Małpia ospa to choroba zakaźna wywoływana przez wirus ospy małp. Choć jej nazwa sugeruje, że występuje tylko u małp, to od kilku lat pojawia się również wśród ludzi. W Polsce pierwszy przypadek zachorowania na małpią ospę u człowieka odnotowano w 2019 roku, a od tego czasu liczba zachorowań rośnie. W porównaniu do rekordowego sezonu zachorowań na grypę i kolejnej fali COVID-19, sytuacja z małpią ospą wydaje się obecnie stabilna. Z artykułu dowiesz się najważniejszych informacji dotyczących małpiej ospy w Polsce.
Przeczytaj również, Czym leczyć zapalenie pęcherza moczowego?
Małpia ospa – co to jest? Małpia ospa to choroba wywołana przez wirus ospy małp, który jest podobny do wirusa ospy człowieka. Choroba ta jest rzadko spotykana u ludzi i zazwyczaj przenosi się przez bezpośredni kontakt z zakażoną małpą lub jej wydzielinami.
Czy istnieje szczepionka na małpią ospę? Tak, istnieje szczepionka przeciwko wirusowi małpiej ospy. Szczepionka ta jest polecana dla osób pracujących w laboratoriach, gdzie istnieje ryzyko zakażenia się małpią ospą, jak również dla osób wyjeżdżających do krajów, gdzie choroba ta jest endemicka. Jednakże, ze względu na rzadkość choroby, szczepienie przeciwko małpiej ospie nie jest powszechnie zalecane dla całej populacji.
Objawy małpiej ospy u ludzi są podobne do objawów ospy człowieka.
Wysypka składa się z małych, czerwonych krostek, które szybko przekształcają się w pęcherzyki wypełnione płynem. Wysypka może powodować swędzenie, a także bolesne owrzodzenia i blizny. W ciężkich przypadkach małpiej ospy u ludzi, choroba może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie mózgu, a nawet śmierć.
Małpia ospa – jak można się zarazić? To choroba zakaźna, która przenosi się z jednej osoby na drugą drogą kropelkową lub poprzez kontakt z przedmiotami zanieczyszczonymi wydzielinami zakażonej osoby. Osoby najbardziej narażone na zakażenie to pracownicy laboratoriów, weterynaryjni, a także osoby przebywające w pobliżu dzikich małp.
Według ostatniej aktualizacji z 28 listopada 2022 roku, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomenduje wycofanie nazwy medycznej “małpia ospa” i wprowadzenie nowego terminu – “mpox”. Zmiana ta została zalecona po konsultacji z ekspertami, którzy wyrazili obawy, że dotychczasowy termin może prowadzić do stygmatyzacji pewnych społeczności i wywoływać negatywne skojarzenia.
Obie nazwy będą mogły być używane równolegle przez okres jednego roku, po czym termin “małpia ospa” nie będzie już oficjalnie stosowany. Wprowadzenie nowej nazwy ma na celu zmniejszenie niepotrzebnego obciążenia emocjonalnego związanego z chorobą oraz poprawę skuteczności działań mających na celu zapobieganie i leczenie choroby.
Zmiana ta jest ważnym krokiem w kierunku bardziej empatycznej i precyzyjnej terminologii medycznej, która respektuje różnorodność kulturową i etniczną. Dlatego też, rekomendujemy zwrócenie szczególnej uwagi na nowy termin “mpox” i stosowanie go w przyszłości w celu zapewnienia szacunku i równości dla wszystkich osób dotkniętych tą chorobą.
W maju 2022 roku świat obiegła informacja o pierwszym przypadku zakażenia małpią ospą w Wielkiej Brytanii. Osoba ta niedawno powróciła z Nigerii, a chorobę wykryto u niej po powrocie do kraju. Wkrótce potem, w Polsce potwierdzono pierwsze zachorowanie na tę chorobę, a pacjent otrzymał leczenie w Wojewódzkim Szpitalu Zakaźnym w Warszawie. Dotychczas małpia ospa była chorobą endemiczną głównie w krajach afrykańskich, gdzie chorobę przenoszą gryzonie zarażone wirusem MPXV.
W ciągu ostatnich lat zdarzały się jednak pojedyncze przypadki choroby importowane przez osoby wracające z tych rejonów. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH, w 2022 roku w Polsce odnotowano łącznie 213 zachorowań na małpią ospę, a od początku 2023 roku zarejestrowano już dwa kolejne przypadki.
Nie ma specyficznego leczenia dla małpiej ospy, jednak istnieją metody łagodzące objawy choroby i przyspieszające proces zdrowienia. W przypadku ciężkich objawów, takich jak gorączka, bóle mięśniowe i zmiany skórne, lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwwirusowych. W celu łagodzenia bólu i gorączki, można stosować leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe.
Ważnym elementem leczenia małpiej ospy jest również zapewnienie odpowiedniej opieki i nawadniania organizmu pacjenta, ponieważ choroba ta często powoduje odwodnienie. W przypadku poważnych objawów, takich jak problemy z oddychaniem lub obrzęk mózgu, konieczne może być hospitalizacja i podjęcie działań medycznych mających na celu utrzymanie stabilnego stanu pacjenta.
Podsumowując, leczenie małpiej ospy polega głównie na łagodzeniu objawów choroby i zapewnieniu pacjentowi odpowiedniej opieki medycznej. W razie wątpliwości, zawsze warto skonsultować się z lekarzem, który będzie w stanie doradzić najlepsze sposoby leczenia w danym przypadku.
