Ból ucha, czyli otalgia, to dolegliwość, z którą przynajmniej raz w życiu zmaga się większość osób. Może być ostry, pulsujący lub tępy, pojawiać się nagle lub narastać z czasem. Choć często wiąże się z infekcjami, jego źródło nie zawsze tkwi bezpośrednio w uchu. Zdarza się, że to objaw problemów w obrębie gardła, zatok, stawu skroniowo-żuchwowego czy nawet zębów. Warto więc wiedzieć, jak odróżnić przyczyny bólu ucha i kiedy niezbędna jest konsultacja lekarska.
Ucho to delikatny narząd, którego struktura składa się z trzech części: ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego. Ucho zewnętrzne obejmuje małżowinę uszną i przewód słuchowy, oddzielony od ucha środkowego błoną bębenkową. To właśnie ona reaguje na fale dźwiękowe, ale też na zmiany ciśnienia i stany zapalne. Ucho środkowe łączy się z gardłem poprzez trąbkę słuchową, która odpowiada za wyrównywanie ciśnienia – a jednocześnie stanowi drogę, przez którą drobnoustroje mogą przedostać się z nosa lub gardła do ucha. Ucho wewnętrzne to z kolei najbardziej złożony element układu słuchu, odpowiedzialny także za równowagę.
Co istotne, ucho jest silnie unerwione przez nerwy czaszkowe: trójdzielny, twarzowy, językowo-gardłowy, błędny oraz szyjne nerwy rdzeniowe. To tłumaczy, dlaczego ból ucha bywa tak intensywny i często promieniuje do głowy, szczęki, gardła czy karku. Warto też wiedzieć, że struktury ucha wewnętrznego nie są unerwione włóknami bólowymi – dlatego np. zapalenie ucha wewnętrznego nie powoduje bólu, lecz raczej uczucie pełności w uchu lub zaburzenia równowagi.
Przyczyny bólu ucha dzielimy na dwie główne grupy: pierwotne, gdy źródło bólu znajduje się bezpośrednio w uchu, oraz wtórne (rzutowane), gdy ból pochodzi z innych struktur anatomicznych, takich jak zęby, zatoki czy gardło.
Najczęstsze przyczyny bólu ucha zewnętrznego
Najczęstsze przyczyny bólu ucha środkowego
Najczęstsze przyczyny „rzutowanego” bólu ucha
Czytaj też: Jak odetkać zatkane ucho? Odkryj prosty trik, który działa natychmiast!
Zapalenie ucha środkowego to jedna z najczęstszych przyczyn bólu ucha, szczególnie u dzieci. Najczęściej rozwija się w wyniku infekcji górnych dróg oddechowych, takich jak przeziębienie czy zapalenie zatok. Drobnoustroje przedostają się do ucha środkowego przez trąbkę słuchową, powodując obrzęk, gromadzenie się płynu i silny ból.
Objawy obejmują intensywny ból ucha, uczucie pełności, pogorszenie słuchu oraz gorączkę. U dzieci mogą pojawić się także niepokój, płaczliwość czy problemy ze snem. W przypadku pęknięcia błony bębenkowej z ucha może wypłynąć wydzielina, co przynosi chwilową ulgę, ale wymaga kontroli laryngologicznej.
Jeśli błona bębenkowa ulegnie uszkodzeniu, konieczne jest unikanie wody w uchu – nie należy pływać bez czepka ani zanurzać głowy w kąpieli.
Zapalenie ucha zewnętrznego może mieć podłoże bakteryjne, grzybicze lub alergiczne. Objawy różnią się w zależności od przyczyny:
U niektórych osób zapalenie ma charakter ograniczony – wtedy ból koncentruje się wokół tzw. „wrzenia” (czyraka) w przewodzie słuchowym i nasila przy dotyku lub poruszaniu żuchwą.
Leczenie bólu ucha zależy od jego przyczyny. W łagodnych przypadkach zapalenia ucha środkowego, które nie wiąże się z ropną wydzieliną, lekarz może zalecić niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen, paracetamol) oraz preparaty zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa, by udrożnić trąbkę słuchową. W razie potrzeby włącza się także antybiotykoterapię – doustnie lub miejscowo, w formie kropli.
Przy częstych infekcjach u dzieci rozważa się usunięcie przerośniętych migdałków lub nakłucie błony bębenkowej, by odprowadzić zalegający płyn. W przypadku półpaśca usznego konieczne są leki przeciwwirusowe, a przy zakażeniu grzybiczym – preparaty przeciwgrzybicze w kremie lub kroplach.
Do lekarza należy zgłosić się zawsze, gdy ból ucha jest silny, utrzymuje się dłużej niż 24–48 godzin, towarzyszy mu gorączka, wyciek wydzieliny, pogorszenie słuchu lub zawroty głowy. U dzieci każda infekcja ucha powinna być skonsultowana z pediatrą lub laryngologiem. Nie należy samodzielnie stosować kropli bez wcześniejszej diagnozy – niewłaściwy lek może pogorszyć stan zapalny.
W przypadku bólu ucha, szczególnie gdy pojawia się nagle lub w nocy, nie trzeba od razu iść do przychodni. Dzięki telemedycynie można skonsultować się z lekarzem bez wychodzenia z domu, uzyskać e-receptę lub zwolnienie lekarskie, a także wskazówki dotyczące dalszego postępowania. Zarezerwuj L4 online lub skorzystaj z recepty online – szybkie i bezpieczne rozwiązania pomogą Ci odzyskać zdrowie bez stresu i kolejek.
