Rak piersi
Rak piersi to jeden z najczęściej rozpoznawanych nowotworów u kobiet, ale może wystąpić także u mężczyzn. Nie zawsze zaczyna się od wyczuwalnego guzka. Dlatego ważne są znajomość własnych piersi, mammografia i USG oraz szybka konsultacja każdej nowej, utrzymującej się zmiany.
Czym jest rak piersi?
Rak piersi to nowotwór złośliwy z komórek gruczołu piersiowego. Najczęściej dotyczy kobiet, ale zdarza się też u mężczyzn. Długo może nie dawać wyraźnych objawów.
Typy raka różnią się m.in. tempem wzrostu, receptorami hormonalnymi i statusem HER2, dlatego leczenie dobiera się indywidualnie.
- Gdzie rozwija się rak piersi?
Najczęściej w przewodach mlecznych lub zrazikach, w każdej części piersi, także blisko pachy. Z czasem nacieka okoliczne tkanki i może się rozprzestrzenić przez naczynia chłonne lub krwionośne.
- Rak przewodowy
Najczęstszy typ. Może być przedinwazyjny (DCIS), czyli ograniczony do przewodów, albo inwazyjny.
- Rak zrazikowy
Nie zawsze tworzy wyraźny guzek, więc trudniej go wykryć. Częściej występuje w kilku miejscach lub w obu piersiach.
- Jak ustala się typ raka?
Badaniem histopatologicznym materiału z biopsji, nie po wyglądzie czy dotyku piersi.
Jakie objawy może dawać rak piersi?
Guzek to nie jedyny sygnał. Niepokojące objawy raka piersi to:
- Guzek lub zgrubienie: często twardszy od otoczenia, nieregularny, słabo przesuwalny i niebolesny.
- Zmiany skóry: wciągnięcie, marszczenie, pogrubienie, zaczerwienienie, obrzęk lub skóra jak skórka pomarańczy.
- Wciągnięcie brodawki: nagłe wciągnięcie lub zmiana ustawienia.
- Wydzielina z brodawki: jednostronna, zwłaszcza krwista lub surowicza.
- Zmiany brodawki i otoczki: strupki, nadżerki, łuszczenie lub niegojąca się zmiana.
- Zmiana kształtu piersi: nowa asymetria, zmiana wielkości lub obrzęk jednej piersi.
- Ból utrzymujący się w jednym miejscu
- Powiększony węzeł pod pachą: także bez wyczuwalnego guzka w piersi.
Brak bólu nie powinien uspokajać, bo wiele nowotworów piersi na początku nie boli. Nie każda zmiana to rak, często to torbiel, włókniak lub zmiana hormonalna. Nową, jednostronną zmianę, która nie znika po miesiączce lub rośnie, musi ocenić lekarz. Po menopauzie każdą nową zmianę ocenia się szczególnie uważnie.
Ważne: nowego guzka, który rośnie lub jest twardy, krwistej wydzieliny, wciągnięcia brodawki, skóry jak skórka pomarańczy, jednostronnego obrzęku, węzła pod pachą i niegojącej się zmiany brodawki nie obserwuj miesiącami. Umów szybką wizytę.
Szybciej zgłoś się też, jeśli rak piersi lub jajnika wystąpił u bliskich krewnych (zwłaszcza w młodym wieku), masz za sobą raka piersi lub napromienianie klatki piersiowej, znaną mutację albo zmiany wysokiego ryzyka w biopsji.
Przyczyny raka piersi i najważniejsze czynniki ryzyka
Rak piersi rozwija się, gdy komórki gruczołu piersiowego zaczynają dzielić się bez kontroli. Wpływają na to geny, hormony, środowisko i styl życia.
Może jednak wystąpić bez obciążeń. WHO podaje, że około połowa raków piersi rozwija się u kobiet bez innych czynników ryzyka niż płeć i wiek powyżej 40 lat.
- Wiek
Według CDC większość przypadków rozpoznaje się po 50. roku życia, ale nowa zmiana w piersi wymaga oceny w każdym wieku.
- Historia chorób w rodzinie
Ryzyko rośnie, gdy chorowała matka, siostra, córka lub kilka bliskich krewnych, zwłaszcza przed menopauzą. Przy raku jajnika, raku piersi u mężczyzny lub obustronnym w rodzinie rozważ konsultację genetyczną.
- Mutacje genetyczne
Najbardziej znane to BRCA1 i BRCA2. Mutacja nie przesądza o chorobie, ale może zmienić zalecenia dotyczące badań i profilaktyki.
- Hormony
Znaczenie ma dłuższe działanie estrogenów, więc lekarz zapyta o miesiączki, menopauzę, ciąże, karmienie i leki hormonalne. Ich wpływ zależy od preparatu, czasu stosowania i wieku.
