Szczepienie przeciwko pneumokokom jest ważnym środkiem zapobiegawczym w opiece zdrowotnej, który znacząco zmniejsza obciążenie chorobami pneumokokowymi u zaszczepionych osób i całej populacji. Szczepienie przeciwko pneumokokom jest wskazane u osób dorosłych z czynnikami ryzyka choroby pneumokokowej lub ciężkich działań niepożądanych w przypadku wystąpienia choroby. Szczepienia przeciwko pneumokokom są również rutynową częścią schematów szczepień niemowląt i dzieci na całym świecie.
Przeczytaj również, Ból ręki po szczepieniu – przyczyny i jak go złagodzić?
Choroba pneumokokowa to nazwa każdej infekcji wywołanej przez bakterie Streptococcus pneumoniae lub pneumokoki. Infekcje pneumokokowe mogą obejmować infekcje ucha i zatok, zapalenie płuc i infekcje krwi.
Lekarze zalecają szczepienie przeciwko pneumokokom wszystkim dzieciom w wieku poniżej 5 lat i wszystkim dorosłym w wieku 65 lat lub starszym. W pewnych sytuacjach inne dzieci i dorośli również powinni otrzymać szczepionki przeciw pneumokokom. Poniżej znajduje się więcej informacji o tym, kto powinien, a kto nie powinien otrzymać każdego rodzaju szczepionki przeciw pneumokokom. Porozmawiaj z lekarzem o tym, co jest najlepsze w Twojej sytuacji. Dzieci, które przegapią szczepienia lub rozpoczną serię później niż zalecana, powinny zostać zaszczepione. Zalecana liczba dawek i odstępy między dawkami będą zależeć od wieku dziecka w momencie rozpoczęcia szczepienia. Szczepionka przeciw pneumokokom chroni przed poważnymi i potencjalnie śmiertelnymi infekcjami pneumokokowymi.
Ze względu na wiek lub stan zdrowia niektórzy ludzie nie powinni otrzymywać niektórych szczepionek lub powinni poczekać z ich otrzymaniem. Dzieci w wieku poniżej 2 lat i osoby poniżej 19 roku życia nie powinny otrzymywać szczepionki przeciw pneumokokom. Ponadto poinformuj osobę, która podaje Tobie lub Twojemu dziecku szczepionkę przeciwko pneumokokom, jeśli:
Osoby cierpiące na łagodną chorobę, taką jak przeziębienie, prawdopodobnie mogą zostać zaszczepione. Osoby z cięższą chorobą powinny prawdopodobnie poczekać, aż wyzdrowieją. Lekarz z pewnością pomoże Ci doradzić.
Szczepionki przeciw pneumokokom pobudzają organizm do wytwarzania przeciwciał przeciwko bakteriom pneumokokowym. Przeciwciała to białka wytwarzane przez organizm w celu neutralizacji lub niszczenia organizmów przenoszących choroby i toksyn. Chronią cię przed zachorowaniem. Zidentyfikowano ponad 90 różnych szczepów bakterii pneumokokowej, chociaż większość z tych szczepów nie powoduje poważnych infekcji. Szczepionka dla dzieci chroni przed 13 szczepami bakterii pneumokokowych, podczas gdy szczepionka dla dorosłych chroni przed 23 szczepami.
Dzieci bardzo dobrze reagują na szczepionkę przeciwko pneumokokom. Wprowadzenie tej szczepionki do harmonogramu szczepień dziecięcych spowodowało znaczne zmniejszenie liczby zachorowań na pneumokoki. Uważa się, że szczepionka przeciw pneumokokom podawana starszym dzieciom i dorosłym ma od 50 do 70% skuteczność w zapobieganiu chorobie pneumokokowej.