Czytaj też: Jakie są sposoby na walkę z bólem ucha?
Ból ucha może mieć odmienny charakter w zależności od wieku pacjenta, co ma istotne znaczenie diagnostyczne. U dzieci najczęstszą przyczyną bólu ucha pozostaje ostre zapalenie ucha środkowego, które według danych epidemiologicznych dotyka nawet 60–80 procent dzieci do trzeciego roku życia przynajmniej raz. Wynika to z anatomicznych uwarunkowań, krótszej i bardziej poziomo ułożonej trąbki słuchowej oraz niedojrzałości układu odpornościowego. Objawy bywają niespecyficzne, dziecko może być rozdrażnione, płaczliwe, odmawiać jedzenia lub często dotykać ucha, a ból nie zawsze jest jednoznacznie zgłaszany.
U dorosłych ból ucha częściej ma charakter rzutowany i bywa związany z problemami stomatologicznymi, chorobami zatok, napięciem mięśni szyi lub zaburzeniami stawu skroniowo-żuchwowego. Sam ból jest zwykle lepiej zlokalizowany i opisywany jako kłujący, pulsujący lub promieniujący. W tej grupie wiekowej rzadziej występuje klasyczne zapalenie ucha środkowego, natomiast częściej obserwuje się przewlekłe dolegliwości o umiarkowanym nasileniu, które mogą utrzymywać się tygodniami. Z tego względu ból ucha u osoby dorosłej, bez cech infekcji, zawsze wymaga szerszej diagnostyki, aby wykluczyć przyczyny pozalaryngologiczne.
Choć w większości przypadków ból ucha ma podłoże zapalne i ustępuje po wdrożeniu leczenia, istnieją sytuacje, w których dolegliwość ta może sygnalizować poważniejszy problem zdrowotny. Niepokój powinien wzbudzić ból narastający mimo leczenia, jednostronny i utrzymujący się przez kilka tygodni, zwłaszcza jeśli towarzyszy mu chudnięcie, przewlekła chrypka, trudności w połykaniu lub powiększone węzły chłonne szyi. Takie objawy mogą wskazywać na nowotwory głowy i szyi, które często manifestują się właśnie bólem rzutowanym do ucha.
Szczególnej czujności wymagają również osoby z cukrzycą i obniżoną odpornością. U nich zapalenie ucha zewnętrznego może przybrać postać tzw. złośliwego zapalenia ucha zewnętrznego, które szerzy się na tkanki głębokie i kości podstawy czaszki. Choroba ta wiąże się z silnym bólem, nasilającym się w nocy, oraz opornością na standardowe leczenie. W takich przypadkach szybka diagnostyka obrazowa i hospitalizacja są kluczowe dla uniknięcia groźnych powikłań neurologicznych.
Podstawą rozpoznania przyczyny bólu ucha jest dokładne badanie laryngologiczne z oceną przewodu słuchowego i błony bębenkowej. Otoskopia pozwala wykryć cechy zapalenia, obecność wydzieliny, perforację błony bębenkowej lub ciało obce. W razie wątpliwości lekarz może poszerzyć diagnostykę o badanie słuchu, tympanometrię, która ocenia ruchomość błony bębenkowej, oraz testy stroikowe pozwalające wstępnie określić rodzaj niedosłuchu.
Jeżeli obraz ucha jest prawidłowy, a ból utrzymuje się, konieczne bywa poszukiwanie przyczyn pozaucznych. W praktyce oznacza to konsultację stomatologiczną, ocenę zatok przynosowych, badanie stawu skroniowo-żuchwowego lub odcinka szyjnego kręgosłupa. W wybranych przypadkach, zwłaszcza przy podejrzeniu powikłań lub chorób nowotworowych, wykonuje się badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Takie kompleksowe podejście pozwala precyzyjnie ustalić źródło bólu i wdrożyć leczenie przyczynowe, a nie jedynie objawowe.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Czy ból ucha może pojawić się bez infekcji?
Tak. Ból ucha często ma charakter rzutowany i może wynikać z problemów stomatologicznych, napięcia mięśni żuchwy, schorzeń stawu skroniowo-żuchwowego lub zmian w odcinku szyjnym kręgosłupa.
Czy lot samolotem może wywołać ból ucha?
Tak. Zmiany ciśnienia podczas startu i lądowania mogą prowadzić do barotraumy, szczególnie przy niedrożnej trąbce słuchowej, przeziębieniu lub zapaleniu zatok.
Czy krople do ucha można stosować bez konsultacji lekarskiej?
Nie zawsze. Niektóre krople są przeciwwskazane przy uszkodzeniu błony bębenkowej, dlatego przed ich użyciem konieczna jest ocena lekarska.
Czy ból ucha u dziecka zawsze oznacza zapalenie ucha środkowego?
Nie. U dzieci ból ucha może być także objawem ząbkowania, infekcji gardła, powiększonych migdałków lub zatkanego przewodu słuchowego.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
Odkryj aktualne i rzetelne treści dotyczące zdrowia, profilaktyki oraz nowoczesnych usług medycznych.
