Co warto robić?
- regularnie przyjmować leki
- dbać o nawodnienie
- omówić z lekarzem sól w upał i przy wysiłku
- kontrolować ciśnienie i wyniki
- nosić zestaw ratunkowy, jeśli zalecono
Choroba Addisona
Choroba Addisona to pierwotna niedoczynność kory nadnerczy, w której nadnercza produkują zbyt mało kortyzolu, a często także aldosteronu. Może powodować przewlekłe osłabienie, spadek masy ciała, niskie ciśnienie, bóle brzucha, zwiększone pragnienie soli i charakterystyczne ciemnienie skóry. Nieleczona choroba może prowadzić do przełomu nadnerczowego, który jest stanem zagrożenia życia.
Co to jest choroba Addisona?
Choroba Addisona to przewlekła pierwotna niedoczynność kory nadnerczy. Brakuje kortyzolu i aldosteronu, które regulują m.in. ciśnienie, cukier, sód i potas. Objawy narastają powoli, więc rozpoznanie bywa opóźnione o miesiące.
Objawy choroby Addisona
Często przypominają przemęczenie lub kłopoty z żołądkiem:
- Przewlekłe zmęczenie i osłabienie
- Chudnięcie i brak apetytu
- Niskie ciśnienie, zawroty głowy przy wstawaniu
- Ciemniejsza skóra i błony śluzowe
- Ochota na słone
- Nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka lub zaparcia
- Bóle mięśni i stawów
- Drażliwość, obniżony nastrój
- U części kobiet mniej owłosienia pachowego i łonowego
Mogą nasilać się przy infekcji, urazie lub operacji.
Najbardziej charakterystyczne objawy choroby Addisona
Ich połączenie naprowadza na rozpoznanie.
- Zmęczenie mimo odpoczynkuBrak kortyzolu odbiera energię i siłę mięśni.
- Niskie ciśnienieBrak aldosteronu to utrata sodu i wody. Kręci się w głowie przy wstawaniu.
- Ciemnienie skóryPrzez wysokie ACTH. Widać je na zgięciach dłoni, łokciach, kolanach, bliznach i dziąsłach.
- Ochota na sólDo tego nudności, wymioty i ból brzucha.
Od czego powstaje choroba Addisona?
Najczęściej układ odpornościowy niszczy korę nadnerczy, często obok innych chorób autoimmunologicznych. Rzadziej przyczyną są gruźlica i inne zakażenia, krwawienie do nadnerczy, przerzuty, choroby naciekowe lub genetyczne, usunięcie obu nadnerczy albo niektóre leki.
Jak diagnozuje się chorobę Addisona?
Rozpoznanie potwierdzają badania hormonów.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Kortyzol i ACTH | Poranny kortyzol i ACTH Bardzo niski kortyzol przy wysokim ACTH wskazuje na chorobę Addisona. |
| Test stymulacyjny ACTH | Odpowiedź nadnerczy Kortyzol nie rośnie po podaniu syntetycznego ACTH. |
| Elektrolity, renina i aldosteron | Sód, potas, renina Niski sód, wysoki potas, wysoka renina, niski aldosteron. |
| Przeciwciała | Przeciw 21-hydroksylazie Wskazują na przyczynę autoimmunologiczną. |
Przy podejrzeniu przełomu nadnerczowego hydrokortyzon i płyny podaje się od razu, bez czekania na wyniki.
Leczenie choroby Addisona
Hormony uzupełnia się zwykle do końca życia. Leki i dawki dobiera lekarz.
Hydrokortyzon
Zastępuje kortyzol, w kilku dawkach na dzień. Czasem lekarz wybiera np. prednizolon.
Fludrokortyzon
Zastępuje aldosteron i pomaga utrzymać ciśnienie, sód i potas.
Zwiększanie dawki podczas choroby
Przy gorączce, infekcji lub urazie potrzeba więcej kortyzolu. Znaj zasady ustalone z lekarzem.
