Zmiany w systemie orzekania o niepełnosprawności zapowiadane na 2025 rok budzą ogromne zainteresowanie zarówno wśród osób z niepełnosprawnościami, jak i ich rodzin. Nic dziwnego, bo dotyczą jednego z najbardziej obciążających elementów obecnego systemu, czyli konieczności cyklicznego odnawiania orzeczeń nawet wtedy, gdy stan zdrowia nie rokuje poprawy. Reforma ma zmienić nie tylko procedury, ale też sposób myślenia administracji o trwałej niepełnosprawności.
W praktyce chodzi o odejście od formalizmu, który przez lata zmuszał ludzi do wielokrotnego udowadniania tego, co od dawna jest oczywiste. Nowe rozwiązania mają przynieść realną ulgę psychiczną, organizacyjną i finansową, a jednocześnie usprawnić działanie całego systemu.
Najważniejszym założeniem reformy jest rezygnacja z obowiązku odnawiania orzeczeń w przypadkach, gdy schorzenie ma charakter trwały i nieuleczalny. Dotyczy to między innymi osób z rzadkimi chorobami genetycznymi, które znalazły się na specjalnej liście 208 jednostek chorobowych, a także osób z zespołem Downa. W tych sytuacjach komisje orzecznicze nie będą już zobowiązywać pacjentów do regularnych kontroli administracyjnych.
Dla wielu rodzin oznacza to koniec wieloletniego stresu związanego z kompletowaniem dokumentacji, umawianiem wizyt i oczekiwaniem na decyzje, które z góry były przesądzone. Reforma wychodzi z założenia, że tam, gdzie medycyna nie daje realnych szans na poprawę stanu zdrowia, administracja powinna wykazać się zaufaniem i zdrowym rozsądkiem.
Czytaj też: Mieli operować kolano, obcięli mu całą nogę. Tyle państwo zapłaciło za błąd lekarzy
Nowe przepisy wprowadzają również minimalny okres ważności orzeczeń. Dla osób, które ukończyły 16. rok życia, będzie to co najmniej 7 lat, natomiast dla dzieci i młodzieży poniżej tego wieku, minimum 3 lata. Choć nie jest to jeszcze orzeczenie bezterminowe, w praktyce znacząco ograniczy częstotliwość kontaktu z systemem orzeczniczym.
To rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami. Krótkie okresy ważności orzeczeń często powodowały, że rodzice więcej czasu poświęcali na sprawy formalne niż na faktyczną opiekę i terapię. Wydłużenie okresów ważności pozwoli na większą stabilność planowania życia, edukacji i rehabilitacji.
Jednocześnie ustawodawca pozostawia możliwość ponownej oceny w sytuacjach, w których stan zdrowia może się zmieniać, co ma zapobiec nadużyciom i zapewnić elastyczność systemu.
Obecny model orzekania był od lat krytykowany za nadmierną biurokrację. Osoby z trwałą niepełnosprawnością były zmuszane do wielokrotnego dostarczania tych samych zaświadczeń lekarskich, często od tych samych specjalistów, mimo braku jakichkolwiek zmian w stanie zdrowia. Nowe regulacje mają położyć kres temu mechanizmowi.
Projekt przygotowany w ramach działań deregulacyjnych zakłada uproszczenie procedur bez konieczności nowelizacji ustaw, co znacząco przyspiesza cały proces legislacyjny. Oznacza to, że zmiany mogą wejść w życie na poziomie rozporządzenia Rady Ministrów, bez wielomiesięcznych debat parlamentarnych.
Dla pacjentów oznacza to mniej wizyt, mniej badań wykonywanych wyłącznie „do teczki” i mniejsze obciążenie psychiczne związane z ciągłą oceną ich stanu zdrowia.
Czytaj też: Czym jest zaburzenie SI? Objawy, przyczyny
Szczegółowa lista jednostek chorobowych, które zostaną objęte nowymi zasadami, ma zostać opublikowana po zatwierdzeniu rozporządzenia. Już teraz wiadomo jednak, że znajdą się na niej choroby genetyczne o przewlekłym i nieodwracalnym przebiegu, w których poprawa funkcjonowania nie jest możliwa mimo postępu medycyny.
To istotna zmiana filozofii systemu. Dotychczas dominowało podejście zakładające, że każda niepełnosprawność wymaga cyklicznej kontroli. Reforma jasno wskazuje, że w wielu przypadkach takie kontrole nie mają sensu ani medycznego, ani społecznego, a generują jedynie koszty i frustrację.
Dzięki temu system orzeczniczy ma szansę stać się bardziej precyzyjny, skupiony na rzeczywistych potrzebach, a nie na formalnym odhaczaniu kolejnych wniosków.
Reforma orzeczeń o niepełnosprawności nie dotyczy wyłącznie osób bezpośrednio zainteresowanych. Przyniesie ona również realne odciążenie zespołów orzeczniczych, które obecnie zmagają się z ogromną liczbą wniosków i długimi kolejkami. Ograniczenie liczby spraw powtarzalnych pozwoli skupić się na przypadkach wymagających rzeczywistej oceny.
Z perspektywy państwa to także oszczędność zasobów i możliwość lepszego zarządzania systemem wsparcia. Z perspektywy obywateli sygnał, że administracja zaczyna dostrzegać ludzką stronę procedur i realne skutki nadmiernej biurokracji.
Jeżeli proces legislacyjny przebiegnie bez zakłóceń, nowe przepisy mogą wejść w życie w drugiej połowie 2025 roku. Dla wielu rodzin będzie to pierwszy od lat moment, w którym poczują, że państwo nie traktuje ich jak petentów, lecz jak ludzi, którzy potrzebują stabilności, spokoju i zaufania.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
1. Czy nowe przepisy będą dotyczyć też osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności?
Na ten moment projekt dotyczy głównie osób z trwałymi, ciężkimi schorzeniami – lista obejmuje konkretne jednostki chorobowe. Umiarkowany stopień może nie być automatycznie objęty nowymi zasadami.
2. Co z osobami, które już mają orzeczenia bezterminowe?
One nie muszą się martwić – ich sytuacja się nie zmienia. Nowe przepisy mają pomóc tym, którzy muszą obecnie co kilka lat odnawiać orzeczenia mimo braku zmian w stanie zdrowia.
3. Czy nowe zasady obejmą również dzieci?
Tak, ale w ograniczonym zakresie – dla dzieci przewidziano minimalny okres ważności orzeczenia na 3 lata, jeśli ich stan zdrowia nie rokuje poprawy.
4. Czy trzeba będzie składać nowy wniosek, żeby skorzystać z uproszczonej procedury?
Nie wiadomo jeszcze – szczegóły dotyczące wdrożenia nowych przepisów pojawią się po ich zatwierdzeniu przez rząd.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
Odkryj aktualne i rzetelne treści dotyczące zdrowia, profilaktyki oraz nowoczesnych usług medycznych.
