Anoreksja
Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny, to poważne zaburzenie odżywiania i choroba psychiczna. Osoba chora dąży do bardzo niskiej masy ciała, ograniczając jedzenie, nadmiernie ćwicząc lub prowokując wymioty. Choroba może uszkadzać serce, kości i układ hormonalny, dlatego wymaga jak najwcześniejszego leczenia.
Co to jest anoreksja?
Anoreksja to choroba, w której jedzenie, waga i kontrola nad ciałem stają się najważniejsze. To nie dieta, kaprys ani świadomy wybór.
Odchudzanie czy choroba?
Niepokojące jest sztywne, lękowe ograniczanie jedzenia, którego nie da się przerwać mimo osłabienia czy omdleń.
Zaburzony obraz ciała
Chory czuje się „za duży” nawet przy bardzo niskiej wadze i często nie widzi problemu.
Nie zawsze widać po wadze
Zwłaszcza na początku choroby lub w tzw. atypowej anoreksji.
Objawy anoreksji
Anoreksja rozwija się stopniowo. Nie każdy ma wszystkie objawy.
Zachowania związane z jedzeniem:
- Ograniczanie jedzeniaMniejsze porcje, pomijanie posiłków, unikanie całych grup produktów.
- Ukrywanie jedzeniaKrojenie na drobne kawałki, unikanie wspólnych posiłków.
- Częste ważenie sięTakże sprawdzanie ciała w lustrze.
- Nadmierny wysiłekĆwiczenie mimo osłabienia lub bólu, lęk przed opuszczonym treningiem.
- Pozbywanie się jedzeniaWymioty, środki przeczyszczające lub moczopędne.
Objawy psychiczne
Lęk przed przytyciem, poczucie winy po jedzeniu, drażliwość, wycofanie, smutek, czasem samookaleczenia i myśli samobójcze.
Objawy fizyczne
Osłabienie, marznięcie, sucha skóra, wypadanie włosów, zaparcia. Miesiączki zanikają lub są nieregularne, choć ich obecność nie wyklucza choroby. U nastolatków niedożywienie zaburza wzrastanie.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli pojawią się:
- omdlenie, zaburzenia świadomości, dezorientacja lub duża senność,
- ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszność, bardzo wolne tętno,
- bardzo silne osłabienie, odwodnienie, uporczywe wymioty,
- odmowa jedzenia lub picia,
- myśli samobójcze, samookaleczenie, mówienie o braku sensu życia.
Szybkie chudnięcie, nasilone wymioty lub nadużywanie środków przeczyszczających wymagają pilnej wizyty u lekarza.
Przyczyny i czynniki ryzyka anoreksji
Na przyczyny anoreksji składają się czynniki biologiczne, psychiczne, rodzinne i społeczne. Choroba nie jest winą chorego ani rodziny.
- Geny i rodzinaZaburzenia odżywiania, depresja lub lęk u bliskich zwiększają podatność
- Cechy psychicznePerfekcjonizm, niska samoocena, silna potrzeba kontroli
- Presja wygląduKomentarze o wadze i kultura odchudzania
- Trudne wydarzeniaRozstanie, żałoba, przemoc, konflikt w rodzinie
- Wiek i płećNajczęściej nastolatki i młode kobiety, ale też mężczyźni i dorośli
- Sport i zawody z kontrolą wagiSportowcy, tancerze, modele
Jak lekarz rozpoznaje anoreksję?
Nie ma jednego testu na anoreksję. Rozpoznaje ją lekarz po rozmowie i badaniu.
Ważne: brak poczucia choroby jest częścią anoreksji. Przy szybkim chudnięciu, odmowie jedzenia lub ryzyku samobójstwa nie czekaj, aż chory sam poprosi o pomoc.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Rozmowa z lekarzem | O jedzeniu, lęku przed przytyciem, ćwiczeniach, wymiotach i nastroju. U nastolatków także z rodzicami. |
| Badanie | Tętno, ciśnienie, temperatura, nawodnienie, a poza wagą także tempo chudnięcia i rozwój. |
| Badania krwi i EKG | Elektrolity, morfologia, nerki, wątroba, tarczyca, glukoza i EKG, czasem gęstość kości. |
| Inne przyczyny chudnięcia | Np. choroby tarczycy, cukrzyca, choroby jelit, nowotwory czy depresja. |
Leczenie anoreksji
Leczenie anoreksji łączy psychoterapię, odbudowę odżywienia i opiekę lekarską. Im wcześniej, tym mniejsze ryzyko powikłań.
Ważne: odżywienie odbudowuje się stopniowo, pod kontrolą lekarza i dietetyka. Przy ciężkim niedożywieniu zbyt szybkie zwiększenie jedzenia może być groźne dla serca.
Psychoterapia
Podstawa leczenia. Zmniejsza lęk przed jedzeniem i oddziela poczucie wartości od wagi.
Leczenie rodzinne
Zwłaszcza u nastolatków. Rodzice pomagają wrócić do regularnego jedzenia, bez karania i zawstydzania.
Opieka psychiatry
Psychiatra ocenia ryzyko samobójcze, depresję i lęk oraz decyduje o lekach.
Kiedy potrzebny jest szpital?