Hydrokortyzon w zastrzyku
Miej go na wypadek przełomu lub gdy nie możesz połknąć tabletek.
Przełom nadnerczowy, najgroźniejsze powikłanie choroby Addisona
To gwałtowny niedobór kortyzolu, który może prowadzić do wstrząsu.
Ważne: przełom zagraża życiu. Wymaga natychmiastowego podania hydrokortyzonu i leczenia w szpitalu. Dzwoń pod 112.
Co go wywołuje?
Ciężka infekcja, wymioty lub biegunka, przez które nie da się przyjąć leków, operacja, uraz, nagłe odstawienie sterydów albo niezwiększenie dawki w chorobie.
Objawy przełomu
Silne osłabienie, duży spadek ciśnienia, omdlenie, ból brzucha, wymioty, biegunka, odwodnienie, splątanie, niski cukier.
Dieta i codzienne nawyki przy chorobie Addisona
Kilka zasad zmniejsza ryzyko przełomu.
Czego lepiej unikać?
- odstawiania sterydów i pomijania dawek w chorobie
- ignorowania powtarzających się wymiotów
- wysiłku przy odwodnieniu
- zmian dawek bez ustalonych zasad
Rokowanie w chorobie Addisona
Przy prawidłowym leczeniu większość chorych żyje normalnie. Kluczowe są regularne leki, zasady zwiększania dawki i stała opieka endokrynologa.
Kiedy objawy mogą wskazywać na chorobę Addisona?
Gdy długotrwałemu osłabieniu bez innej przyczyny towarzyszą chudnięcie, niskie ciśnienie, ciemnienie skóry, ochota na sól, nudności lub nieprawidłowy sód albo potas.
Omdlenie, bardzo niskie ciśnienie, silne wymioty, odwodnienie, zaburzenia świadomości lub nagłe silne osłabienie u osoby z niewydolnością nadnerczy wymagają natychmiastowej pomocy. Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Czy choroba Addisona jest uleczalna?
Uszkodzonej kory nadnerczy zazwyczaj nie można przywrócić do prawidłowego działania, ale odpowiednia terapia zastępcza pozwala skutecznie uzupełniać brakujące hormony.
Co to jest przełom nadnerczowy?
To gwałtowny, ciężki niedobór kortyzolu, który powoduje spadek ciśnienia i odwodnienie i może prowadzić do wstrząsu. Wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Co zrobić przy wymiotach i chorobie Addisona?
Jeżeli nie można utrzymać doustnego leku, może być potrzebne podanie hydrokortyzonu w zastrzyku i pilna pomoc medyczna zgodnie z indywidualnym planem leczenia.
Czy choroba Addisona wpływa na długość życia?
Przy właściwym leczeniu i przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa rokowanie jest na ogół dobre. Największe zagrożenie stanowi nierozpoznany lub nieprawidłowo leczony przełom nadnerczowy.
Czy przy chorobie Addisona można uprawiać sport?
Tak. Przy prawidłowo leczonej chorobie aktywność jest możliwa. Przy intensywnym wysiłku, upałach lub odwodnieniu warto omówić z lekarzem indywidualne zasady postępowania.
Źródła
- NIDDK - Adrenal Insufficiency & Addison's Diseasehttps://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/adrenal-insufficiency-addisons-disease (otwiera się w nowej karcie)
- NHS - Addison's diseasehttps://www.nhs.uk/conditions/addisons-disease/ (otwiera się w nowej karcie)
- Endocrine Society - Primary Adrenal Insufficiency Guidelinehttps://www.endocrine.org/clinical-practice-guidelines/primary-adrenal-insufficiency (otwiera się w nowej karcie)
- mp.pl – Choroba Addisona: przyczyny, objawy i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/298621,choroba-addisona-przyczyny-objawy-i-leczenie (otwiera się w nowej karcie)