- Styl życia
Ryzyko zwiększają nadwaga, zwłaszcza po menopauzie, regularne picie alkoholu, mało ruchu i palenie. Zdrowe nawyki mogą je zmniejszyć, choć nie dają pełnej ochrony.
- Gęsta budowa piersi
Może nieco zwiększać ryzyko i utrudniać ocenę mammografii. Lekarz dobiera wtedy sposób kontroli.
Diagnostyka raka piersi
Raka piersi nie rozpoznaje się z badania krwi. Markery nowotworowe nie zastąpią badań obrazowych ani biopsji.
-
Wywiad i badanie lekarskie
Lekarz pyta o zmianę, cykl, ciąże i choroby w rodzinie, bada piersi, pachy i okolice obojczyków. Sam dotyk nie wyklucza raka. Zabierz wcześniejsze wyniki USG i mammografii.
-
Badania obrazowe dobrane do sytuacji
Mammografia
Badanie rentgenowskie piersi. Wykrywa niewyczuwalne zmiany, np. mikrozwapnienia, i służy do badań przesiewowych.
USG piersi
Przydatne u młodszych kobiet i przy gęstych piersiach. Odróżnia zmianę litą od torbieli, ocenia węzły i pomaga wskazać miejsce biopsji.
Rezonans magnetyczny piersi — w wybranych sytuacjach
Przy bardzo wysokim ryzyku genetycznym, niejasnych wynikach lub przed leczeniem. Nie jest pierwszym badaniem przy każdym guzku.
-
Biopsja: pobranie tkanki podejrzanej zmiany
Przy podejrzanej zmianie, najczęściej gruboigłowa pod kontrolą USG. Rozpoznanie daje dopiero badanie tkanki pod mikroskopem.
-
Potwierdzenie w badaniu histopatologicznym
Pokazuje, czy zmiana jest łagodna, przednowotworowa czy złośliwa, oraz cechy raka (receptory hormonalne, HER2, Ki-67), od których zależy leczenie. Wiele biopsji potwierdza zmiany łagodne.
Rak piersi a łagodne zmiany w piersiach
Łagodne zmiany w piersiach są częste, ale mogą przypominać raka, więc nie oceniaj ich samodzielnie. Według National Cancer Institute część z nich nieco zwiększa ryzyko raka, a niektóre są przednowotworowe.
Torbiele
Pęcherzyki z płynem, czasem bolesne przed miesiączką. Proste torbiele w USG zwykle nie są groźne.
Włókniakogruczolaki
Sprężyste, przesuwalne guzki, częste u młodszych kobiet. Gdy rosną lub wyglądają nietypowo, bywa potrzebna biopsja.
Mastopatia
Łagodne zmiany z tkliwością, grudkowatością i napięciem przed miesiączką.
Ważne: nie odkładaj zaleconej kontroli. Zgłoś się szybciej, gdy zmiana rośnie, twardnieje, zmienia kształt, wciąga skórę, daje krwistą wydzielinę albo pojawi się powiększony węzeł chłonny.
Leczenie raka piersi
Leczenie raka piersi zależy od wielkości guza, węzłów chłonnych, przerzutów, receptorów i HER2. Plan ustala zespół specjalistów, a nie każda pacjentka potrzebuje wszystkich metod.
1Operacja oszczędzająca lub mastektomia
Często wystarczy wycięcie guza z marginesem zdrowej tkanki, zwykle z radioterapią. Przy dużym lub wieloogniskowym guzie lekarz proponuje mastektomię, czyli usunięcie piersi.
2Ocena węzłów chłonnych
Często przez biopsję węzła wartowniczego. Gdy jest wolny od raka, można uniknąć rozległego usuwania węzłów i obrzęku ręki.
3Rekonstrukcja piersi
U części pacjentek możliwa w czasie mastektomii lub później, zależnie od wskazań i planowanej radioterapii.
4Radioterapia
Niszczy komórki raka, które mogły zostać po operacji. Może dawać zaczerwienienie skóry, zmęczenie i obrzęk.
5Chemioterapia
Przed operacją zmniejsza guz, po niej obniża ryzyko nawrotu. Nie każda pacjentka jej wymaga.
6Hormonoterapia
Przy raku z receptorami hormonalnymi, np. tamoksyfen lub inhibitory aromatazy. Trwa zwykle kilka lat i zmniejsza ryzyko nawrotu.
7Leczenie celowane
Działa na konkretne cechy raka, np. leki blokujące HER2. Przy niektórych trzeba kontrolować pracę serca.
8Immunoterapia
Pobudza odporność do niszczenia raka. Stosuje się ją u wybranych pacjentek, m.in. z rakiem potrójnie ujemnym.
