Choroba Parkinsona to zaburzenie mózgu, które powoduje niezamierzone lub niekontrolowane ruchy, takie jak drżenie, sztywność oraz trudności z równowagą i koordynacją. Objawy zwykle nasilają się stopniowo. W miarę postępowania chorzy mogą mieć trudności z chodzeniem i mówieniem. Z artykułu dowiesz się, jakie są pierwsze objawy choroby Parkinsona, jakie są objawy fizyczne i psychiczne choroby, a także jakie są jej przyczyny.
Przeczytaj również, Alzheimer – objawy, przyczyny i leczenie
Choroba Parkinsona to postępujące schorzenie, które atakuje układ nerwowy i części ciała kontrolowane przez nerwy. Oznaki i objawy choroby Parkinsona mogą być różne dla każdego. Wczesne objawy mogą być łagodne i pozostać niezauważone. Objawy często zaczynają się po jednej stronie ciała i zwykle pozostają gorsze po tej stronie, nawet jeśli objawy zaczynają dotyczyć kończyn po obu stronach.
Objawy zaczynają się powoli. Pierwszym objawem może być ledwo zauważalne drżenie jednej ręki. Drżenia są powszechne, ale zaburzenie może również powodować sztywność lub spowolnienie ruchu. We wczesnych stadiach choroby Parkinsona twarz może mieć niewielki lub żaden wyraz mimiczny. Ramiona mogą nie kołysać się podczas chodzenia. Do tego mowa może stać się miękka lub niewyraźna.
Główne objawy choroby Parkinsona:
Te główne objawy są czasami określane przez lekarzy jako parkinsonizm, ponieważ mogą mieć inne przyczyny niż choroba Parkinsona.
Choroba Parkinsona może powodować szereg innych objawów fizycznych i psychicznych. Oto możliwe objawy fizyczne:
Objawy poznawcze i psychiatryczne:
Chociaż praktycznie każdy może być zagrożony rozwojem choroby Parkinsona, niektóre badania naukowe sugerują, że ta choroba dotyka częściej mężczyzn niż kobiety. Nie jest jasne, dlaczego, ale trwają badania mające na celu zrozumienie czynników, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania na Parkinsona. Jednym z wyraźnych zagrożeń jest wiek. Chociaż u większości osób choroba rozwija się po 60 roku życia, to około 5% – 10% osób zachoruje przed 50 rokiem życia.
Przyczyny choroby Parkinsona są nieznane, ale uznaje się, że pewną rolę odgrywa kilka czynników, w tym geny. Naukowcy zidentyfikowali określone zmiany genetyczne, które mogą powodować chorobę Parkinsona. Ale są one rzadkie, z wyjątkiem przypadków, gdy wielu członków rodziny cierpi na chorobę Parkinsona. Innym czynnikiem jest środowiskowo. Narażenie na niektóre toksyny lub czynniki środowiskowe może zwiększać ryzyko późniejszej choroby Parkinsona, ale ryzyko jest niewielkie.
Chociaż choroby Parkinsona nie można wyleczyć, dostępne leki mogą znacznie złagodzić objawy. W niektórych przypadkach lekarz może zasugerować operację regulacji niektórych obszarów mózgu i złagodzenia objawów.
Przeczytaj również, jak leczyć chorobę wrzodową?
Wiele osób kojarzy chorobę Parkinsona głównie z drżeniem ręki, tymczasem u części pacjentów początek bywa dużo mniej oczywisty. Zanim pojawią się typowe zaburzenia ruchowe, mogą występować tak zwane objawy prodromalne, czyli sygnały wyprzedzające, które nie zawsze budzą skojarzenia neurologiczne. Do najczęściej opisywanych należą zaburzenia węchu, przewlekłe zaparcia, pogorszenie jakości snu oraz subtelne zmiany nastroju. U części osób pojawia się też wrażenie „spowolnienia” w codziennych czynnościach, gorsza płynność ruchów dłoni, drobniejsze pismo lub trudność z wykonywaniem ruchów wymagających precyzji. Czasem pierwszym sygnałem staje się zmiana mimiki, twarz wygląda na mniej ekspresyjną, a bliscy opisują ją jako bardziej „zastygłą”, mimo że osoba chora nie odczuwa tego jako problemu. W codziennym życiu takie symptomy bywają przypisywane przemęczeniu, wieku, stresowi albo problemom ortopedycznym, dlatego rozpoznanie często się opóźnia.