Przeczytaj również, Otyłość – skutki i przyczyny
Przebieg małpiej ospy u ludzi ma najczęściej charakter samoograniczający się, jednak jego intensywność i czas trwania mogą się wyraźnie różnić w zależności od stanu odporności pacjenta, wieku oraz obecności chorób współistniejących. Okres inkubacji wirusa mpox wynosi zazwyczaj od 5 do 21 dni, przy czym najczęściej objawy pojawiają się między 7 a 14 dniem od kontaktu z patogenem. W początkowej fazie choroby dominują objawy ogólne, takie jak gorączka, osłabienie, bóle mięśniowe oraz powiększenie węzłów chłonnych, co odróżnia małpią ospę od klasycznej ospy wietrznej.
Faza wysypkowa rozwija się zwykle po 1 do 3 dniach od wystąpienia gorączki. Zmiany skórne przechodzą charakterystyczne etapy, od plamek i grudek, przez pęcherzyki i krosty, aż po strupy. Cały cykl skórny trwa przeciętnie 2 do 4 tygodni. W tym czasie osoba zakażona pozostaje potencjalnie zakaźna, szczególnie do momentu całkowitego odpadnięcia strupów i odbudowy ciągłości skóry. Dane epidemiologiczne wskazują, że u większości pacjentów hospitalizacja nie jest konieczna, jednak u około 5 do 10 procent chorych mogą rozwinąć się powikłania wymagające leczenia szpitalnego.
Choć małpia ospa u większości osób przebiega łagodnie, istnieją grupy pacjentów, u których ryzyko ciężkiego przebiegu choroby jest istotnie wyższe. Szczególną uwagę zwraca się na osoby z obniżoną odpornością, w tym pacjentów leczonych immunosupresyjnie, osoby z niekontrolowaną chorobą nowotworową oraz zakażone wirusem HIV w stadium zaawansowanym. U tych pacjentów wirus może powodować rozległe zmiany skórne, wtórne zakażenia bakteryjne oraz zaburzenia ogólnoustrojowe.
Do grup podwyższonego ryzyka zalicza się również dzieci, zwłaszcza poniżej 8 roku życia, kobiety w ciąży oraz osoby starsze. Analizy przypadków klinicznych z lat 2022–2023 wskazują, że powikłania, takie jak zapalenie płuc, zapalenie mózgu czy sepsa, występowały częściej u pacjentów z chorobami przewlekłymi. Śmiertelność w krajach rozwiniętych pozostaje niska i wynosi poniżej 1 procenta, jednak w regionach o ograniczonym dostępie do opieki zdrowotnej może sięgać kilku procent. Wczesna diagnostyka i izolacja chorego znacząco zmniejszają ryzyko ciężkiego przebiegu oraz transmisji wirusa.
Rozpoznanie małpiej ospy może być wyzwaniem diagnostycznym, zwłaszcza we wczesnej fazie choroby, gdy objawy ogólne przypominają grypę lub inne infekcje wirusowe. W praktyce klinicznej kluczowe znaczenie ma różnicowanie mpox z chorobami takimi jak ospa wietrzna, półpasiec, opryszczka rozsiana czy reakcje alergiczne. Charakterystycznym elementem małpiej ospy jest jednoczesna obecność zmian skórnych na tym samym etapie rozwoju, co odróżnia ją od ospy wietrznej, gdzie wysypka występuje falami.
Istotnym objawem różnicującym jest także powiększenie węzłów chłonnych, które w małpiej ospie pojawia się wcześnie i bywa bolesne. Zmiany skórne często lokalizują się na twarzy, dłoniach, stopach oraz w okolicy narządów płciowych, co również ma znaczenie diagnostyczne. Potwierdzenie zakażenia wymaga badania molekularnego metodą PCR z materiału pobranego ze zmian skórnych. Właściwe różnicowanie chorób wysypkowych ma kluczowe znaczenie dla wdrożenia odpowiednich procedur epidemiologicznych i ochrony zdrowia publicznego.
Profilaktyka małpiej ospy opiera się przede wszystkim na ograniczaniu ryzyka kontaktu z wirusem oraz szybkim reagowaniu w przypadku podejrzenia zakażenia. Podstawowym elementem prewencji jest unikanie bezpośredniego kontaktu skóra do skóry z osobami, u których występują niepokojące zmiany skórne, a także unikanie wspólnego używania przedmiotów osobistych, takich jak ręczniki, pościel czy odzież. W środowiskach medycznych i opiekuńczych szczególne znaczenie ma stosowanie środków ochrony osobistej oraz procedur dezynfekcyjnych.
Osoby należące do grup podwyższonego ryzyka powinny zachować zwiększoną czujność w sytuacjach sprzyjających transmisji wirusa, zwłaszcza podczas podróży do regionów, gdzie notuje się ogniska zachorowań. W przypadku wystąpienia objawów sugerujących małpią ospę zaleca się niezwłoczny kontakt z lekarzem i ograniczenie kontaktów społecznych do czasu wykluczenia zakażenia. Skuteczna profilaktyka indywidualna, połączona z działaniami systemowymi, pozostaje jednym z najważniejszych elementów kontroli rozprzestrzeniania się wirusa mpox.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