Przeczytaj również artykuł o Szczepienia przeciw COVID-19
Zakażenia wywoływane przez pneumokoki należą do najczęstszych bakteryjnych przyczyn ciężkich chorób układu oddechowego i ogólnoustrojowych. Bakterie Streptococcus pneumoniae mogą prowadzić nie tylko do zapalenia ucha środkowego czy zatok, ale także do zapalenia płuc, sepsy oraz zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Szczególnie groźne są tzw. inwazyjne choroby pneumokokowe, w których drobnoustroje przedostają się do krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego. Dane epidemiologiczne wskazują, że śmiertelność w przebiegu inwazyjnej choroby pneumokokowej u osób starszych może sięgać 20–30 procent, a ryzyko ciężkiego przebiegu istotnie wzrasta u pacjentów z chorobami przewlekłymi.
Pneumokoki są powszechnie obecne w środowisku i mogą bytować w nosogardle osób zdrowych, nie wywołując objawów. Problem pojawia się w momencie osłabienia odporności, kiedy bakterie zyskują możliwość wywołania zakażenia. Z tego względu choroba pneumokokowa stanowi istotne zagrożenie populacyjne, a jej skutki wykraczają poza indywidualne ryzyko zdrowotne, wpływając także na obciążenie systemu ochrony zdrowia.
Choć na chorobę pneumokokową może zachorować każdy, istnieją grupy, u których ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań jest wyraźnie wyższe. Należą do nich niemowlęta i małe dzieci, których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty, oraz osoby po 65. roku życia, u których naturalnie dochodzi do osłabienia mechanizmów obronnych organizmu. Szczepienie w tych grupach znacząco zmniejsza częstość hospitalizacji oraz liczbę powikłań po zakażeniu.
Szczególną uwagę zwraca się również na dorosłych z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, przewlekła obturacyjna choroba płuc, choroby serca, niewydolność nerek czy zaburzenia odporności. U tych pacjentów infekcje pneumokokowe częściej prowadzą do sepsy i zgonu. Badania obserwacyjne pokazują, że szczepienie w tej grupie może obniżyć ryzyko ciężkiej choroby nawet o 50–70 procent, co czyni je jednym z najskuteczniejszych działań profilaktycznych.
Szczepionki przeciw pneumokokom zawierają oczyszczone fragmenty bakterii lub ich antygeny, które nie wywołują choroby, ale skutecznie pobudzają układ odpornościowy do produkcji przeciwciał. Po podaniu szczepionki organizm uczy się rozpoznawać pneumokoki i reagować na nie szybciej oraz skuteczniej w przypadku kontaktu z patogenem. Wytworzone przeciwciała neutralizują bakterie, zanim dojdzie do rozwoju pełnoobjawowej infekcji.
Istotnym elementem skuteczności szczepień jest tzw. pamięć immunologiczna. Dzięki niej ochrona utrzymuje się przez długi czas, a odpowiedź immunologiczna przy kolejnym kontakcie z bakterią jest znacznie silniejsza. Wprowadzenie szczepień pneumokokowych do programów szczepień dziecięcych doprowadziło w wielu krajach do spadku zachorowań nie tylko wśród dzieci, ale także wśród dorosłych, co określa się mianem efektu odporności populacyjnej.
Skuteczność szczepień przeciw pneumokokom została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych i analizach populacyjnych. U dzieci objętych programami szczepień odnotowano spadek częstości inwazyjnej choroby pneumokokowej o ponad 80 procent. U osób dorosłych, zwłaszcza po 65. roku życia, skuteczność w zapobieganiu ciężkim zakażeniom szacuje się na 50–70 procent, w zależności od stanu zdrowia i rodzaju zastosowanej szczepionki.
Profil bezpieczeństwa szczepionek przeciw pneumokokom jest dobrze udokumentowany. Najczęściej występujące działania niepożądane mają charakter łagodny i obejmują ból w miejscu wkłucia, zaczerwienienie lub przejściowe podwyższenie temperatury ciała. Ciężkie reakcje alergiczne należą do rzadkości. Z punktu widzenia zdrowia publicznego bilans korzyści i ryzyka jednoznacznie przemawia na korzyść szczepień, zwłaszcza w grupach zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby pneumokokowej.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