Warto zwrócić uwagę również na sygnały z obszaru autonomicznego układu nerwowego. Należą do nich wahania ciśnienia przy wstawaniu, większa potliwość, uczucie suchości lub nadmiernego ślinienia, a także częstsze oddawanie moczu w nocy. U części pacjentów pojawia się także narastająca sztywność karku i obręczy barkowej, która może przypominać przeciążenie mięśni. Jeśli takie objawy utrzymują się tygodniami i powoli narastają, a do tego dochodzi choćby niewielkie drżenie spoczynkowe lub wyraźna bradykinezja, sensowne jest omówienie tego z lekarzem. Wczesne zauważenie zmian ma znaczenie, ponieważ pozwala szybciej rozpocząć postępowanie, które może poprawiać komfort funkcjonowania i planować dalszą diagnostykę. Nie każdy niepokojący symptom oznacza chorobę Parkinsona, ale ich zestawienie w czasie, zwłaszcza gdy są jednostronne i postępujące, jest wskazówką, której nie warto ignorować.
Choroba Parkinsona jest schorzeniem neurodegeneracyjnym, w którym dochodzi do stopniowego uszkadzania komórek nerwowych odpowiedzialnych między innymi za kontrolę ruchu. Najczęściej mówi się o układzie dopaminergicznym i strukturach jąder podstawy, ale w praktyce obraz choroby jest szerszy, ponieważ proces może obejmować także inne obszary mózgu i szlaki neuroprzekaźnikowe. To tłumaczy, dlaczego u jednych pacjentów dominują objawy ruchowe, a u innych wcześniej pojawiają się problemy ze snem, nastrojem czy funkcjami autonomicznymi. Choroba nie „zatrzymuje się” na jednym elemencie, a jej przebieg jest indywidualny, zależny od wrażliwości układu nerwowego, wieku, chorób współistniejących i rezerwy poznawczej.
W praktyce klinicznej istotne jest rozróżnienie między klasycznymi objawami parkinsonowskimi, takimi jak drżenie spoczynkowe, sztywność i bradykinezja, a całym wachlarzem objawów pozaruchowych. Te drugie mogą być dla pacjenta równie obciążające jak trudności z chodzeniem, a czasem nawet bardziej, bo wpływają na sen, energię w ciągu dnia i relacje. Problemy z koncentracją, spowolnienie myślenia, wahania nastroju, lęk, a także epizody zniekształconego postrzegania, zwłaszcza w zaawansowanych etapach, nie są „dodatkiem”, tylko częścią obrazu choroby. Warto też pamiętać, że dolegliwości mogą się zmieniać w ciągu doby, nasilać przy stresie, infekcji albo niedoborze snu. Różnorodność objawów nie świadczy o „dziwnym” przebiegu, tylko o tym, że proces chorobowy wpływa na wiele układów regulacyjnych, a nie wyłącznie na kończyny i chód.
Rozpoznanie choroby Parkinsona opiera się przede wszystkim na ocenie klinicznej, czyli rozmowie z pacjentem, analizie przebiegu objawów oraz badaniu neurologicznym. Lekarz zwraca uwagę na typowe cechy, takie jak spowolnienie ruchowe, sztywność, drżenie spoczynkowe, zmiana chodu, zmniejszenie kołysania ramion, a także na to, czy objawy zaczynały się jednostronnie i czy mają charakter postępujący. Ważnym elementem wywiadu jest ustalenie, czy pacjent nie przyjmował leków mogących wywoływać parkinsonizm polekowy, ponieważ takie stany mogą przypominać chorobę Parkinsona, ale wymagają innego postępowania. Lekarz ocenia również objawy pozaruchowe, w tym sen, zaparcia, wahania ciśnienia, zaburzenia nastroju oraz ewentualne problemy poznawcze, ponieważ ich obecność może wspierać rozpoznanie i wpływać na plan leczenia.
Badania dodatkowe nie zawsze są konieczne do postawienia diagnozy, ale bywają pomocne w sytuacjach niejednoznacznych, gdy obraz kliniczny jest nietypowy lub gdy trzeba wykluczyć inne przyczyny. W zależności od historii pacjenta lekarz może zlecić badania laboratoryjne, a czasem badania obrazowe, aby ocenić inne potencjalne źródła objawów, takie jak choroby naczyniowe, zaburzenia metaboliczne czy powikłania po urazach. W praktyce pacjent powinien rozważyć konsultację neurologa, gdy pojawia się postępujące spowolnienie ruchów, sztywność, drżenie spoczynkowe, zmiana chodu, częstsze upadki, a także wtedy, gdy objawy są wyraźnie jednostronne i utrzymują się tygodniami. Wczesna konsultacja jest też zasadna, jeśli do objawów ruchowych dołączają zaburzenia snu, nasilony lęk, epizody dezorientacji lub istotne problemy autonomiczne, na przykład omdlenia przy wstawaniu. Im lepiej uporządkowany opis objawów, tym łatwiej o trafną ocenę, dlatego przed wizytą warto zanotować, kiedy symptomy się zaczęły, co je nasila i czy w rodzinie występowały choroby neurodegeneracyjne.
Leczenie choroby Parkinsona jest procesem długoterminowym, a jego celem jest poprawa funkcjonowania i jakości życia. Farmakoterapia może zmniejszać nasilenie objawów, ale równie istotne są działania wspierające, które w praktyce decydują o tym, jak pacjent radzi sobie w codzienności. Kluczowe znaczenie ma regularna aktywność fizyczna dobrana do możliwości, ponieważ pomaga utrzymać zakres ruchu, równowagę i sprawność chodu. Wiele programów rehabilitacyjnych koncentruje się na ćwiczeniach koordynacyjnych, wzmacniających i rozciągających, a także na pracy nad postawą ciała, ponieważ z czasem u części chorych pojawia się tendencja do pochylania sylwetki i skracania kroku. Równie ważna bywa fizjoterapia ukierunkowana na zapobieganie przykurczom i dystonii. Regularność jest ważniejsza niż intensywność, ponieważ układ nerwowy lepiej odpowiada na powtarzalny trening niż na sporadyczne, duże obciążenia.
Wspieranie leczenia obejmuje również sen, odżywianie i bezpieczeństwo. Stabilny rytm dobowy, stałe pory snu i ograniczanie bodźców wieczorem mogą zmniejszać zmęczenie i wspierać funkcje poznawcze. U części pacjentów problemem są zaparcia i wahania ciśnienia, dlatego lekarz może zalecić modyfikacje diety, nawodnienie oraz stopniowe wstawanie z pozycji leżącej, aby ograniczyć zawroty głowy. W domu warto zadbać o elementy zmniejszające ryzyko upadków, takie jak dobre oświetlenie, usunięcie luźnych dywaników i poręcze w newralgicznych miejscach. Jeśli pacjent ma trudności z mową, przydatna bywa terapia logopedyczna, a w przypadku zaburzeń połykania ocena specjalisty, ponieważ aspiracja pokarmu może prowadzić do powikłań. Wsparcie psychiczne także ma znaczenie, nie tylko dla pacjenta, ale i dla bliskich. Choroba przewlekła obciąża emocjonalnie, dlatego rozmowa z psychologiem, psychoedukacja i planowanie opieki mogą realnie poprawiać jakość życia. Najlepsze efekty daje podejście wielokierunkowe, łączące leczenie medyczne, rehabilitację i codzienne strategie, które wzmacniają samodzielność.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