Rokowania przy raku piersi
Rokowanie zależy głównie od etapu wykrycia, a także od typu guza, węzłów chłonnych i odpowiedzi na leczenie. Ocenia je lekarz, bo statystyki nie przewidują przebiegu u jednej osoby.
Dlaczego wczesne wykrycie jest ważne?
Raka ograniczonego do piersi często leczy się z intencją wyleczenia. Przy przerzutach odległych celem jest długa kontrola choroby i dobra jakość życia.
Kontrole po leczeniu
Badanie lekarskie, mammografia i USG według zaleceń ośrodka.
Co zgłosić lekarzowi?
Guzek w piersi lub bliźnie, powiększone węzły, przewlekły ból kości, duszność, kaszel, chudnięcie, silne osłabienie lub objawy neurologiczne. Nie muszą oznaczać nawrotu, ale wymagają oceny.
Późne skutki leczenia
Ograniczenie ruchu barku, obrzęk ręki czy ból blizny łagodzą rehabilitacja, leczenie objawowe i wsparcie psychologiczne.
Jak zmniejszyć ryzyko raka piersi?
Na wiek i geny nie masz wpływu, ale możesz ograniczyć alkohol, ruszać się, dbać o wagę i nie palić. Zdrowy styl życia nie zastępuje badań. Długą terapię hormonalną po menopauzie omów z lekarzem.
- Samobadanie piersi
Nie zastępuje badań, ale pomaga zauważyć zmiany. Oglądaj piersi w lustrze z rękami opuszczonymi i uniesionymi, badaj je na stojąco i na leżąco, razem z pachami.
- Kiedy się badać?
Kilka dni po miesiączce, a po menopauzie w stały dzień miesiąca. Nowa zmiana to powód do wizyty, nie do samodzielnej diagnozy.
- Mammografia przesiewowa
Wykrywa małe, niewyczuwalne zmiany. Program profilaktyki raka piersi obejmuje określone grupy wiekowe, kryteria sprawdzisz na pacjent.gov.pl.
- Przy wyższym ryzyku
Przy obciążeniu rodzinnym, mutacji, wcześniejszym raku piersi, zmianach wysokiego ryzyka lub po napromienianiu klatki piersiowej badania mogą być wcześniejsze i częstsze, także USG, rezonans lub konsultacja genetyczna.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Lekarze, którzy mogą pomóc
Wszyscy lekarze: neurolog
Najczęstsze pytania
Jak boli pierś przy raku?
Rak piersi często na początku nie boli, więc brak bólu nie wyklucza choroby. Może się pojawić miejscowy ból, tkliwość lub uczucie ciągnięcia w jednej piersi, ale ważniejsze są nowe guzki, zgrubienia, zmiany skóry i brodawki, wydzielina z brodawki lub powiększone węzły chłonne.
Gdzie daje przerzuty rak piersi?
Najczęściej najpierw do węzłów chłonnych pod pachą, a później m.in. do kości, płuc, wątroby i mózgu. Ból kości, przewlekły kaszel, duszność czy bóle głowy nie oznaczają automatycznie przerzutów, ale u osoby po leczeniu raka piersi wymagają konsultacji.
Czy USG wykryje raka piersi?
USG może wykryć podejrzane zmiany, zwłaszcza u młodszych kobiet i przy gęstych piersiach, ale nie zawsze zastępuje mammografię. Ostateczne rozpoznanie daje biopsja i badanie histopatologiczne.
Czy rak piersi może wystąpić u mężczyzny?
Tak, choć znacznie rzadziej niż u kobiet. Według CDC najczęstsze objawy u mężczyzn to guzek lub obrzęk piersi, zaczerwienienie lub łuszczenie skóry, wciągnięcie brodawki, wydzielina z brodawki i ból w okolicy brodawki. Każdą taką zmianę trzeba skonsultować z lekarzem.
Źródła
- Narodowy Portal Onkologiczny. Pierś – Kompendium chorób nowotworowychhttps://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers (otwiera się w nowej karcie)
- pacjent.gov.pl. Profilaktyka raka piersihttps://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-piersi (otwiera się w nowej karcie)
- WHO. Breast cancerhttps://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer (otwiera się w nowej karcie)
- Centers for Disease Control and Prevention. Breast Cancer Basicshttps://www.cdc.gov/breast-cancer/about/index.html (otwiera się w nowej karcie)
- National Cancer Institute. Breast Cancer Treatmenthttps://www.cancer.gov/types/breast/treatment (otwiera się w nowej karcie)
- American Cancer Society. Survival Rates for Breast Cancerhttps://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/understanding-a-breast-cancer-diagnosis/breast-cancer-survival-rates.html (otwiera się w nowej karcie)