Przy omdleniach, zaburzeniach rytmu serca, odwodnieniu, ciężkich zaburzeniach elektrolitowych, odmowie jedzenia lub picia, wyniszczeniu i wysokim ryzyku samobójczym.
Powikłania anoreksji
Część zmian cofa się po leczeniu, ale niektóre bywają trwałe lub groźne dla życia.
Serce i elektrolity
Wolne tętno, niskie ciśnienie, omdlenia. Wymioty i środki przeczyszczające zaburzają poziom potasu, sodu i magnezu, co grozi arytmią.
Hormony
Zanik miesiączki, gorsza płodność, spadek libido, zaburzone dojrzewanie.
Kości
Osteoporoza i złamania, zwłaszcza po niedożywieniu w okresie dojrzewania.
Przewód pokarmowy
Zaparcia, wzdęcia, uczucie pełności i niedobory.
Psychika
Depresja, lęk i ryzyko samobójstwa.
Anoreksja u różnych grup pacjentów
Dzieci i nastolatki
Choroba może szybko hamować wzrastanie. Gdy dziecko odmawia jedzenia, szybko chudnie lub mdleje, nie czekaj na jego zgodę.
Dorośli i mężczyźni
Objawy łatwo wziąć za stres lub zdrowy tryb życia. U mężczyzn często dominuje kontrola składu ciała.
Sportowcy
Trening mimo kontuzji, panika po opuszczonym treningu, utrata miesiączki, częste urazy.
Ciąża i czas po porodzie
Objawy mogą wrócić. Ograniczanie jedzenia lub wymioty omów z lekarzem prowadzącym ciążę lub psychiatrą.
Jak pomóc osobie z anoreksją?
Rozmawiaj spokojnie, w cztery oczy i bez oskarżeń, np. „martwię się, bo coraz mniej jesz”.
- Czego unikać?
Zdań „po prostu jedz”, „przecież jesteś chuda”, nawet „lepiej wyglądasz”, oraz rozmów o wadze i kaloriach.
- Zaproponuj mały krok
Np. wspólną wizytę u lekarza, psychiatry lub psychoterapeuty. Licz się z zaprzeczeniem i złością.
- Gdy chory odmawia pomocy
Sam skonsultuj się ze specjalistą. Przy zagrożeniu życia wezwij pomoc, nawet wbrew sprzeciwowi chorego.
Rokowanie i powrót do zdrowia
Z anoreksji można wyzdrowieć, choć leczenie trwa długo. Ma sens nawet po latach choroby.
Od czego zależy rokowanie?
Od czasu trwania choroby, niedożywienia, powikłań i wsparcia bliskich.
Jak wygląda zdrowienie?
Zwykle najpierw poprawia się ciało, później relacja z jedzeniem. Zbyt wczesne przerwanie terapii sprzyja nawrotom.
Sygnały nawrotu
Sztywne zasady, pomijanie posiłków, sprawdzanie ciała, więcej ćwiczeń, izolacja. Wtedy szybko wróć do specjalisty.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Lekarze, którzy mogą pomóc
Wszyscy lekarze: psychiatra
Najczęstsze pytania
Czy anoreksja zawsze oznacza bardzo niską wagę?
Nie zawsze. Ktoś może mieć silny lęk przed przytyciem i restrykcyjnie jeść, choć nie wygląda skrajnie szczupło. Taki obraz nazywa się atypową anoreksją i również wymaga leczenia.
Czy anoreksję można leczyć w domu?
Leczenie często prowadzi się ambulatoryjnie, ale zawsze pod nadzorem specjalistów, a nie samodzielnie. Szpital jest potrzebny m.in. przy omdleniach, zaburzeniach rytmu serca, odwodnieniu lub ciężkim wyniszczeniu.
Do jakiego lekarza zgłosić się z podejrzeniem anoreksji?
Pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny lub pediatra, który oceni stan zdrowia, zleci badania i skieruje do psychiatry lub zespołu leczenia zaburzeń odżywiania. Przy omdleniach, bólu w klatce piersiowej lub zaburzeniach świadomości potrzebna jest pilna pomoc.
Czy anoreksja może uszkodzić serce?
Tak. Niedożywienie i zaburzenia elektrolitowe mogą powodować wolne tętno, niskie ciśnienie i groźne zaburzenia rytmu serca.
Jak pomóc bliskiej osobie, która nie chce jeść?
Porozmawiaj spokojnie, bez oceniania i komentarzy o wyglądzie, i zaproponuj wspólną wizytę u specjalisty. Jeśli osoba mdleje, odmawia picia lub ma myśli samobójcze, wezwij pilną pomoc.
Źródła
- NHS – Anorexia nervosa: Overviewhttps://www.nhs.uk/mental-health/conditions/anorexia/overview/ (otwiera się w nowej karcie)
- NHS – Anorexia nervosa: Treatmenthttps://www.nhs.uk/mental-health/conditions/anorexia/treatment/ (otwiera się w nowej karcie)
- Mayo Clinic – Anorexia nervosa: Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/anorexia-nervosa/symptoms-causes/syc-20353591 (otwiera się w nowej karcie)
- NEDA – Atypical Anorexiahttps://www.nationaleatingdisorders.org/atypical-anorexia/ (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna – Zaburzenia odżywiania: anoreksja i bulimia. Przyczyny, objawy i leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/75618,zaburzenia-odzywiania (otwiera się w nowej karcie)
