Alergia

Nietolerancja glutenu. Jakie daje objawy?

Nietolerancja glutenu: Sekretne objawy, o których nikt nie mówi!

Nadwrażliwość na gluten może dawać nie tylko objawy jelitowe, ale też zmęczenie i bóle głowy. Wyjaśniamy, jak odróżnić ją od celiakii i dlaczego badania robi się przed odstawieniem glutenu.

Objawy nietolerancji glutenu

Nietolerancja glutenu to potoczne określenie kilku różnych reakcji na gluten: celiakii, nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten i alergii na pszenicę. Mogą one objawiać się w różny sposób.

Najczęstsze objawy to:

  • problemy trawienne, takie jak ból brzucha, wzdęcia, biegunka lub zaparcia.
  • U niektórych osób mogą wystąpić również bóle głowy, zmęczenie, bóle stawów, obniżony nastrój, a nawet objawy depresji.

Te objawy są nieswoiste, czyli mogą mieć wiele innych przyczyn. Jeśli zauważysz, że dolegliwości nasilają się po jedzeniu pieczywa, makaronu czy innych produktów z glutenem, omów to z lekarzem, zanim zmienisz dietę.

Jakie sygnały może wysyłać organizm?

Gluten jest białkiem obecnym w wielu produktach spożywczych, zwłaszcza w tych na bazie pszenicy, jęczmienia i żyta. U osób z celiakią nawet niewielkie ilości glutenu uszkadzają jelito, a u osób z nadwrażliwością gluten może wywoływać dolegliwości.

Gdy organizm źle reaguje na gluten, może wysyłać różne sygnały ostrzegawcze. Oprócz wcześniej wymienionych objawów trawiennych reakcja na gluten może manifestować się jako problemy z koncentracją, zaburzenia snu, bóle mięśniowe czy skórne reakcje alergiczne. Takie objawy mogą wskazywać na nadwrażliwość na gluten albo na celiakię, czyli chorobę autoimmunologiczną, w której gluten uszkadza jelito cienkie. W razie wątpliwości omów je z lekarzem.

U części osób z celiakią lub nadwrażliwością na gluten pojawiają się objawy spoza przewodu pokarmowego, np. przewlekłe zmęczenie, trudności z koncentracją (tzw. „mgła mózgowa”), bóle głowy, bóle stawów albo drętwienie kończyn. Te same objawy mają jednak wiele innych przyczyn, dlatego same nie wystarczą do rozpoznania.

Czy warto zrobić szybki domowy test na nietolerancję glutenu?

Domowe testy w kierunku celiakii zwykle wykrywają przeciwciała w kropli krwi z palca. Mogą dać wskazówkę, ale są mniej dokładne niż badania wykonywane w laboratorium i nie zastępują diagnostyki u lekarza. Testy na „nietolerancje pokarmowe” oparte na przeciwciałach IgG nie służą do rozpoznawania celiakii ani nadwrażliwości na gluten. Nie zmieniaj diety na podstawie wyniku domowego testu, tylko omów go z lekarzem.

Skórne oznaki nietolerancji glutenu

Najlepiej poznaną chorobą skóry związaną z glutenem jest opryszczkowate zapalenie skóry (dermatitis herpetiformis), czyli skórna postać celiakii. Objawia się silnie swędzącymi grudkami i pęcherzykami. Poza celiakią nie ma dobrych dowodów, że dieta bezglutenowa poprawia stan skóry. Jeśli zauważysz takie lub inne nietypowe zmiany skórne po spożyciu produktów zawierających gluten, warto skonsultować się z dermatologiem, który pomoże określić ich przyczynę.

W skrajnych przypadkach reakcja alergiczna na pszenicę może nawet prowadzić do obrzęku naczynioruchowego, który objawia się gwałtownym opuchnięciem twarzy i innych części ciała. Jeśli po zjedzeniu produktów z pszenicą pojawia się pokrzywka lub obrzęk twarzy, skonsultuj się z lekarzem. Obrzęk języka, warg lub gardła z dusznością albo chrypką to stan zagrożenia życia. Wtedy trzeba od razu wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999.

Jak prawidłowo zdiagnozować nietolerancję glutenu?

Jeśli podejrzewasz nietolerancję glutenu, zacznij od rozmowy z lekarzem rodzinnym lub gastroenterologiem. Lekarz zapyta o objawy i może zlecić odpowiednie badania.

Badania krwi (przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA wraz z oznaczeniem całkowitego IgA) oraz biopsja jelita cienkiego pobrana podczas gastroskopii mogą pomóc potwierdzić lub wykluczyć celiakię, która jest jednym z rodzajów reakcji na gluten. Jeśli celiakia i alergia na pszenicę zostaną wykluczone, lekarz może zasugerować wyeliminowanie glutenu z diety na pewien czas i obserwację, czy objawy ustąpią. W każdym przypadku ważne jest, aby nie eliminować glutenu z diety przed przeprowadzeniem badań, ponieważ może to wpłynąć na ich wyniki. Szybkiej diagnostyki wymagają niezamierzone chudnięcie, przewlekła biegunka, niedokrwistość, krew w stolcu, a u dzieci zahamowanie wzrostu.

Nietolerancja glutenu a celiakia, nadwrażliwość i alergia na pszenicę

W kontekście reakcji organizmu na gluten często używa się jednego pojęcia, jednak medycyna wyróżnia kilka odrębnych jednostek chorobowych. Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, w której gluten prowadzi do zaniku kosmków jelitowych i uszkodzenia jelita cienkiego. Dotyczy około 1 procenta populacji i wymaga ścisłej, dożywotniej diety bezglutenowej. Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten charakteryzuje się występowaniem objawów po spożyciu glutenu, mimo braku cech autoimmunizacji i uszkodzenia jelit. Z kolei alergia na pszenicę jest reakcją immunologiczną typu IgE, która może prowadzić do objawów skórnych, oddechowych lub nawet wstrząsu anafilaktycznego.

Rozróżnienie tych stanów ma znaczenie dla leczenia. Mechanizmy nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten nie są jeszcze w pełni poznane. Właściwa diagnoza pozwala uniknąć niepotrzebnych restrykcji dietetycznych i niedoborów pokarmowych, które mogą pojawić się przy nieuzasadnionej eliminacji glutenu.

Jak rozpoznaje się nieceliakalną nadwrażliwość na gluten?

W przypadku wykluczenia celiakii i alergii na pszenicę możliwe jest rozpoznanie nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten, zwykle na podstawie diety eliminacyjnej i obserwacji ustępowania objawów. Proces ten powinien przebiegać pod kontrolą lekarza lub dietetyka, aby uniknąć błędów diagnostycznych oraz niedoborów żywieniowych.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.

Nietypowe objawy nietolerancji glutenu

Źródła

  1. Medycyna Praktyczna – pacjent. Badania serologiczne w celiakiihttps://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/134325,badania-serologiczne-w-celiakii (otwiera się w nowej karcie)
  2. Medycyna Praktyczna – pacjent. Celiakia – zasady diagnostykihttps://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/lista/92312,celiakia-zasady-diagnostyki (otwiera się w nowej karcie)
  3. World Gastroenterology Organisation. Global Guidelines: Celiac Diseasehttps://www.worldgastroenterology.org/guidelines/celiac-disease/celiac-disease-english (otwiera się w nowej karcie)
  4. NIDDK. Celiac Diseasehttps://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/celiac-disease (otwiera się w nowej karcie)
  5. NHS. Coeliac diseasehttps://www.nhs.uk/conditions/coeliac-disease/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne