Coraz więcej Polaków dotyka rak jelita grubego. Wczesnymi jego objawami są naprzemienne biegunki i zaparcia oraz obecna krew w stolcu. Przeważnie nowotwór diagnozowany jest w późnym stadium, kiedy pełne wyleczenie jest bardzo trudne. Całkowite wyleczenie raka jelita grubego zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania wykrytego guza w momencie diagnozy. Nowotwór ten jest drugim, jeżeli chodzi o przyczynę zgonów, nowotworem złośliwym w Polsce. Zapadalność, jak i umieralność na ten nowotwór ciągle rośnie. W Polsce w roku 2013 zanotowano ponad 17 tys. zachorowań na raka jelita grubego, z tego zmarło aż 11 tysięcy osób. Na nowotwór ten chorują przede wszystkim osoby po 40 roku życia, a choroba osiąga szczyt w 8. dekadzie życia.
Do wczesnych objawów raka jelita grubego należy:
W późniejszym czasie do objawów raka jelita grubego dołączają symptomy zaawansowanej choroby nowotworowej, takie jak:
Jeżeli zaobserwujesz u siebie którykolwiek z wyżej wymienionych objawów to pilnie potrzebujesz konsultacji lekarskiej, skontaktuj się z lekarzem. Możesz początkowo omówić ewentualne alarmowe objawy za pomocą teleporady i telemedycyny, by otrzymać dalsze zalecenia i skierowania na badania
W przypadku raka jelita grubego leczenie choroby, zależy od stopnia zaawansowania guza w momencie diagnozy. Prawie 80% nowotworów jelita grubego diagnozowanych jest w późnych stadiach z chwilą pojawienia się przerzutów. Wówczas po ich całkowitym wycięciu, 5 lat przeżywa zaledwie 25-35% chorych.
Do powikłań raka jelita grubego zalicza się przerzuty głownie wątroby. Są one objawem zaawansowanej choroby i zmniejszają szansę na pełne wyleczenie.
Na powstanie i rozwój raka jelita grubego ma wpływ wiele przyczyn. Dużą rolę odgrywają czynniki środowiskowe i genetyczne. Główną przyczyną, bo aż do 30% wszystkich przypadków choroby, to czynniki genetyczne. Zaliczamy do nich:
Postawienie pewnej diagnozy możliwe jest tylko w badaniu histopatologicznym wycinków pobranych ze zmiany albo całego usuniętego fragmentu. Badanie to, oprócz rozpoznania choroby, może dostarczyć nam wiedzy o typie nowotworu, co warunkuje zaplanowanie właściwego procesu leczenia. Obecność podejrzanej zmiany w jelicie pozwala stwierdzić wiele badań i ocenić, czy powinna ona zostać zbadana histopatologicznie. Badanie przez odbyt – ten sposób stwierdza obecność zmian odbytu, kanału odbytu oraz końcowej części odbytnicy Kolonoskopia – badanie wykonywane za pomocą długiego (ok. 150-180 cm), giętkiego endoskopu wprowadzanego przez odbyt. Badanie to pozwala obejrzeć całe jelito grube, aż do miejsca, gdzie łączy się z jelitem cienkim. Jeśli zachodzi taka potrzeba, w czasie kolonoskopii można pobrać wycinki do badania histopatologicznego lub usunąć niewielkie polipy
Główną metodą leczenia raka jelita grubego jest operacja. Zanim do niej dojdzie, konieczne jest wykonanie wielu badań dodatkowych, takich jak tomografia komputerowa i USG. Badania te pozwolą lekarzom stwierdzić, czy wykonanie operacji jest możliwe i wybrać jej rodzaj.
Stomia na jelicie grubym
W zależności od umiejscowienia guza i jego wielkości zmiana usuwana jest wraz z fragmentem zdrowego jelita oraz okolicznymi węzłami chłonnymi. Podczas operacji często możliwe jest zespolenie ze sobą pozostałych fragmentów jelita, dzięki czemu dla pacjentów operacja nie wiąże się z gorszym komfortem życia. Czasami zdarza się, że zeszycie to nie jest możliwe – wtedy wykonuje się tzw. „sztuczny odbyt”, czyli stomię. Polega to na tym, że w ścianie brzucha wykonuje się otwór, do którego z jednej strony doprowadza się końcowy odcinek jelita grubego, a z drugiej worek stomijny. Do tego worka wydalany jest stolec. Zabieg ten może być wykonany na jakiś czas, np. do momentu wygojenia zespolenia lub na zawsze. W zależności od wyniku badania histopatologicznego preparatów, które zostały usunięte w czasie operacji, np. gdy stwierdza się obecność przerzutów w usuniętych węzłach chłonnych, lekarze decydują o dalszym leczeniu chorego. W takich przypadkach stosuje się chemioterapię i radioterapię.
Operacja wielonarządowa
Gdy nowotwór jest w bardzo zaawansowanym stadium i występują nacieki na sąsiednie organy, konieczna jest wtedy operacja rozszerzona. Często okazuje się, że lokalizacja i rozległość zmian uniemożliwia wykonanie właściwej operacji i niezbędne jest leczenie uzupełniające, np. chemioterapia.
Po całkowitym wycięciu guza pacjenci są kontrolowani przez pierwsze 2 lata co 2-3 miesiące, następnie rzadziej, aż do 5. roku po operacji. Ich stan jest kontrolowany poprzez wykonywanie RTG klatki piersiowej, TK tomografii komputerowej, USG jamy brzusznej i kolonoskopii.
Osoby, które nie są w grupie ryzyka, winny dążyć do działań zmniejszających niebezpieczeństwo rozwoju nowotworu, poprzez:
Pamiętaj!
W raku jelita grubego problem często polega na tym, że organizm długo wysyła sygnały subtelne, a my tłumaczymy je stresem, dietą albo hemoroidami. Tymczasem krew w stolcu, krwawienie z odbytu, smolisty stolec lub wyraźna zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się dłużej niż 2 do 3 tygodnie powinny być traktowane jak objawy alarmowe. Wczesny nowotwór bywa bezbolesny, a dolegliwości mogą pojawić się dopiero wtedy, gdy guz zwęża światło jelita lub zaczyna krwawić. Szczególną czujność warto zachować, jeśli jednocześnie występuje osłabienie, zawroty głowy, kołatanie serca albo duszność przy wysiłku, bo taki zestaw objawów może odpowiadać niedokrwistości z niedoboru żelaza, czyli częstemu skutkowi przewlekłego, niewielkiego krwawienia z przewodu pokarmowego.
W praktyce wiele osób odwleka diagnostykę, bo krwawienie “pasuje” do hemoroidów. To zrozumiałe, ale ryzykowne, zwłaszcza gdy krew pojawia się nawracająco, gdy stolec robi się wąski, gdy dochodzi do niezamierzonej utraty masy ciała albo gdy pojawia się ból brzucha i uczucie niepełnego wypróżnienia. Warto pamiętać, że rak jelita grubego nie jest jedyną przyczyną takich objawów, jednak to właśnie on jest tym rozpoznaniem, którego nie wolno przeoczyć. Jeśli dolegliwości nawracają, najlepszym podejściem jest możliwie szybka konsultacja lekarska i ustalenie planu badań, zamiast samodzielnego leczenia “na wszelki wypadek”.
Największą przewagą w profilaktyce raka jelita grubego jest to, że w wielu przypadkach ten nowotwór rozwija się powoli, często przez 10 do 15 lat, przechodząc od łagodnych polipów do zmian złośliwych. To daje realną szansę na wykrycie problemu w momencie, gdy można go usunąć, zanim stanie się groźny. Właśnie dlatego tak duży nacisk kładzie się na badania przesiewowe. W europejskich zaleceniach przesiewowych często wskazuje się grupę wieku 50–74 lata, a jako podstawową metodę populacyjną wymienia się test na krew utajoną w kale metodą immunochemiczną, zwykle wykonywany co 2 lata, z dalszą diagnostyką endoskopową przy wyniku dodatnim. U części osób, w zależności od programu i wskazań, rozważa się także endoskopię jako badanie przesiewowe wykonywane rzadziej, czasem nawet jednorazowo w życiu.
