwój choroby. W niektórych typach demencji, takich jak choroba Alzheimera o wczesnym początku czy otępienie czołowo skroniowe, istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne. Obecność określonych mutacji lub wariantów genów może zwiększać podatność na zmiany neurodegeneracyjne, choć nie oznacza to pewności zachorowania.

Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje również na znaczenie stylu życia. Nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, otyłość, palenie tytoniu oraz brak aktywności fizycznej zwiększają ryzyko demencji, zwłaszcza naczyniowej. Z kolei regularna aktywność umysłowa, zdrowa dieta, ruch i kontrola chorób przewlekłych mogą opóźniać pojawienie się objawów lub łagodzić ich przebieg. Choć demencja nie zawsze jest możliwa do uniknięcia, modyfikacja czynników ryzyka stanowi istotny element profilaktyki.

Źródła:

1. healthline.com/health/dementia/early-warning-signs
2. alzheimers.org.uk/about-dementia/types-dementia/what-is-dementia
3. nia.nih.gov/health/what-is-dementia
4. mayoclinic.org/diseases-conditions/dementia/symptoms-causes/syc-20352013
5. alz.org/alzheimers-dementia/what-is-dementia

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.