Profilaktyka to także codzienne decyzje. Ryzyko rośnie wraz z otyłością, małą aktywnością fizyczną, paleniem i dietą ubogą w błonnik, a bogatą w produkty wysokoprzetworzone. Z perspektywy praktycznej warto zapamiętać kilka zasad, które nie wymagają rewolucji, ale robią różnicę w skali lat, regularny ruch, nawet w umiarkowanej formie, utrzymanie prawidłowej masy ciała, większa ilość warzyw, owoców i pełnoziarnistych produktów w diecie, a także ograniczenie alkoholu i rzucenie palenia. Jeśli w rodzinie występował rak jelita grubego lub liczne polipy, profilaktyka powinna być bardziej czujna, bo w takich sytuacjach lekarz może zalecić wcześniejszą diagnostykę i indywidualny harmonogram kontroli.
W raku jelita grubego rokowanie w ogromnym stopniu zależy od stopnia zaawansowania w chwili rozpoznania, a to w praktyce oznacza, czy choroba jest ograniczona do jelita, czy zajęła węzły chłonne, czy dała przerzuty odległe. Dane populacyjne pokazują, jak duża jest różnica między etapami. Dla choroby ograniczonej miejscowo 5 letnie przeżycie względne bywa opisywane na poziomie około 91 procent, przy zajęciu regionalnym, na przykład węzłów chłonnych, około 73 procent, a w chorobie przerzutowej spada do około 13 procent. Te liczby nie są wyrokiem dla konkretnej osoby, ale uczciwie pokazują, dlaczego tak ważne jest szybkie działanie przy objawach i udział w badaniach przesiewowych.
Na rokowanie wpływa nie tylko “stadium”, ale też szczegóły medyczne, które ocenia się po badaniu histopatologicznym i obrazowaniu. Znaczenie ma typ nowotworu, stopień zróżnicowania, obecność naciekania naczyń, liczba zajętych węzłów chłonnych, a także to, czy guz został usunięty radykalnie. Dla pacjenta kluczowe jest zrozumienie, że leczenie jest dziś często wieloetapowe i dobierane indywidualnie. Operacja bywa podstawą, ale u części chorych dołącza się leczenie uzupełniające, by zmniejszyć ryzyko nawrotu. Właśnie w tej logice mieści się sens kontrolnych wizyt i badań po zakończeniu terapii, bo część nawrotów można wykryć wcześnie, a w wybranych sytuacjach leczyć z intencją radykalną.
Po leczeniu raka jelita grubego pacjent nie “wraca do zera”, tylko wchodzi w etap świadomej obserwacji i odbudowy formy. Z jednej strony potrzebna jest regularna kontrola, bo ryzyko nawrotu jest największe w pierwszych latach po terapii, z drugiej ważne jest odzyskanie poczucia wpływu na własne zdrowie. Standardowo plan kontroli obejmuje wizyty, badania laboratoryjne i obrazowe oraz kontrolę endoskopową, przy czym harmonogram jest ustalany indywidualnie, zależnie od stopnia zaawansowania i przebiegu leczenia. W publikacjach dotyczących nadzoru pooperacyjnego często podkreśla się znaczenie kolonoskopii wykonywanej około roku po operacji, a następnie w dalszych odstępach, na przykład co 3 do 5 lat, o ile nie ma dodatkowych wskazań do częstszych kontroli. Równolegle lekarz może monitorować markery i wyniki badań obrazowych, jeśli istnieje takie uzasadnienie kliniczne.
Równie ważne są codzienne nawyki, które wspierają jelita i metabolizm. Dla wielu osób praktycznym celem jest dieta bogatsza w błonnik, więcej warzyw i produktów o niskim stopniu przetworzenia, stopniowy powrót do aktywności fizycznej oraz utrzymanie stabilnej masy ciała. Warto też pamiętać o sferze psychicznej, bo diagnoza i leczenie nowotworu to obciążenie, które może nasilać lęk, zaburzać sen i koncentrację. Jeśli pacjent czuje przewlekłe napięcie, niepokój albo spadek nastroju, to jest realny element zdrowia, o którym również warto powiedzieć lekarzowi.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
Odkryj aktualne i rzetelne treści dotyczące zdrowia, profilaktyki oraz nowoczesnych usług medycznych.
